( 43 ) 



nog steeds voor de raadpclen van de geschiedenis der boek- 

 drukkunst staan bleef, en dat die geschiedenis, tot zijn groot 

 leedwezen, nog steeds een sphinx voor hem was. Tevens 

 beloofde hij, in een volgend nummer zijn eigen standpunt 

 in deze voor alle geschiedvorschers en boekenkenners zoo 

 belangrijke zaak te zullen uiteenzetten *). 



Dit nu deed hij in den » Nederlandschen Spectator" van 

 3 September 1887 onder den titel »Het raadsel van de 

 uitvinding der boekdrukkunst'", en hier hebben wij zijn 

 laatste woord aangaande het ingewikkeld vraagstuk, dat zijn 

 geest gedurende zoovele jaren had beziggehouden. Eigenlijk 

 gaat dat vraagstuk nog weer in verschillende, met elkander 

 samenhangende vragen uiteen. Waardoor, wanneer, waar, 

 door wien is de eigenlijk gezegde typographie (d. i. de 

 boekdrukkunst door middel van beweegbare letters) uitge- 

 vonden ? In welk verband staat het oudste Nederlandsche 

 drukwerk tot dat van Mainz ? Waar moet de eerste Neder- 

 landsche drukkerij werden gezocht? 



Bij de beantwoording van deze, ofschoon niet door hem 

 genoemde vragen begint Campbell met te wijzen op de 

 omstandigheden, die den mensch in de 15de eeuw drongen, 

 om, bij het te kort schieten van de hem ten dienste staande 

 middelen tot mededeeling van zijne gedachten, naar iets beters 

 om te zien. De schrijfkunst was niet meer voldoende. Het 

 snijden van gansche boeken in blokken hout schoot te kort. 

 Een vernuftig brein was noodig, om op het denkbeeld van 

 beweegbare letters te komen, een bekwame hand, om ze van 

 metaal te vervaardigen, om bruikbaren drukinkt samen te 

 stellen, om papier te gieten, voor het drukken geschikt. 

 Hij, die in dit alles was geslaagd, hield natuurlijk zijne 

 kunst zoolang mogelijk geheim, ten einde er zooveel moge- 

 lijk voordeel van te trekken. Toen dan ook in 1457 te 

 Mainz het eerste boek met de namen der drukkers ver- 

 scheen, moet de kunst reeds niet meer nieuw zijn geweest. 



') Zie De Nederlandsche Spectator van 20 Aug. 1887 (N». 34), blz. 270. 



