( 129 ) 



De woorden, die ik zooeven uit de voorrede van het 5® 

 deel der » Observations" aanhaalde, zijn de afscheidswoorden 

 van Bergsma geweest. 



Reeds voor eenige jaren was zijne gezondheid geschokt, 

 gedeeltelijk door het klimaat, maar de kiem van zyne onge- 

 steldheid was toch gelegd door de wederwaardigheden, die 

 hij ondervonden heeft. Aanhoudende miskenning te onder- 

 vinden, telkens als hij meende dat de zaak van het Obser- 

 vatorium gewonnen was, moest ook zijn zenuwstelsel aan- 

 tasten, al scheen het nog zoo sterk. En hoewel daarin later 

 verbetering kwam, ging zijne gezondheid toch een paar jaar 

 geleden weder achteruit en moest hij er ernstig aan denken 

 een tweejarig verlof tot herstel van gezondheid aan te vragen. 



In April j.1. scheepte hij zich naar Nederland in, maar het 

 was hem niet gegeven het vaderland te bereiken. Hij over- 

 leed in de Roode Zee in het begin van Mei. 



Zijn verlies is groot, zoowel voor de wetenschap, die hij 

 zeker nog vele en goede diensten bewijzen kon, als voor zijn 

 gezin, dat, behalve uit zijne echtgenoote, uit eene voordochter 

 en één zoon bestaat, beide nog op een leeftijd, waarop de 

 leiding van een vader niet onverschillig is. 



En nu. Mijne Heeren, is mijne taak volbracht. Ik moet 

 my verontschuldigen, dat ik uwe aandacht soms met zaken 

 heb bezig gehouden, die op het eindlot van het Magnetisch 

 en Meteorologisch Observatorium geen invloed gehad hebben, 

 maar had ik dit nagelaten, ik zou u een onvolkomen beeld 

 geschetst hebben van den strijd, dien Bergsma gestreden 

 heeft. Ik ben er getuige van geweest en heb eerbied gehad 

 voor zgne volharding en zijn. vertrouwen op een eindelijk 

 slao-en; maar het is zeer begrijpelijk dat men zich hier te 

 lande geen denkbeeld kon vormen van het oponthoud, dat 

 hn daar ondervond, niet alleen later, toen er kwestie was 

 van het definitieve observatorium, maar kort na zijne aan- 

 komst, totdat hij kon beginnen. 



Hij, de ijverige, werd verdacht van traagheid; hij, de 

 vüand van alle praalvertoon, werd beschuldigd van weelde- 



