( 41 ) 



geschiedenis is ingeweven, als van zelve in het historisch ver- 

 haal zou aan den dag treden. Hij kon dus nu tot de geschie- 

 denis der enkele gewesten overgaan. Eerst was het zijn voor- 

 nemen geweest een begin te maken met de Molukken, of- 

 schoon hij zich vooruit aan geen bepaald plan had willen 

 binden. Daarvoor kon pleiten dat tot dusver de Molukken 

 het hoofdtooneel waren geweest van de verrichtingen der 

 Nederlanders in Indië, en dus de speciale behandeling van 

 die groep zich het gemakkelijkst aan het nu voltooide inlei- 

 dende gedeelte aansloot. Toch acht ik het een geluk, nu de 

 schrijver door een ontijdigen tijd te midden van zijn groot- 

 schen arbeid is weggerukt, dat hij van dat plan is afgewe- 

 ken en Java in de plaats der Molukken heeft gesteld. De 

 redenen die hij zelf in de Voorrede van het derde deel daar- 

 voor opgeeft, zijn volkomen wettig en afdoende. » Er bestaan", 

 zegt hij, » redenen, die aanleiding kunnen geven om van de 

 beraamde volgorde eenigermate af te wijken, en die het meer 

 verkieslijk maken thans in de eerste plaats die oorkonden te 

 bewerken en uit te geven, welke betrekking hebben tot de 

 geschiedenis van de vestiging en uitbreiding van het Neder- 

 landsch gezag op het eiland Java. Onder al de gewesten van 

 Indië is er wellicht geen dat zoozeer de aandacht trekt, doch 

 geen tevens waarvan door de oudere geschiedschrijvers de ge- 

 schiedenis minder volledig is behandeld, terwijl de Molukken, tot 

 zelfs in bijzonderheden, door hen zijn beschreven. Zouder mij 

 nog voor de toekomst te willen binden, verdient het niettemin, 

 naar het mij voorkomt, overweging, of het niet nuttig zou 

 z^n, de belangr^ke stukken, welke het oud-koloniaal Archief 

 over Java bevat, in de eerste plaats het licht te doen zien." 

 Gel^k na deze voorbereiding mocht verwacht worden, was 

 inderdaad het eerste nu volgende deel, zooals ook de titel aan- 

 duidt, aan » de Opkomst van het Nederlandscli Gezag over Java" 

 gewijd, en hetzelfde rijke thema leverde ook de stof voor de 

 zes volgende deelen, die van 1869 tot 1878 het licht zagen* 

 Z^ brachten de geschiedenis van Java tot 1764 en lieten dus 

 zelfs dit ééne deel van het kolossale geheel nog onvoltooid, 



