»het Evangelium plaats kan hebben^ de smaak voor Kunsten en Wetenschappen daartoe 

 «aanleidinge moetgeeven; grelijk, over twee eeuwen, de herrormiuge der Letteren die van 

 ))den Godsdienst voorafging". 



Het plan dier mannen vond echter tegenstand; men hield die nieuwigheid, dat onge- 

 hooi-d ontwerp, voor onuitvoerlijk, en indien geene nadere impulsie van buiten ware ge- 

 komen, zou het welligt niet lot verwezenlijking zijn gebragt. 



De Hollandsche Maatschappij der weienschappen te Haarlem, toen reeds sedert een vierde 

 van eene eeuw met roem gevestigd, gaf haren wensch te kennen, dat te Batavia een' tak 

 der Maatschappij werd opgerigt. Een zamenloop van omstandigheden verhinderde de ver- 

 vulling van dien wenseh, doch van toen af werd het plan van Radermacher met meer 

 geestdrift opgevat en men oordeelde het beter, een zelfstandig wetenscliappelijk ligchaam op 

 te rigten, dan een' afhankelijken tak van eene andere Maatschappij. Den 24sten April 1778 

 was dit plan tot rijpheid gebragt en werd het Genootschap als gevestigd beschouwd. 



De eerste regeling des Genootschaps had noodwendig plaats onder den invloed van de 

 Oostindische Kompagnie. § 1 der oudste wetten, opgenomen in het eerste deel der Verhan- 

 delingen, bepaalt, dat het Genootschap zal bestaan uit den regerenden gouverneur generaal 

 als opperdirekteur , uit direkteuren , waartoe slechts benoemd mogten worden leden 

 der hooge regering, en uit leden, gekozen uit de aanzienlijkste, kundigste en welge- 

 zindste ingezetenen. Volgens § 8 dier wetten kon slechts een raad van Indië voorzilter 

 zijn, doch er waren 8 dirigereiide leden, te kiezen uit de leden, ter behandeling der 

 dagelijksche zaken, geen van welke dirigerende leden evenwel tot voorzitter kon worden 

 benoemd. Voorts bepaalt § ö, dat het Genootschap geheel en al buiten den kring zijner 

 onderzoekingen sluit alle berigten, die de Oostindische Kompagnie eenigzins zouden mogen 

 aangaan en § 10, dat het altoos den voorrang zal geven aan zoodanige vragen, die door 

 de hooge regering of de Heeren Zeventienen bijzonder worden aangeprezen. 



De afhankelijklieid, waarin het Genootschap van de Kompagnie gebragt werd, kan niet 

 bevreemden, wanneer wij ons den aard der Kompagnie en der toenmalige tijden voor den 

 geest brengen. Evenwel bleef een ruime werkkring voor het Genootschap over en deze 

 werd omschreven met de volgende woorden: «Het Genootschap zal alle kunsten en 

 «wetenschappen pogen te bevorderen; en al Avat de natuurlijke historie, oudheden, zeden 

 »en gewoonten der volken aangaat, zal hetzelve gretig ontvangen. Echter is zijn voornaam 

 «doelwit, tot voorwerpen van zijn onderzoek te laaten dienen, zulke zaaken, die ten nut- 

 ste van landbouw, koophandel en bijzondere welvaart dezer volkplantingen kunnen strek- 

 »ken". 



Deze aanvankelijke bepalingen zijn in haar wezen in de grondwetten des Genootschaps 

 van het jaar 1791 overgegaan en tot in het begin dezer eeuw van kracht gebleven; en 

 mogen zij in den beginne het Genootschap hebben geschraagd, omdat de hoogstgeplaatste 

 en meest invloedrijke mannen er door als met onze instelling werden vereenzelvigd en alle 

 tegenkanting krachteloos gemaakt, zij lieten door haar officieel en belemmerend karak- 



