(3) 



't vooruitzicht pre:.ikant te worden had voor hem nog de 

 oude bekoorlijkheid. Hij deed zelfs zijn proponentsexamen 

 (ik meen in 1856 te Middelburg) en ontving kort daarna 

 een beroep naar de gemeente Exmorra in Friesland. Hier- 

 voor bedankte hij echter evenals voor een volgend beroep. 

 Want ondertusschen was de inwendige tweestrijd beslist en 

 had de liefde voor een wetenschappelijke loopbaan de zege 

 behaald over de lust aan de praktijk in de kerk. Hoogst- 

 waarschijnlijk had daartoe nog iets anders medegewerkt. 

 De Jong, in eene kerkelyk orthodoxe omgeving opgevoed, 

 was wel zeer hoogelijk ingenomen met de denkbeelden van 

 den hoogleeraar Scholten en had eene oprechte vereering 

 voor KuENEN, maar voelde toch steeds meer sympathie voor 

 eene eenigszins meer conservatieve richting dan voor de zich 

 toen ter tijd van lieverlede ontwikkelende moderne ziens- 

 wijze. Hij zou dus noch voor de eene, noch voor de andere 

 met warmte kunnen optreden. En dit gevoel wierp voor 

 hem een schaduw op de uitoefening van het predikambt. 



Mijn recht om dit hoogstwaarschijnlijk te noemen ontleen 

 ik aan eigen indrukken van gesprekken met de Jong en 

 aan eene mededeeling van een zijner intiemste akademievrien- 

 den, aan wien ik verscheidene inlichtingen te danken heb. 

 Het is ook geheel in overeenstemming met de richting 

 zijner studie. Het historisch-kritisch onderzoek van den 

 Bijbel boezemde de Jong wel belangstelling genoeg in, om 

 zich op de hoogte te houden van wat door anderen geschre- 

 ven werd, maar niet om daaraan zelf tijd en kracht te 

 besteden. Hij had, zooals hij het zelf uitdrukte, bij die 

 studie geen vasten bodem onder den voet ; men geraakte 

 hoogstens tot waarschijnlijkheid, meestal slechts tot mogelijk- 

 heid. En daar kwam nog dit bij. De Jong was niet 

 slechts door eerste opvoeding, maar van nature conservatief. 

 Wat hij in zijne jeugd als waarheid had geleerd, gaf hij 

 slechts noode prijs, als zijn wetenschappelijk geweten het 

 vorderde ; maar alleen positive bewijzen deden hem toegeven. 

 Daarby maakte hem steeds wantrouwend dat hij in den na- 



1* 



