- ( 46 ) 



den en regenten, groote lessen voor, die zij niet straffeloos 

 kunnen verwaarloozen. Maar om eene goede leermeesteresse 

 voor vorsten en volken te zijn, moet zij zeggen wat zij weet 

 en niet willekeurig verzwijgen wat dezen of genen kwetsen 

 of hinderen kan. Voor Histoire Contemporaine laat ik uit- 

 zonderingen gelden; maar voor het mededeelen van zaken 

 die meer dan l^/g eeuw achter ons liggen, moet de Geschie- 

 denis vrij zijn; anders verliest zij alle waarde. Dit was ook 

 toen het advies dat ik aan mijnen vriend terugschreef, en 

 wellicht heeft het iets bijgedi-agen om zijn besluit te bepa- 

 len. Nadeelige gevolgen van de openbaring hebben zich, 

 zoover ik weet, nergens vertoond, behalve de onaangename 

 bejegening die de auteur daarvoor, in het Algemeen Dagblad 

 van Ned. ludië van 2 en 3 Dec. 1875, van den Heer Busken 

 HuET moest ondervinden — eene bejegening die hem, zooals uit 

 zijne volgende brieven blijkt, wel heeft gegriefd, maar het 

 vermogen niet gehad heeft hem aan de waarheid ontrouw te 

 doen worden. Huet scheen van oordeel dat men de Compagnie 

 niet mocht misprijzen; de Jonge is voortgegaan met in het 

 negende deel — het zijn de woorden zijner voorrede — te 

 wijzen op de steeds klimmende misbruiken, het toenemend 

 wanbestuur en de telkens heviger geworden tweedi-acht in 

 den boezem der Hooge Regeering, en voegde daaraan toe het 

 zooveel mogelijk waarachtig verhaal van den gruwel in 1740 

 aan de Chineezen gepleegd, waaruit de noodlottige Javaansch- 

 Chineesche oorlog is voortgesproten. En in denzelfden geest 

 is hij ook voortgegaan in zijn tiende deel, in weerwil der 

 walging die de toenemende demoralisatie der Compagnie hem 

 veroorzaakte en die hem bijna een weerzin deed krijgen in 

 zijne taak, zooals zijne brieven aan mij zoo dikwijls getuig- 

 den. En in dien geest zou hij zijn voortgegaan tot het einde, 

 indien niet de onverbiddelijke dood hem had weggerukt, juist 

 op het tijdstip waarop hij de hand zou slaan aan dat ge- 

 deelte van Java 's geschiedenis, dat van alle het minst be- 

 kende, het meest verwaarloosde is en de toelichting uit den 

 schat der archieven het meest behoeft. Verhoogt die om- 



