( 119 ) 



De stof er toe ontleende Wybeands aan een tiental officieele 

 stukken uit de jaren 1G14 en 1615, door hem gevonden in 

 het stedelijk archief" zijner toenmalige standplaats Hoorn. 

 Deze stukken betreffen de rechtszaak van drie personen te 

 Scharwoude en Grosthuizen, twee mannen en ééne vrouw, die 

 tot het Jodendom waren overgegaan. De schout van Hoorn 

 eischte voor alle drie niet minder dan de doodstraf, aan de 

 mannen te voltrekken door verbranding aan een paal, en 

 aan de vrouw of op dezelfde wijze, of door smoring in eene 

 pijp met water. Deze straf werd wel is waar niet op hen 

 toegepast, maar zij bleven toch maanden lang gevangen, 

 juist in den buitengewoon strengen en laugdurigen winter 

 van 1614 op '15, zonder licht en zonder vuur. Zelfs de 

 Hoornsche predikanten klaagden bij den magistraat over 

 zulk eene behandeling van lieden, die op hunne dagen wa- 

 ren gekomen. De rechtszaak werd voor de Staten van Holland 

 en Westfriesland gebracht, die naar in handen eener Com- 

 missie stelden, en deze Gecommitteerde Raden adviseerden 

 de Hoornsche Heeren, de gevangenen te doen beloven, dat 

 zij binnen zekeren korten tijd de Vereenigde Provinciën zou- 

 den verlaten, met aanzegging van verbanning, zoo zij er 

 ooit weder mochten binnen komen. Volgens dit advies schijnt 

 gehandeld te zijn ; men vindt althans geene nadere berichten. 

 Zagen wij hier den wereldlijken rechter aan den arbeid, 

 in de andere verhandeling is de kerkelijke aan het woord. 

 Deze verhandeling is getiteld »Marinus Adriaansz. Booms; 

 eene bladzijde uit de geschiedenis der Spinozisterij in Ne- 

 derland". Wybrands plaatste haar in deel I van het » Archief 

 voor Nederlandsche Kerkgeschiedenis", waarvan hij met mijn 

 vriend Rogge en mij de redactie uitmaakte *). Het lust mij 

 niet, u ook van dit kerkelijk rechtsgeding een verslag te 

 geven. Wybrands heeft het in alle wezenlijke bijzonderheden 

 gedaan. Ginds gedroegen de Hoornsche predikanten zich nog 

 zachtmoedig jegens lieden, die tot het Jodendom waren ver- 



*) Blz. 51 -128. 



