454 
Affinitas cum F, scordioide multa, cui maxime accedebant quaedam 
individua ad Biterras (extra Pyrenaeos) observata, forte hy bridae plantae. 
F. hirsuta vulgaris per Pyrenaeos meridionales humiliores a Pamplona 
ad mare occurrit, dum F. scordioides admodum rara obvenit. Verti- 
cillastra globosa, remota, floribus stipata, quod Clusius, pro tempore, 
bene expressit hisce verbis: * Caules... quorum summitates per inter- 
valla verticillati orbes coronant , ls. cts. Notandum quoque erit, quod, 
aeque ac in nonnullis Salviis, racemus variat apice obtuso, acuto, acu- 
minato etiam. 
Corollae tubus incurvus, qua parte a calyce tegitur albus, contra 
calycis dentes flavovirens, labio superiore albo, inferiore sulphureo, et 
corolla qua parte a calyce tegitur glabra est, in parte libera pubescens, 
praesertim vero exterius, inque superiore labio. Varietatem angusti- 
foliam, in qua tomentum sub-adpressum, flores majores calycesque minus 
villosi erant, intermediam ferme plantam inter typum, et illam F, scor- 
dioidis varietatem in quam cadit S. Cavanillesii Lag. (cui respondet 
varietas d Prodr. s.c.) observavit Willkomm interLiadena et Fiermas, ubi 
ipsemet vidi, cf. Willk. Sert. Fl. Hisp. p. 126. n. 828., et locum s.c. 
Ludit caeterum plus minus haec planta viridis, ©. littoralis Timb., aut 
incanescens; praecipuam tunc habet similitudinem cum Sid. scordioide 
var. vestita Boiss. EL; S. glaciali Boiss. dein, quae tantummodo folia 
angustiora habet, corollasque majores, proxima modo citatae plantae a 
Willkomm adnotatae. Reapse fas est declarare magnam inesse variandi 
indolem in speciebus hujusce sectionis, unde minus obstupesco si quidam 
auctores descenderunt, sive ad distinctionem in plures species, vel in 
varietates, de quibus mox ipsi dubitarunt. Denique, in tanta varie- 
tatum copia, facile mihi fuit percipere plantam diffusam, et strictam, 
glabrescentem, tomentosam, lanatam, et sub-pulverulentam, herba pal- 
lide virente, aut incanescente, caulibus elongatis, aut abbreviatis, ver- 
ticillastris remotis, iisque approximatis (raro omnino), folis dentatis, 
incisis, apice admodum dilatatis, aut per totum tractum angustatis, flora- 
libus ampliatis, magisque armatis, semper ad eamdem pertinere speciem. 
Sider. hirsuta, et S. tomentosa Pourret eamdem plantam revocant, ut 
me certiorem fecit earum inspectio in illius Herbario Matrit. asserv. 
Reperiuntur ibidem specimina, quae demonstrant quanta fuerit haesi- 
tatio penes Pourret, num sub uno, vel sub altero traheret nomine. Vidi 
ab eo allatum sub sua Sid. tomentosa hoc Tournetortii synonymon Sider. 
hisp. eren. procumb. fl. alb. maj. Tournf. Inst. r. hrb. p. 192. : 
In citata Meerburgi icone pinguntur folia nimium viridia, et laete 
viridia ea descripsit Cavanilles lc. n. 330., dum specimina nostra ge- 
neratim superficiem canescentem ostendunt: insuper, citata Cavanilles fi- 
gura folia etiam prae nostris latiora, et valde minus dentata, dentibus 
etiam minus profundis exprimit; videntur quoque bracteae ampliores, 
ast variabilia esse hujus speciei folia novit quoque Cavanilles. 
S. chamaedrifolia, quam, duce Boissier, huc libenter retuli, refert 
plantae statum graciliorem, in sterilibus siccioribusque provenientem; 
in ea saepius bracteae subrotundae, et folia minora, calycisque dentes 
breviores, quos aliquando ad sex vidit Cavanilles. Lamarck, Diet. 2. 
p. 169. n. 13., et Cavanilles, l.c. n. 330., huic speciei referunt Sider. 
4. Clusii; sed ego, cum Linnaeo aliisque, 3. Clusii potius recipere 
malo. Herba judaica Dod. Pempt. p. 93. f. 1., a Courtois sine 1n 
terpretatione relicta est. Lejeune eam retulit ad Sid. Airsutam, quo 
