( 101 ) 



vertrouwd is, den man van eigen onderzoek. Hetzij men in 

 de » Geschiedenis der Christelijke kerk" of in de » Geschiede- 

 nis der Christelijke kerk in Nederland", beiden te Amster- 

 dam bij Portielje uitgegeven, de door hem geleverde taferee- 

 len leest; hetzij men de opstellen van zijne hand in den » Ka- 

 lender voor de Protestanten in Nederland" inziet; hetzij men 

 hem in het » Christelijk Maandschrift" over de Gemeente des 

 Gekruisten onder het kruis, in het • » Scheffer- Album" over 

 Augustinus en Monica, in Taurel's » Christelijke kunst in 

 Holland en Vlaanderen" over Nederlandsche miniaturen, ja 

 in een » Volks-almanak" over Thomas a Kempis, of zelfs in 

 de » Nieuwe Rotterdamsche Courant" over de Oud-Roomsch- 

 Katholieken in Nederland hoort handelen, altijd getuigt zijn 

 werk van degelijke, zelfstandige studie. De groote kunst in 

 deze opstellen is alleen, dat voor de niet-ingewijden verborgen 

 blijft, wat al nasporing er aan is voorafgegaan. 



Doch reeds te lang heb ik doen wachten op de bespreking 

 van het werk bij uitnemendheid, waarmede Moll onze letter- 

 kunde verrijkt heeft. Hierover, als zijnde het hoogste wat hij 

 heeft geleverd, wilde ik in de laatste plaats handelen. 



Ik begin met in herinnering te brengen, dat de Tweede 

 Klasse van het voormalig Koninklijk Nederlandsch Instituut 

 in 1838 eene prijsvraag had uitgeschreven over de Geschie- 

 denis der invoering van het Christendom in deze landen, en 

 dat de bekroning was ten deel gevallen aan den Hoogleeraar 

 Royaards. Deze nu, die reeds vroeger plan had gehad, een 

 » Handboek der Nederlandsche Kerkgeschiedenis" te schrijven, 

 en aan de verwezenlijking daarvan gedurende eenige jaren 

 zijne uren had gewijd, besloot thans, indien hem levenskrach- 

 ten en tijdruimte geschonken werden, de genoemde geschie- 

 denis op de nu begonnen breedere wijze voort te zetten. Een 

 grootsch plan, dat de vaderlandsche kerkgeschiedenis in haar 

 geheelen omvang bedoelde. 



Het eerst lag de Geschiedenis van het Christendom en de 

 Christelijke kerk gedurende de Middeleeuwen aan de beurt. 

 Hiervan verscheen in 1849 het eerste deel, in 1853 het 



