( 58 ) 



genooten en tot de meest creëerbiedigde tevens; hij heeft 

 waardeering, vriendschap, liefde gezocht, en zijn vaderland, 

 zijne vrienden, zijn gezin hebbeu hem overvloedig gegeven 

 van al die begeerlijke goederen. 



Men weet dat Vissering op 22 A^ugustus 1888 zacht en 

 kalm te Ellecora overleed, enkele dagen nadat hij de pen 

 had neergelegd waarmede hij zijn laatsten arbeid voltooide. 

 Hij had aan dezen arbeid groote zorg besteed, dien angst- 

 vallig gewikt en gewogen, wel vermoedende dat na dezen geen 

 andere van soortgelijken aard meer met zijn naam zou wor- 

 den geteekend. Deze bijdrage, naar aanleiding van Quack's 

 Socialisten opgesteld, is in zekeren zin de resumtie van een 

 jarenlang gevoerden strijd en bestemd om nog eens de groote 

 punten van verschil tusschen zijne wereldbeschouwing en die 

 van de socialistische scholen in het licht te stellen. 



Maar de laatste wetenschappelijke bijdrage mocht niet 

 louter polemiek zijn, hoe uitnemend hoffelijk, nu als altijd, 

 die polemiek ook werd gevoerd. Daarom wordt aan het 

 opstel nog eene bladzijde toegevoegd, eene bladzijde die niet 

 anders had kunnen luiden, ware zij voor afscheidsgroet be- 

 stemd geweest. Was het in de jonge jaren noodig eigen 

 wetenschappelijke overtuiging streng te concentreeren in goed 

 gesloten formules, opdat van haar eene wezenlijke kracht 

 zoude kunnen uitgaan, elke behoefte aan inspanning hield 

 nu op te bestaan. Zijne gedachten kunnen daarom thans 

 eene breedere vlucht nemen dan vroeger mogelijk was ; elke 

 eenzijdigheid wordt nu afgelegd, elke voorliefde voor eigen 

 stelsels gebannen. Alleen het geloof van zijne jeugd is hem 

 bijgebleven en met dat geloof zijn eerbied voor de vrijheid. 

 Dat »laat toch begaan", die uitdrukking in zijn mond be- 

 storven, speelt hem blijkbaar nogmaals voor den geest, maar 

 nu om dat gebod niet op andereu, maar op zich zei ven toe 

 te passen. Laat toch begaan ook die scholen, welke het ge- 

 luk van de menschheid op andere paden hebben gezocht, 

 op paden die in zijn oog dwaalwegen waren. Is het ideaal 

 dat zij najoegen niet ook zijn ideaal geweest? En dan wie 



