{ 48 ) 



handboek van praktische staathuishoudkunde een van prakti- 

 sche staatkunde in de plaats komen. Kan men ze dan ver- 

 v^aarloozen ? Natuurlijk ook dat niet, want door zoo te doen 

 loopt men gevaar eenzijdig, zoo al niet geheel onjuist, te 

 oordeelen. Wij naderen het vraagstuk dat oplossing vracht 

 door eene zijdeur en missen zoodoende de gelegenheid het 

 in zijn geheel goed te overzien. 



Vissering heeft dit bezwaar duidelijk gevoeld en er telkens 

 aan herinnerd, dat hij de besproken handelingen enkel uit 

 een economisch oogpunt beoordeelen wil. Heeft de schrijver 

 door die herhaalde verzekeringen zich zelven voldoende ge- 

 dekt, daarom verliest de bedoelde methode toch haar be- 

 denkelijk karakter niet. Immers wanneer men de economische 

 gevolgen van eene regeeringsdaad haarfijn ontwikkelt, maar 

 alle andere gevolgen eenvoudig voor memorie uittrekt dan 

 bestaat er alle reden om te vreezen dat menigeen tot eene 

 voorbarige conclusie komen zal. 



Nog meer dan met de beoefenaren van het staatsrecht is 

 Vissering door zijne praktische staathuishoudkunde in bot- 

 sincf crekomen met de voorstanders van de Historische Scliool. 

 In de narede, aan zijn boek toegevoegd, acht hij het noodig 

 opeulijk tegen haar in het krijt te treden en hare eischen 

 met klem af te wijzen. Hoofdzakelijk opgevoed bij de les- 

 sen van de fransche economisten, zijn de indrukken, welke 

 die lessen achterlieten, sedert vrij wat gewijzigd door zijne 

 crrondige studie van de producten der eugelsche school ; 

 maar aan beiden te zamen had hij dan ook genoeg voor 

 het economisch stelsel, dat hij sedert met onverdroten ijver 

 als het zijne verdedigde. Toen later eene nieuwe duitsche 

 school zich kwam aanmelden en allerlei afwijkende meeningeu 

 op den voorgrond stelde, vond deze bij Vissering allerminst 

 een f^uustig onthaal. Hij mocht met hare geschriften kennis 

 maken die in zich opgenomen en aan zijn eigen stelsel aan- 

 crepast heeft hij nooit. Zij bleef voor hem de ongezonde 

 uitwas van eene wetenschap, die in de engelsche school wel 

 uiet haar laatste maar toch haar be^te woord gesproken had. 



