( 07 ) 



te toonen, wat er aan de Vaderlaudsclie kerkgeschiedenis nog 

 steeds te doen blijft". Wij mogen thans zeggen: niet slechts 

 aan zijne leerlingen, maar aan velen met hen. Want inder- 

 daad, niet alleen de stof, maar ook de gansche wijze van 

 behandeling is hier nieuw. 



Wanneer men namelijk de werken van vaderlandsch-kerk- 

 historischen aard, die aan den »Johannes Brugman" zijn 

 voorafgegaan, — ik zonder hierbij Moll's eigen » Angelus 

 Meruia" niet uit, — met den » Brugman" vergelijkt, dan ge- 

 voelt men al spoedig, dat er een onderscheid is. Ik weet 

 dit onderscheid niet beter aan te duiden dan met de woor- 

 den uitwendige en inwendige geschiedenis. Ginds eene 

 menigte vaak belangrijke feiten en merkwaardige bijzonder- 

 heden, met prijzenswaardige vlijt en grriote nauwkeurigheid 

 uit allerlei dikwerf zeldzame boekeu. handschriften en oor- 

 spronkelijke bescheiden bijeengezameld, maar hier, nevens dat 

 alles, het zieleleven van een gansch voorgeslacht. Men lette 

 op den titel , die den inhoud met juistheid teruggeeft ; » .Johan- 

 nes Brugman en het godsdienstig leven onzer vaderen in de 

 vijftiende eeuw". Om dat godsdienstig leven is het den schrij- 

 ver te doen geweest. Dat is hij op het spoor gekomen in 

 de sobere handschriften, die onze op miniaturen azende lief- 

 hebbers nauwelijks inzien, maar die vaak groofer schatten in 

 zich sluiten, dan door hen worden gezocht. Het zijn nog 

 dezelfde boekskens — sj)aarzame overblijfselen van voorma- 

 ligren overvloed — die weleer in cellen en binnenkamers ter 

 hand zijn genomen tot voeding van de teederste vroomheid: 

 Levens van Jezus, Passieboeken, Sermoenen, Tractaten, Gees- 

 telijke liedekens en dergelijke meer. Deze devotie-boekskens, 

 door de meesten niet opgemerkt, door velen weinig gewaar- 

 deerd, door sommigen om dogmatische redenen geminacht, wer- 

 den als stichtelijke letterkunde onzer vaderen voor Moll eene 

 bron, ja de bron bij uitnemendheid, tot kennis van hun gods- 

 dienstig leven. Zijne ziel, omdat zij zelve vroom was, ver- 

 stond de vroomheid ook van die tijden, ook in die bewoor- 

 dingen, ook in die vormen. En hierdoor heeft hij er zóó 

 Jaarboek 1879. * 



