10 



Biang-lula en enkele afzonderlijk uitgegevene werken over natuurlijke geschiedenis, geneeskun- 

 de, geschiedenis, taalkunde en zedekunde. Wij zagen voorts zusterinstellingen zich naast 

 het Genootschap verheffen, de Natuurkundige Vereeniging van Nederlandsch-Indië, de Ver- 

 eeniging ter bevordering der geneeskundige wetenscliappen in Nederlandsch-Indië, het Ge- 

 nootschap Musis, verschillende afdcclingeu der Maatscliappij tot nut van het Algemeen en 

 liet Nederlandscli-lndisch Onderwijzers Genootschap. En te midden van die verblijdende om- 

 ringing en van die menigte boekdeelen over alle takken van wetenschap, namen ook de 

 werken des Genootschaps toe in omvang en degelijkheid. In degelijkheid vooral, omdat het 

 Genootschap zich op de hoog(e kon plaatsen van den tijd en zich verheffen tot een weten- 

 schappelijk ligcliaam van eene hoogere orde, vermits voor bijzondere lakken van wetenschap 

 en sociale belangen andere ligchamen waren opgetreden. Het Genootschap nam door deze 

 veranderde rigting een ander standpunt aan. Vroeger eenig wetenschappelijk ligchaam in 

 deze gewesten, werd het thans het centrale wetenschappelijke ligchaam, hetwelk zich on- 

 geveer verhoudt tot de overige welenschappelijke instellingen in Nedcrlandsch Indië, als het 

 voormalig Koninklijk Nederlandsch Instituut zich verhield tot de verschillende wetenschap- 

 pelijke maatschappijen in Neilcrl.iud. En hoezeer dit veranderd standpunt noodwendig eene 

 meer ernstige rigting gaf aan den inhoud zijner verhandelingen en daardoor zijne popu- 

 lariteit bij het groote Indi.'sche publiek eenigziiis leed, had hef eene des te hoogere waarde- 

 ring ten gevolge in Nederland en het builenland, en ziet het Genoolsciiap zich, vooral in 

 het buitenland, een' hoogen rang gegeven onder de meest beroemde wetenschappelijke in- 

 stellingen ter wereld. Dit standpunt is het, wat het Genootschap moet handhaven en ont- 

 wikkelen, voor de belangen der wetenschap, voor zijne eer en voor de eer van NeiJer- 

 landsch Indië en van Nederland. 



Zien wij nu hoedanig de gang is geweest der uitgave van s' Genootschaps werken. In 

 1839 verscheen het 17° deel, in 1842 het 18% in 1843 het 19% in 1844 het 20%. in 1847 

 twee lijvige boekdeelen welke onder den titel van het 21° deel het licht zagen, in 1849 

 het 22°, in 18550 het 2^^, in 18Ö2 het 24° en in dit jaar het 23° deel. Zoodanige aan- 

 houdende werkzaamheid had het Genootschap nog nooit te voren aan den dag gelegd. 

 Gelijktijdig met die spoedige opvoljjing der bundels verhandelingen namen die bundels zel- 

 ve aanmerkelijk in omvang toe. Het 21° deel reeds werd zoo omvangrijk geacht, dat het 

 doelmatiger voorkwam, hel in twee bundels te splitsen en sedert is men er toe overgegaan, 

 om de verhandelingen in 4° uit te geven, in welken vorm de 4 laatste lijvige deelen ver- 

 schenen zijn. 



Sedert de herstelling van het Nederlandsche gezag tot op de uitgave van het 17° deel 

 in 18-i9, had het Genootschap vrije beschikking over de pers der landi^drukkerij. liet 

 drukken bleef in dien tijd altijd afhankelijk van de werkzaamheden, welke daar voor het 

 gouvernement moesten worden verrigt en zoo ontstonden herhaaldelijk vertragingen in de 

 uitgave van s" Genoolsciiap^ werken, welke, wegens het toenemende dienstwerk aan die 

 drukkerij, wezenlijke belemmeringen werden. Men werd daarom te rade, te i)eprocven het 



