( 88 ) 



vond, wat teedere symboliek! En dat alles in een stijl, zóó 

 liefelijk en klaar, zóó rustig en vroom, zóó vriendelijk en 

 zonnig, dat het de ziel weldadig aandoet en merkbaar ver- 

 kwikt. In het gansche werk is als een nagalm van het 

 beste, wat de Kerkvaders hebben gesproken» De adem van 

 den Heiligen Geest is er over gegaan. Men heeft het vol- 

 komen te recht »een geschiedkundigen aanbevelingsbrief van 

 het Christendom" genoemd. Daarenboven heeft het voor de 

 wetenschap dit eigenaardige, dat het een krachtig protest 

 bevat tegen den tot dusver gebruikten naam van » Kerke- 

 lijke Archaeologie" of » Kerkelijke Antiquiteiten", en daar- 

 voor dien van » Kerkelijk leven" in de plaats stelt. De eerst- 

 bedoelde namen toch hadden aanleiding gegeven tot allerlei 

 willekeurig geplaatste grenzen. De een had ze getrokken bij 

 den aanvang der vierde, de ander bij dien der zevende eeuw ; 

 een derde was gegaan tot de twaalfde, een vierde tot de vijf- . 

 tiende. Voor Moll nu stond het vast, dat het kerkelijk leven 

 der Christenen het voorwerp moest worden van een alle eeuwen 

 doorloopend onderzoek. De kennis der kerkelijke maatschappij, 

 haren eeredienst en hare zeden van de tiende, de zestiende, 

 ja de negentiende eeuw, achtte hij althans niet minder be- 

 langrijk dan die van vroegere tijden. Zijn plan was dan ook, 

 na de behandeling van de zes eerste eeuwen over te gaan 

 tot die van de zevende tot de zestiende, eindelijk tot die van 

 de zestiende tot op den tegenwoordigen tijd. Maar dit zou 

 afhangen van de wijze, waarop het werk ontvangen werd, 

 en van de verdere levensomstandigheden des schrijvers. De 

 benoeming naar Amsterdam heeft hem voorloopig, de veran- 

 derde richting zijner studiën voorgoed van het opgevatte 

 plan afgeleid. Ware het volvoerd, dan zou Moll in binnen- 

 en buitenland de eerste zijn geweest, die eene volledige ge- 

 schiedenis van het kerkelijk leven geschreven had. Maar 

 ook nu zal men altijd rekening moeten houden met den door 

 hem aanbevolen naam en het door hem nauwkeurig omschre- 

 ven begrip. 



En terwijl deze jonge geleerde in de stille pastorie te. 



