( 15 ) 



reeds in 1864 het meer dan duizend bladzijden beslaande deel 

 gereed had, waarin hij het natuurhistorisch overzicht der ge- 

 wervelde dieren gaf, terwyl drie jaren daarna de vergelykende 

 ontleedkunde der Vertebrata in het licht kon verschijnen. 

 Jn 1870 kwamen ook de ongewervelde dieren gereed, terwyl 

 de raorpohologie van die afdeeling in 1874 de pers verliet. 



Daarmede had Harting een reuzeutaak volbracht. Dat hij 

 het laatste deel, waarin de embryologie der Evertebrata zou 

 behandeld worden, nooit heeft voltooid, is een der sprekendste 

 bewijzen voor de groote nauwkeurigheid en nauwgezetheid, 

 waarmede hy gewoon was te werken en waarvan wij op 

 iedere bladzijde van zijn leerboek zoo sprekende bewijzen 

 aantreffen. 



Die embryologie toch verkeerde in deze jaren nog in eene 

 vroege wordingsperiode. Aan alle zijden waren zelfstandige 

 onderzoekers bezig haar met nieuwe uitkomsten te verrijken, 

 maar die resultaten waren zoo uiteenloopend en tevens zoo 

 allerwege verspreid, dat het welhaast ondoenlijk scheen daar- 

 van een verkort overzicht samen te stellen, dat in het kader 

 van Harting's leerboek passen zou. Hijzelf, die geen eigen 

 onderzoek over de ontwikkelingsgeschiedenis van ongewer- 

 velde dieren verricht had en wien daardoor een hulpmiddel 

 ontbrak om in dit doolhof den weg te vinden, kon het niet 

 van zich verkrijgen het nog ontbrekende stuk van zijn leer- 

 boek tot stand te brengen door eenvoudig het » relata refero" 

 toe te passen, daar waar zooveel tegenstrijdigs van alle zijden 

 werd aangedragen en hem de gelegenheid tot zelfstandige 

 critische toetsing daarvan ontbrak, eene toetsing die hij in 

 de overige afdeelingeu van zijn leerboek steeds zoo zorg- 

 vuldig en nauwkeurig had ingesteld. 



De chaotische toestand, waarin nog vóór een tiental jaren de 

 embryologie der Evertebrata verkeerde, zou wellicht nog lang 

 hebbeu voortgeduurd en nog zijn toegenomen, indien niet de 

 te vroeg gestorven Balfour met zyn bekend leerboek der 

 vergelijkende embryologie voor het eerst licht in de duis- 

 ternis gebracht had. Hij, de jonge en onvermoeide embryo- 



