22 



Pe MenUwei-eilanden en hunne bewoners, door H. von Rosekberg ; met een voorberi^l Tan W. Vociee. 



Verklaring van den Batoe Toelis van Buitenzorg , door R. Friedericii. 



Iets over eenige in de Preanger-Regentschappen gevonden Kawi-handschriften , uit raededeelingen van R. Fr.itDERicn zamcnge- 



sleld , door E. Netscher. 

 De generaal-majoor JaR. tak der Wijce. 



De titels van deze talrijke bijdragen en verhandelingen zijn voldoende^ om af te meten den 

 omvang van het nut^ wat 's Genootschaps vlerken hebben gesticht^ vooral in den tijd, toen het 

 in het wetenschappelijke in deze gewesten nog geheel alleen slond. In alle rigtingen greep 

 het Genootschap in de wetenschap, en eerst in de laatste jaren, nadat voor bijzondere 

 behoeften bijzondere organen waren geschapen, zien wij zijne werkzaamheden, hoezeer dan 

 ook geene uitsluitende, toch eene meer bepaalde rigting nemen. Lilsluitend mag die rig- 

 ting nimmer worden, want het Genootschap behoort te blijven een Genootschap der we- 

 tenschappen en niet een Genootschap eener bijzondere wetenschap. Maar het kan niet an- 

 ders of de rigting zijner werkzaamheden is in groote mate afhankelijk van de rigting der 

 studiën van de in deze gewesten verblijvende personen. En zoolang hier niet zal zijn ge- 

 vestigd eene geregelde Europesche maatschappij, zoo als wij die aantreffen in de landen 

 van westelijk en midden- Europa, en zoolang de inboorlingen van den Archipel niet zooda- 

 nig zijn opgeleid, dat men ook van hen vruchten voor de wetenschap verwachten mag; — zoo- 

 lang zullen de priesters der wetenschap hier weinig talrijk blijven en nu en dan die van 

 eenigen tak overwegen en hunne rigting aan het Genootschap mededeeleh. 



Hopen wij, dat die beide ongunstige omstandigheden voor eene ruimere uitbreiding van 

 kennis, nog in onzen leeflijd zullen opgehouden hebben te bestaan. 



Reeds is het een verblijdend verschijnsel, dat mildere beginselen van bestuur daartegen 

 geene hinderpalen zijn. Reeds is, vooral na 18-48, verbazend groot te noemen de vooruit- 

 gang der Europesche beschaving en kennis in deze gewesten. Reeds hebben zich de be- 

 hoeften van een ruimer intellektueel leven in liooge mate geopenbaard ter hoofdplaatse 

 van Nederlandsch Indië en op de overige hoofdplaatsen van Java. Reeds is de kiem ge- 

 legd voor eene hoogere beschaving der Javanen, door de stichting allerwege van scholen, 

 en zelfs reeds worden de Javanen in de hoogere wetenschappen ingewijd en de natuur- 

 kundige en geneeskundige wetenschappen door meerdere tientallen tongen besproken in 

 het Maleisch, Soendaneesch en Javaansch. Reeds is de oude diclitertaal der Javanen we- 

 der in duizenden hunner handen, om hunnen smaak te verfijnen en hun karakter te vere- 

 delen en worden de afdrukken van de meesterstukken hunnere latere dichters door dui- 

 zenden hunner gretig gelezen. En wat laat zich niet verwachten van de tijdsomstandig- 

 heden, die Java maken tot het middenpunt van het handelsverkeer der geheele aarde. 

 Onder de trapsgewijze uitbreiding van vrijzinnige instellingen, waarover wij ons mogen 

 verblijden en die door den tijdgeest worden voorgeschreven, zal de Europesche bevolking 



