( 82 ) 



staafde zijne meening door tal van voorbeelden, en tegen- 

 woordig, ook na de ontdekking van den Sinaiticus, wordt 

 zij door de groote meerderheid der geleerden aangenomen. 

 Men zou kunnen aanmerken dat Holwerda. de andere co- 

 dices wat veel uit bet gezicht verloor. Aan de onderschei- 

 ding van verschillende familiëu van codices hechtte hg te 

 weinig. De onderzoekingen van Westcott en Hort hebben 

 bewezen dat men, zonder willekeurig te werk te gaan, wel 

 degelijk verschillende redacties kan onderscheiden, die in 

 verschillende streken gangbaar zijn geweest. Zij komen even- 

 wel, evenals Holwerda, tot de slotsom dat de Vaticanus, 

 natuurlijk met oordeel gebruikt, de voornaamste grondslag 

 van het kritisch onderzoek moet uitmaken. 



Van die beginselen uitgaande trachtte hij enkele plaatsen 

 door gissing te herstellen. Hij ging daarbij geenszins, wat 

 hem door tegenstanders te laste gelegd werd, onbesuisd te 

 werk. Men verbaast zich over eene dergelijke beschuldiging, 

 als men ziet hoe lang hij wachtte eer hij tot het stellen 

 eener conjectuur overging. Hoe noode hij dit middel aan- 

 greep toonde hij in zijne Aunotatio critica op de Hellenica, 

 waarin hij zocht te betoogen dat vele door den hoogleeraar 

 CüBET voorgestelde veranderingen onnoodig waren. Omtrent 

 het Nieuwe Testament schreef hij : >De mislukte pogingen 

 van zoo vele uitstekende geleerden moesten wij wel voor- 

 zichtigheid leeren" en »het is genoeg, wanneer ik, om in 

 het vervolg alle misverstand voor te komen, mijne meening 

 kort en bepaald voordrage. Zij komt hierop neder : het getal 

 der hedorvene plaatsen in het N. T., welke door emendatie 

 of conjectuur hersteld kunnen worden, is niet zeer groot. Wil 

 men nu hieruit afleiden dat al het overige gezond moet 

 zijn, dan zal men zich ongetwijfeld bedriegen". Holwer- 

 da's conjecturen zijn dan ook niet talrijk, en zeer dik- 

 wijls bepaalt hij zich tot het aanwijzen van de moeieiijk- 

 heid en van de vermoedelijke bedoeling des schrijvers. Maar 

 dat dit reeds een verdienstelijk werk is, begrijpt men, 

 wanneer men kennis maakt met de onmogelijke verklarin- 



