( 51 ) 



hoort te worden toegekend; maar tegenover deze deugd 

 stond de fout, dat zij, verblind door de groote beteekenis, 

 vaak aan die eigenaardigheden toekomende, zich telkens heeft 

 laten verleiden het bestaan van algemeene economische wet- 

 ten geheel te loochenen. Om die fout heeft Vissering haar 

 veroordeeld, en mij dunkt volkomen terecht, al zou men 

 ook hebben mogen wenschen, dat hij, door scherper te on- 

 derscheiden tusschen het beginsel der school en zijne toe- 

 passing, het goed recht van dat beginsel helderder had doen 

 uitkomen. 



De ingenomenheid tegen de duitsche economisten steunde 

 bij Vissering intusschen ook nog op een anderen grond, en 

 deze opmerking geeft mij aanleiding ten slotte nog even uwe 

 aandacht te vestigen op den meest sprekenden karaktertrek, 

 welke Vissering als staathuishoudkundige onderscheidde. De 

 overweofinoren en bemoeiiucreu van de historische school moes- 

 ten er blijkbaar toe leiden, en hebben er feitelijk toe geleid, om 

 naar een allengs krachtiger ingrijpen van den Staat in de na- 

 tuurlijke ordening van de maatschappij te streven, en juist door 

 dit streven werd Vissering in zijne diepste wetenschap- 

 pelijke overtuiging gekrenkt Immers die overtuiging steunde 

 op een onverstoorbaar geloof aan de macht van de vrijheid 

 en dus op onoverwiuuelijken afkeer van elke staatsbemoeiing, 

 die niet gebiedend gevorderd wordt door de plichten, den 

 Staat als rechtsmaatschappij opgelegd. Aan dat geloof, reeds 

 op de hoogeschool gevestigd, is Vissering zijn levenlang ge- 

 trouw gebleven. Het doet den jongen publicist met zooveel 

 warmte partij kiezen in de groote strijdvragen, die hij, tot 

 het praktische leven ingegaan, in de maatschappij aanhangig 

 vindt, en zij bezielt den hoogleeraar, die in 1850 zijn ambt 

 aanvaardt met eene redevoering over » De vrijheid, het grond- 

 beginsel van de staathuishoudkunde". Dit grondbeginsel is 

 de roode draad, dien gij niet alleen in zijn onderwijs maar 

 in verreweg de meesten van zijne werken terugvindt, niet 

 enkel in de zuiver economische inaar ook in andere, — o-etuige 

 zijne studiën over het hooger onderwijs — niet enkel in de 



