( 73 ) 



wetenschap voor het oogenblik het meest van noode had. 

 Een overzicht van de stof die wijd en zijd verstrooid lag, 

 een blik op het gelieel, een inleiding tot meer gezette studie 

 en een bezielende opwekking hiertoe: ziedaar wat bovenal 

 vereischt werd, en ziedaar wat van den Bergh ook gaf. 

 Niet in de diepte maar in de breedte had zich zijn arbeid 

 uitgestrekt, en verrassend was de rijkdom van den schat, 

 dien hi] had opgespoord en verzameld. Wij staan verbaasd 

 van zijn belezenheid en van de werkkracht noodig om haar 

 te verwerven. In zijn Volksoverleveringen en Go- 

 denleer had hij onder de Duitschers voortreffelijke voorgan- 

 gers als MoNE en Grimm; onder zijn landgenooten haast 

 geen andere dan Picardt en Westerhoff. Zelf had hij al 

 wat in de kronieken, plaatsbeschrijvingen en geschiedwer- 

 ken, al wat in de literatuur van vroeger en later tijd over 

 het onderwerp ter loops voorkwam en als verholen lag, na- 

 ge vorscht en te voorschijn gehaald. Met het uiteenzetten 

 van dien overvloed vangt hij aan ; in een tweede gedeelte 

 licht hij hem toe en poogt hem te verwerken tot een geheel. 

 Daar komt dan echter storend het gebrek te voorschyn, 

 dat VAN DEN Bergh steeds heeft aangekleefd ; het ontbreekt 

 hem aan een scherpe ontleding en aan een vaste kritiek. 

 Zijn fantasie sleept hem mede, en zoo vervalt hij vaak in 

 de misslagen, waarvoor hij zelf in zijn Voorbericht had ge- 

 waarschuwd. Aan schrijvers als Occo van Scarl, Hamconius 

 en wie al niet meer weet hij geen geloof te weigeren. Een 

 verhaal als dat van de stichting der stad Haarlem door 

 zekeren Heer Lem komt hem »oud en niet onwaarschijn- 

 lijk" voor. Van dien aard valt er op de b^zonderheden 

 een aantal aanmerkingen te maken. En toch, als men het 

 boek heeft doorgelezen en ten einde gebracht, heeft men 

 uit alles te zamen een voorstelling overgehouden, die van 

 de waarheid, geloof ik, niet ver af ligt Men heeft oog 

 gekregen op de ziens- en denkwijs van ons nog hei- 

 densch voorgeslacht. De bewering in het Voorbericht, »dat 

 er van dien voortijd van ons volk veel meer te weten 



