( 77 ) 



genoemd worden, Lücke, die in 1817 zijn commentaar op Jo- 

 HA.NNKS uitgaf, en Winer, die eenige jaren later zijn bekend 

 werk schreef: Granmiatik des Neutestameutliclien Sprach- 

 idioms als sichere Grundlage der Neutestanientliclien Exe- 

 gese. In ons land was voorganger op dienzelfden weg de 

 lioogleeraar van Hengel, die voornamelijk door zijne com- 

 mentaren op den brief aan de Pliilippiërs, op 1 Cor. XV 

 en op den In'ief aan de Romeinen zijn roem vestigde. Zijne 

 woorden vonden weerklank : men kan van hem zegden dat 

 hij eene school stichtte, en vele verhandelingen van exege- 

 tischen inhoud Avaren vruchten van het door hem gestrooide 

 zaad. Voornamelijk door zijnen invloed kwam het besluit 

 van de synode der Ned. hervormde kerk tot stand om eene 

 nieuwe vertaling van het Nieuwe Testament in het leven te 

 roepen. Door de synodale commissie uitgenoodigd, stelde hij 

 eene Proeve van grondslagen op, en, toen het plan tot rijp- 

 heid gekomen was, beval hij het aan de godgeleerde wereld 

 aan door eeu nieuw geschrift: Het wenschelijke eener nieuwe 

 Nederduitsche bijbelvertaling. 



Van die wenschelijkheid nu was Holwetida niet over- 

 tuigd ; hij meende dat van eene nieuwe vertaling bij den 

 toeuraaligen stand der kritiek weinig te verwachten was en 

 dat, al vereischte de Staten-vertaling verbetering, de arbeid 

 van de exegeten dier dagen geen waarborg voor deugdelijk- 

 heid opleverde. Maar, om hetgeen Holwerda daarover schreef 

 te verstaan, moeten wij met een ander geschrift van den ge- 

 noemden hoogleeraar kennis maken. Van Hengel was van 

 oordeel dat de woorden Joh. 21 : 18 ayactaq ^8 jtXéov 

 tovTOiv ; beteekenen : hebt gij mij meer lief dan deze din- 

 gen, ui. uw scheepje en uwe vischnetten? Deze verklaring 

 is, wanneer wij alleen op den vorm der woorden letten, even 

 gewettigd als de vroegere, waarbij rovrcov door r] ovroi 

 omschreven wordt. » Ieders gevoel" schreef van der Palm 

 »kau hier alleen rechter zijn". Welke waarde het gevoel 

 heeft in wetenschappelijk onderzoek, ontwikkelde van Hengel 

 in zyn boek : De betrekking van het gevoel tot het uitleg- 



