( 70 ) 



»tot eene wetenschap zoeken te verheffen Doch het zou wel 

 »eens kunnen gebeuren dat men hem toeriep: Maak toch 

 »dat wij de schrijvers, die gij behandelt, eindelijk eens be- 

 » grijpen". Wat IIouvekda vooral hinderde was dat, lerwijl 

 de duistere plaatsen even duister bleven als vroeger, de exe- 

 geten deden alsof alles duidelijk, althans verklaarbaar was. 

 De verbeteringen, door van Hengel in zijne Proeve voor- 

 gesteld en door velen luide toegejuicht, voldeden hem niet. 

 Het kan ook niet ontkend Avorden dat diens exegetische ar- 

 beid, hoe verdienstelijk in vele opzichten, zeer zwakke zijden 

 had. Van Hengel wilde, evenals Lücke, Winer en anderen 

 een dam opwerpen tegen willekeur en drong aan op nauw- 

 keurigheid; liij wilde consequent zija en hctzelfiie woord op 

 alle plaatsen waar het voorkwam op dezelfde wijze vertaald 

 zien, maar het behoeft geen betoog dat de zoo verkregeue 

 nauwkeurigheid meer iu SL*hiju dau in wezen bestaat *). 



Hij had opgemerkte dat iu de brieven het woord vjeay.oyj 

 op zichzelf kon staan en dan t<o {)sio in zich sloot. Nu 

 ontmoette hij dit woord 2 Cor. 10 : 5, cdyfiaXojTi^ovTeg :n:av 

 vumin £h T7]i' v.Tcr.'.oiiv rov XoiGrov^ en vertaalde: obe- 

 dientia erga Doum praestauila quod attinet Christum, i. e. 

 Christo profiLendo. Las liij elders cjtay.oi] rijg ahiOsiag of 

 xjcc'.y.ovsiv r«ö evcr/YS?.u'i, hij vertaalde : obcdieatia erga 

 Deum quod attinet veritatcm, i. e. veritate sequeuda of: 

 Deo obedirc evangelio per fidcm accipiendo. 



Volkomen juist was dat de hoogleeraar de opvattiug van 

 CïiöTig als geloofsleer verwierp, en met nadruk deed uitko- 

 men dat er eene gezindheid des menschen onder te verstaan 

 is. Maar moeielijk kan men hem toegeven dat het voorwerp 

 van stiüTig en ^kJtsveiv bij Paulus altijd ^sóg is en dat 

 jtiOTig ' L]öov XoiOTov A'erstaau moet worden als fides in 

 Deo posita auctore Jcsu Cliristo. in Kom, 9 : o3 lezen wij 

 idov rl^^l^lM tv 2^iojv 7.idov cïQoG'/.imuaog ym\ jiéroav 



*) Vgl. wat ik daarover schreef iu het tijdschrift de Gids, Ja.a,\:Q. 1861. 



