( 38 ) 



hunne vermaardhoi.l hebben zij aan de mededeelingeu van 

 Campbell te danken. 



Het gedurig omgaan met ante-typographische en proto- 

 typographische drukwerken bleef ook niet zonder invloed 

 op zijne meening aangaande de oudste geschiedenis der boek- 

 drukkunst. Doch vooral de onderzoekingen van Dr. A. van 

 DER Linde, door hem zelven krachtig gesteund en vrier 

 resultaten eerst in den »Nederlandschen Spectator" van 

 December 1869 tot Mei 1870, en vervolgens in het welbe- 

 kend werk » De Haarlemsche Costerlegende" ('s Gravenhage, 

 1S70) ter algemeene kennisse kwamen, brachten in zijne 

 zienswijze eene geheele omkeering te weeg *). Intusschen, 

 niet tevreden met de ontkennende uitspraak : » Niet te 

 Haarlem", vroeg hij zich zelven af: »Waar dan?" En op 

 die vraag meende hij jarenlang een bevredigend antwoord 

 te hebben gevonden. 



Doch laat mij, om de bedoelde onikeering van inzicht en 

 tevens het nieuwe standpunt van Campbell duidelijk te 

 maken, eene uitspraak van Holtrop aanhalen en eene andere 

 van hem. Toen Holtrop in 1868 zijne »Monuments typo- 

 graphiques des Pays-Bas au quinzième siècle" voltooid had, 

 schreef hij in de A^oorrede van dit waarlijk monumentale 

 boek: »J'avoue que les arguments des adversaires de Coster 

 n'ont pas renversé pour moi Ie fond du témoignage de 

 JuNius, et c'est pourquoi qu'aussi longtemps que je n'aurai 

 pas les preuves du contraire, je regarde les livres en question 

 comme les productions typographiques de Laurent Coster, 

 a Harlem, et de ses successeurs" j. Maar toen Campbell 

 zes jaren later met zijne »Annales de la typographie néer- 

 landaise au X.V^ siècle" optrad, kon men in diens »Avant- 

 propos" lezen: »je n'ose pas assigner au groupe entier une 



*) Verg. zijue eigene woorden in liet 1ste Supplement op zijne Jf.' 

 les, page v. 



f) Moiiuments ii/pographiques, page x. 



