( 50 ) 



Wordt dit alles nu door Vissering betwist? Waarlijk 

 niet, al zou men uit zijn algemeen ongunstig oordeel licht 

 eene andere gevolgtrekking kunnen opmaken. Schrijvende 

 voor de praktijk moest hij, niet minder maar nog veel meer 

 dan anderen, aan het door de historische school vooropgezette 

 beginsel recht laten wedervaren. Dat het in de praktische 

 staathuishoudkunde aankomt op nauwkeurige kennis van be- 

 staande toestanden en dat deze de invoering van allerlei 

 maatregelen, in het afgetrokkene voortreffelijk, tijdelijk on- 

 mogelijk kunnen maken, heeft hij daa ook volmondig erkend ; 

 maar wat hij niet heeft gewild is dit, dat men, met een be- 

 roep op die toestanden, aan zulke maatregelen duurzaam 

 den toegang tot het praktische leven weigeren zou. 



En vermoedelijk terecht, maar waarom ? Niet omdat men 

 onbevoegd zou zijn duurzame uitsluiting met een beroep 

 op eigenaardige plaatselyke toestanden te verdedigen, maar 

 omdat zulk eene verdediging wel nooit deugen zal. Mocht 

 zij toevallig wel opgaan dan zou duurzame uitsluiting even 

 goed gemotiveerd zijn als tijdelijke. Wanneer reeds List 

 in zijne National- Economie^ met eene verwijzing naar de 

 eigenaardigheden van het duitsche land en duitsche leven, 

 tal van conclusiën, aan fransche en engelsche economisten 

 ontleend, verwerpt als voor Duitschland niet passende, dan 

 heeft hij ook naar mijne overtuiging in den regel ongelijk ; 

 niet echter omdat hij in zijn vaderland op het terrein van 

 de praktische staathuishoudkunde met duitsche toestanden 

 wil hebben rekening gehouden , maar omdat hij aan die 

 toestanden onjuiste gevolgtrekkingen ontleent. De schuld 

 ligt dan niet aan het beginsel dat hij volgde, maar aan de 

 wijze waarop hij het toepaste. 



Het was de deugd van de historische school, dat zij, te- 

 genover de neiging van zoo vele economisten om zich met 

 algemeene recepten voor de praktijk tevreden te stellen, 

 veel meer dan vroeger nadruk heeft gelegd op de eigenaar- 

 digheden van de hier en daar bestaande toestanden en op 

 het gewicht dat daaraan bij elke praktische beslissing be- 



