(,-'40 ) 



verband staande beoefening der wetenschappen, den oorsprong 

 en vroegste ontwikkeling van de vaart op Oost-Indië en de 

 staatszorg voor die vaart tot aan de oprichting der Alge- 

 meene O. -Ind.- Compagnie behandekle, moest, zooals hi] zich 

 voorstelde, gevolgd worden door een tweede, waarin hij de 

 verrichtingen der Nederlanders in Oost-Indië zelve van 1595 

 tot 1610 in het licht stelde. Doch hem wedervoer het ge- 

 wone lot der schrijvende stervelingen; zijn werk werd veel 

 uitgebreider dan hij zich had voorgesteld, de stof bleek veel 

 rijker dan hij had kunnen denken. In de eerste plaats ge- 

 voelde hij behoefte om de geschiedenis der verrichtmgen van 

 de Nederlanders in Indië te doen voorafgaan door een inlei- 

 dend hoofdstuk, dat eene schets gaf van den toestand van 

 Indië vóór de opkomst van het Nederlandsch gezag. Dat 

 doorwrochte hoofdstuk, dat alleen reeds een half boekdeel 

 vulde, moet hem verbazend veel arbeid gekost hebben. Het 

 is niet moeilijk, bij het licht onzer sedert zoo snel toegeno- 

 men kennis van de geschiedenis van den Indischen Archipel, — 

 toegenomen vooral door de onderzoekingen van Kern op het 

 gebied der Javasche oudheid, en van Tiele over de verrich- 

 tingen der Portugeezen in het Oosten, — er thans reeds vele 

 leemten en onnauwkeurigheden in aan te vdjzen, maar jugé 

 d'après sa date, was het eene bewonderingswaardige proeve 

 van wat volhardende vlijt op een veld vol doornen en dis- 

 telen kon samenlezen. De niet voorziene rijkdom der stof 

 deed het tweede deel tot twee dikke banden uitdijen, 

 die kort na elkander in 1864 en 1865 het licht zagen. Nu 

 was het eerste gedeelte der groote taak afgeweven, het eerste 

 rustpunt bereikt. Het aanvankelijk plan om nu in een af- 

 zonderlijk deel eene handleiding tot de kennis van het staats- 

 bestuur en de administratieve indeeling van Indië tijdens de Com- 

 pagnie te laten volgen, was inmiddels, naar ik geloof terecht, 

 eerst meer naar den achtergrond geraakt en eindelijk opge- 

 geven ; de schrijver schijnt te hebben ingezien, dat hij hier- 

 door de moeilijkheid zijner taak onnoodig zou verzwaren, en 

 de ontwikkeling der staatsinstellmgen, die zoo geheel in de 



