( 89 ) 



het jaar 321 aan vele beroemde controversen kortaf eeu einde 

 gemaakt door alle gezag te ontnemen aan de aanteekeningen 

 van Paulus en ülpianus op de adviezen van den vorst der 

 Romeinsche juristen, Papinianus *), al stond hij veel te hoog 

 om door zulke middelen zijn gevoelen tegenover dat van an- 

 dere uitnemende rechtsgeleerden , die het soms wederlegd, 

 maar in vele gevallen alléén nader verklaard hadden, door 

 te drijven. Ruim eene eeuw daarna, bij eene constitutie van 

 Theodosius II en Yalentinianus III, waaraan men later den 

 naam heeft gegeven van lex citandi, werd de kleingeestige 

 verordening van Constantinus vernieuwd, en tevens het van 

 het diepe verval dier tijden getuigend voorschrift, dat bij 

 verschil tusschen de responsa prudentium de stemmen geteld 

 en niet gewogen moesten worden, tot wet verheven. Justini- 

 anus verwierp deze leer in 1. 1. C § 6 <iê vetere iure enucle 

 ando (I, 17) en bepaalde tevens, dat de notae van ülpianus 

 en Paulus, althans voorzoover zij strekten tot aanvulling en 

 uitlegging der adviezen van Papinianus, in de keizerlijke com- 

 pilatie moesten worden opgenomen. De aanteekeningen, die 

 trouwens tot een getal van niet meer dan 14 (2 van ülpi- 

 anus, 12 van Paulus) ter voldoening aan het keizerlijk bevel 

 in de Digesta voorkomen, werden door Goudsmit verzameld, 

 maar hij voegde daaraan toe alle andere tot ons gekomen 

 fragmenten der genoemde juristen, waarin zij de meening 

 van den grooteu Papinianus bestreden of nader verklaarden, 

 ten einde zich zelf en zijne lezers te beter in staat te stellen 

 tot een oordeel over de door hem stellig ontkennend beant- 

 woorde vraag, of hunne notae alleen haar oorzaak hadden in 

 ijverzucht of kleingeestige betweterij, gelijk de constitutie van 

 Constantinus niet onduidelijk te kennen gaf. Voorwaar geen 

 gemakkelijke taak, waarvan onze Goudsmit zich voortreffelijk 



*) L. 1 C. Th. de resp. prud. (I, 4): Perpetiias pnidentium conteuti- 

 OECS eruere cupientes XJlpiani ac Pauli in Papinianum notas, qui, duin 

 ingenii laudem sectantur, non tam corrigere euni (^uam depravare malue- 

 runt, aboleri praecipimus. 



