( 66 ) 



zijne studiën eu deed hij zijn doctoraal examen. In October 

 1866 begaf hij zich naar Zürich. Eene teleurstelling was het 

 voor hem dat Clausius alleen een college over experimenteele 

 physica gaf, waaraan hij niets had. Hij volgde om zicli 

 verder iu de wiskunde te bekwamen de colleges vau prof. 

 Christoffp:l over differentiaal- eu integraalrekening eu par- 

 tieelc differentiaal vergelijkiiigeu, van prof. Prym over ge- 

 tallen theorie, eu van prof. Zeuner over toegepaste warm- 

 tetheorie (theoretische Masehinenlehre), benevens een paar 

 liefhebberijcolleges over kunst enz. Het is zeer te be- 

 treuren, dat Mees niet de gelegenheid gevonden heeft aau 

 eeu Seminarium deel te nemen ; misschien was hij daar- 

 door meer met het eigenlijke wetenschappelijke leveu aau 

 Duitsche universiteitea iu aanraking gekomen, wellicht ook 

 er toe gebracht om zich langer uitsluitend iu wiskunde te 

 verdiepen. De behandeling van sommige vraagstukkeu, welke 

 zich later aan hem voordeden, zou hij dan waarschijnlijk 

 meer iu den trant van Boltzmann hebbeu aangevat. 



Nadat hij den 23*''^" Maart 1867 uit Zürich teruggekeerd 

 was, voltooide hij zijn proefschrift, zoodat hij kou promo- 

 veeren op den 12^'*^" Juni 1867. 



Het behoeft ons niet te bevreemden, dat wij iu de voor- 

 rede van zijne dissertatie lezen: » proeven omtrent het on- 

 derwerp, dat ik hier ga behandelen, zijn er reeds vele 

 gedaan eu ik gevoel mij niet in staat om naast de te ver- 

 melden zoo nauwkeurige proeven vau geoefende waarne- 

 mers er andere en even nauwkeurige aau toe te voegen". 

 Immers de opleiding daartoe had hem ontbroken. Wel had 

 Van Rees bijvoorbeeld eeu Vorselman de Heer tot leer- 

 ling gehad maar iu het experiment was deze autodidact. 

 Harting in dit opzicht eeu man vau den lateren tijd stond 

 met zijü practischen cursus te Utrecht vrij wel alleen. Er 

 werd slechts bij uitzondering door philosofen practisch in 

 natuurkunde gewerkt. Drie tafels op een corridor van het 

 toenmalige gebouw voor physica waren daarvoor beschikbaar, 

 en de noodige hulp werd door den amanuensis Van Deeeven 



