(41 ) 



verheven. En niet minder wraakte men het opperbestuur 

 wegens zijne tekortkomingen jegens Indië. 



Het kwam mij voor, dat een woord aan Nederland zijn nut 

 kon hebben. Ik was voornemens dat in Nederland zelf te 

 doen drukken, doch nadat ik inzage er van had verleend aan 

 den toenmaligen hoofdredacteur van het Bataviaasch Handels- 

 blad, den bekenden publicist H. J. Lion, vroeg deze het voor 

 zijn krant. Na eenige aarzeling stond ik het manuscript 

 aan hem af, onder voorwaarde dat hij de geheele verantwoor- 

 delijkheid op zich zou nemen en mijn naam buiten spel 

 laten. Na het ondergaan van eenige wijzigingen, die mijn 

 goedkeuring echter niet konden wegdragen, werd mijn opstel 

 in genoemd blad opgenomen. 



Het is dit artikel, later bestempeld met den naam van 

 »lndisch manifest,'" dat, zooals de pers beweerde, een rilling 

 deed gaan door Nederland, en de heftigste uitvallen uitlokte 

 tegen den vermeenden schrijver. 



Ik schreef het opstel met geen ander doel dan verbetering 

 of opheffing van groote gebreken, en dat doel werd althans 

 in zoover bereikt, dat het Nederlandsche volk wakker werd 

 geschud uit zijn lethargie ten opzichte van Indië, en dat 

 sedert aan veel grieven van Indië werd tegemoet gekomen. 



In September 1860 keerde ik naar Nederland terug. 



Niet zonder zelfvoldoening mocht ik op mijne Indische 

 loopbaan terugzien. Den besten tijd des levens had ik daar 

 doorgebracht. Uit een stoffelijk oogpunt had ik my niet te 

 beklagen. Van den rang van eenvoudig tweeden luitenant 

 was ik opgeklommen tot dien van luitenant-kolonel. Aan 

 onderscheidingen en eervolle betrekkingen had het my niet 

 ontbroken, en ik was toen nog in den tijd dat ik daarvoor 

 niet ongevoelig was. Evenmin, en daarvoor was ik meer 

 gevoelig, ontbrak het aan waardeering van tijdgenooten in 

 Indië. 



Ik mocht, zonder zelfoverschatting zeggen, dat ik in Indië 

 nuttig was geweest voor de wetenschap en de maatschappy, 

 en de erkenning daarvan door tydgenooten verhoogde de 



