( 106 ) 



ffenoemd wordeu, in twee klassen verdeeld. Tot de eerste 

 bracht hij die, waarin een of ander onderwerp, om zoo te 

 zeggen, is afgehandeld; tot de tweede die, waarin de volheid 

 der stof geenszins is uitgeput, maar die tot allerlei nadere 

 onderzoekingen aanwijzingen doen en aanleiding geven. Tot 

 deze laatste soort bracht hij destijds het welbekende werk van 

 Delprat; wij brengen daartoe thans met veel grooter recht 

 zijne eigene » Kerkgeschiedenis van Nederland vóór de Her- 

 vorming". En wanneer het waar is, wat hij aldaar heeft 

 geschreven, dat niet hij alleen recht heeft op zijn geluk te 

 roemen, die aan de eischen eener wetenschap voldoet, maar 

 dat ook hij, die hare behoeften aan anderen bekend maakt, 

 op een niet geringen zegen mag hopen, dan zal de ze- 

 gen op dezen arbeid niet gering kunnen zijn. Meer dan 

 honderd onderwerpen zijn daarin tot meer gezette behande- 

 ling opgegeven. Zij vullen — en zooverre mij bekend is, 

 hebben wij hier het eerste voorbeeld van dien aard in de 

 gansche wetenschappelijke wereld — een eigen alphabetisch 

 register. Sommige van die onderwerpen zijn sedert door hem- 

 zelven en anderen ter hand genomen, bijv. de Abdij van Aduard, 

 de Bedevaarten onzer vaderen, Bonifacius, Gozewijn Com- 

 haer, de Congregatie van Windesheim, het Kerkelijk drama, 

 Caesarius van Heisterbach en zijn Dialogus miraculorum, 

 Gerard Zerbolt, maar tal van andere blijven nog ter bewer- 

 king over. Zoo is dan reeds gebleken, en nog veel meer 

 zal van lieverlede kunnen blijken, dat Moll's klassieke » Kerk- 

 geschiedenis van Nederland vóór de Hervorming" niet slechts 

 als voldragen vrucht te haren tijde, maar ook als vruchtbare 

 moeder voor volgende jaren, eene zeldzaam groote beteekenis 

 heeft voor de vaderlandsch-kerkhistorische wetenschap. 



Het werk, dat zooveel voortreffelijks in zich vereenigde, 

 en waaraan men — maar cüt is dan eene opmerking uit 

 groote liefde — zou kunnen toewenschen, dat het, ofschoon 

 meer leerboek dan leesboek, geschreven mocht zijn in dien 

 liefelijk-zonnigen stijl, waarvan Moll blijkens vroegere uitgaven 

 liL't o-eheim bezat, werd in binnen- en buitenland, door Pro- 



