11 



drukken altlians gedccKclijk in Nederland Ie doen plaats hebben^ doch het bleek weldra, 

 dat de kostbaarheid daarvan niet door eenigen meerderen spoed werd Tcrfjocd. 



Thans iiofj slechts een twaalftal jaren g-eleden, bestond hier te lande, behalve de lands- 

 drukkerij, geene andere drukpers, ing^erigt voor het uilgeven van boekwerken, ten zij die 

 van het zendelinggenoofschap. Men besloot toen, het lU" deel op deze zendeliiigpers te 

 te doen drukken, doch ook deze wijze van uitgeven voldeed niet, wegens de mindere sier- 

 lijkheid der daar toen beschikbai'e letters. 



Om alle deze moeijelijkheden en bezwaren voor goed te boven te komen, besloot het Ge- 

 noülschap eindelijk tot oprigting van eene eigen drukpers en bragt dit besluit, met wel- 

 willende ondersteuning van het gouvernement, zoo spoedig ten uitvoer, dat reeds het 19' 

 deel daarop gedrukt kon worden. 



Deze drukpers des Genootschaps heeft zeer veel bijgedragen om de wetenschap in deze 

 gewesten uit te breiden, want behalve dat er s' Genootschaps verhandelingen werden gedrukt, 

 gaf zij vooral gelegenheid lot het ter perse leggen van de meesten der periodieke geschrif- 

 ten, welke sedert hare oprigting het licht zagen. 



Dan, allengs deden zich moeijelijkheden voor omtrent de wijze, waarop het Genoolscliap 

 van zijne pers gebruik maakte. 



In het jaar 18-47 werd i)ij regeringsbesluit van 29 Januarij het stelsel van censuur op 

 het Genootschap toegepast, nadat reeds geruimcn lijd verwikkelingen over het uilgeven 

 door het Genootschap van boekwerken van eenigen omvang waren ontstaan. Eu toen in 

 1848 de lociimaiige president des Genootschaps, de heer Van Hoëvell, die zich tot dien 

 tijd toe met het beheer van de drukkerij wel iiad willen belasten, naar Nederland ver- 

 trok, was er niemand in het bestuur des Genootschaps, die zich met zoo groole verant- 

 woordelijkheid wilde belasten of genegen was, zich aan zoo groote beperking te onderwer- 

 pen, als welke, onder de toenmalige omstandigheden, met liet beheer der drukkerij ge- 

 paard gingen. Eensklaps werd de drukkerij alzoo Avcrkeloos en het was een tijd lang alsof 

 de wetenschap in Nederlandsch Indië geene beoefenaars meer had. Gelukkig was dat lijdvak 

 kort en hetzelfde jaar 1848, de geheele beschaafde aarde elektriserende, drukte zijne his- 

 torische cijfers ook diep in den maatschappelijken toestand dezer gewesten en gaf warmte 

 en opgewektheid, waar vroeger koelheid en onverschilligheid bestonden. Duor het vroeger reeds 

 ontwaakte leven in letteren en wetenschappen werden boekhandelaren on boekdrukkers her- 

 waarts gelokt, welke weldra in de behoefte der krachtig terugwerkende wetenschappelijke 

 bemoeijingen en der zich van toen af aan ontwikkelende dagbladpers konden voorzien. 

 Het Genoolscliap werd toen te rade, zijne drukkerij aan eene bijzondere onderneming over 

 te doen en zich daarbij de spoedige uitgave van zijne werken Ie verzekeren. Over dezen 

 maatregel, welke in 1843 ten uitvoer werd gelegd, heeft men reden gehad zich te ver- 

 heugen, want de uitgave vau s' Genootschaps werken heeft sedert met den gewenschten spoed 

 plaats gehad en het Genootschap is ontheven van de lasten eener kostbare administratie, 

 verbonden aan de geregelde werking eener drukkerij van den omvang, als de zijne was. 



