( 90 ) 



tiek des N. T.'s moet bewandelen, en in hoofdzaak heeft 

 de tijd hem reeds gelijk gegeven. 



Op zijne theologische beschouwingen hadden de Tubiiig- 

 sche hoogleeraar F. C. Bauii pu Strauss grooten invloed 

 uitgeoefend,. Hij geeft daarvan ouomwondeu rekenschap in 

 het afscheidswoord, dat hij tot zijne gemeente in Gorinchem 

 richtte. Noch het supranaturalisme, noch liet rationalisme 

 hadden hem bevredigd, noch de Groningsche school, noch 

 de moderne theologie, wier voorstanders bij evenwel verde- 

 dii;'t tegen onrechtvaardige beschuldigingen. Het meest ver- 

 klaarde hij zich aangetrokken door hetgeen Sïrauss als het 

 blijvende in het Christendom had aangewezen, maar in wer- 

 kelijkheid had hy meer van zijne vroegere denkbeelden be- 

 houden dan hij zichzelven wel wilde bekennen. Van dat 

 afscheidswoord stem ik dadelijk toe dat het geen leerrede 

 is en beter in een tijdschrift dan op den kansel tehuis be- 

 hoort, maar toch zal m. i. niemand die het onbevooroor- 

 deeld leest met het afkeurend vonnis instemmen, dat daar- 

 over is uitgesproken. 



HoLWERüA leefde voor zijn werk. Ledigheid kende hij niet, 

 ook niet in den laatsteu tijd zijns levens: toen hij zijne 

 laatste aunotatio op Philo uitgaf, was hij 79 jaar. Hij 

 was niet spoedig tevreden over zijn arbeid; hij wachtte 

 doorgaans lang eer hij iets uitgaf, en zijne eigene exempla- 

 ren van zijne geschriften ïijn geheel bedekt met kanttee- 

 keningen. Wat hij zich ten doel had gesteld jaagde hij 

 na met al zijne kracht. » Het is niet te denken", zoo 

 luidt het slotwoord van een zijner geschriften; het zij ook 

 het slotwoord van dit levensbericht, »het is niet te den- 

 ken dat wij het N. T. ooit geheel en al zullen ver- 

 staan. In alle schriften der oudheid vindt men onher- 

 stelbaar bedorven plaatsen, welke niemand ontraadselen 

 kan. Maar toch veel, zeer veel zullen wij beter leereu 

 begrijpen dan tot nog toe het geval was. Een onver- 

 moeide arbeid komt wel is waar niet altijd alles te bo- 



