( 104 ) 



bewerking, heiligen ernst en getnoedelijke vroomheid, als in 

 één bundel te zamen verbonden. Maar wie in de geheimen 

 der werkkamer, waar dit boek werd geschreven, een weinig 

 is ingewijd, zal zich niet verwonderen over den geest, die er 

 uit ademt. Laat mij er één van noemen, opdat duidelijk 

 blijke, in welke stemming het is geboren. In een brief van 

 11 October 1862, één van die brieven, waarin een man vol- 

 komen intiem mag zijn, schreef Moll aldus: » Gister avond 

 en van morgen heb ik de eerste bladzijde mijner Geschiedenis 

 van de Nederlandsche kerk voor de pers gesteld. Ik ben er 

 niet zonder vele ernstige overleggingen en gebeden toe over- 

 gegaan. Het is de grootste onderneming van mijn leven. 

 Veel kracht van boven zal ik behoeven, om het gelukkig te 

 voltooijen. Maar ik stel er mij wat goeds van voor, voor 

 anderen en mij zei ven". 



Zoo was dan nu Moll, ofschoon in grondige en nauwkeu- 

 rige manier van werken veel meer met Kist te vergelijken, 

 tot den arbeid van Royaards ingegaan. Van 1864 tot '69 

 verschenen op echt Hollandsch papier de vijf banden, waaruit 

 dit werk bestaat; in 1871 volgden de » Registers", die een 

 boek als dit eerst recht bruikbaar maken. Zal ik het uit- 

 voerig beschrijven? Doch waartoe zou dat dienen? Daarom, 

 den een tot herinnering, den ander tot aanwijzing, slechts 

 dit. De schrijver verdeelt den vóór-reformatorischen tijd in 

 twee perioden. De eerste omvat de opkomst en vestiging 

 der Nederlandsche kerk, van de eerste helft der zevende tot 

 den aanvang der elfde eeuw. Haar handelt hij in één deel 

 af. De tweede kenschetst hij als die van de ontwikkeling 

 der Nederlandsche kerk in haar Roomsch-Katholiek karak- 

 ter, van het begin der elfde tot in de eerste helft der zes- 

 tiende eeuw. Aan haar wijdt hij zijn tweede deel, dat ech- 

 ter wegens de uitgebreidheid der stof in vier stukken is ge- 

 splitst. Vandaar de reeds genoemde vijf banden. Als hoofd- 

 onderwerpen behandelt hij in dit tweede deel achtereenvol- 

 gens het bisdom en de bisschoppen van Utrecht, de geeste- 

 lijkheid en de kerkelyke organisatie, de kloosterlingen, het 



