Het eerrte Deel. Hei cerfte Bocck. 5 



laten u vigaen : de welcke icktttl alle cc l'amcn vermeerdert , overliet) ende verbetert m dit bocck ghe- 

 Aclt hebbe. 



Macr om te recht de Bcfchrijvinge van de cruyden oftgcwalTen te volbrengcn,hebbe ick de meefte 

 fwarighcyt gevondéin dorden of 't vetvoIgh.dat ick dacr in beftibude mogen houden. Want gciijckcr- 

 -\vijs alle konltcn en wctenlchappcn , indien ly met eene goede ordinancic ende bcleggingebdchrcven 

 vorden,daer doorleer verdort en verlicht vordcnjalfoo oock en is't geenfins te twijiclé.ott de bclchnj- 

 vinge der cruyden in eene goede ordinancic gcftelt zijndc,enlal veel aengenaemer en cicrlijcker velen. 



Nu dan,om dat d'oude tehrijvers, de welcke iet vandc cruyden hebben laten nytgacn, niec alle eeuc 

 orden en volghen, foo heeft ons boven alle meeft behacglu de maniere die Diofcondes volglu. 



WantTheophraftus,te wijlen hy de verfcheydentheyt der ftruyeken, houten , (chorflen, wortelen, 

 ruerghen,bladeren,bloemen,h:icuwen,vruchten, laden, lappen, ende dierghelijcke,onderfoeckt ende 

 bcfchrijft,doór dien hy de deelen oft leden van elck cruyt (00 van den anderen aff biidci t ch verlchey t, 

 is oorlake dat men de gedaentc van eenigh gewas niet anders leeren en kan dan uyt vele ende verfchey- 

 den plaetfen van iijnboeck : het welcke de cruydt lief-hebbers moeyelijck ende verdnerelijck valt. 



D'ordinanciè' van Galcnus (de welcke oock van de Griccken.als Onbafiuseh Paulus Egmeta ; ende 

 van de Arabé.als Avicenna,gevolght -vort) fchijnt lichterende gereeder te wefcn:namcndijck,datmcn 

 decruyden fteltnae 't vervolgh van den A,b,c.Nochtans die ftellingc en kan niet heel goet wc(en,door 

 dien datmen alidan fier.dat de cruyden die malkanderé van gedaentc gelijcké,van een gcicheyden ende 

 geruckt worden ; en dacr tegen d'ongelijcke van krachten chgeftelteniire,te famen bclchreven worden. 



Maer Diofcondes en deyk de cruyden in hun gclitten oft leden niet; dan heeft zijn befte gcdacn om 

 de ghelijckc van ghcdaente ende krachten by een te voeghen. Daerom hebben wy hem oock willen 

 uaevolgiien ; nochtans lijn voornemen in alles meer,dan lijn' ordinancic oft ftellinge, onderhoudende. 

 Want ghemerekt dat van ons vele cruyden befchreven worden, die inde tijden van Diofcoridesheel 

 onbekent waren , foo hebben wy noodtlakelijek meer ende verfcheyden verdcelingcn van dien moe- 

 ten ftellen dan hy heeft ghedaen. 



Wy hebben dan ons befte ghedaen , om de cruyden, de welcke in krachten oft in eenighe deelen, 

 die meeft ghebruyekt worden , den anderen ieer ghch jeken, by een te voeghen ; ende boven dien,allc 

 die eenighe gheltjckenifte van wefen oft ghcdaente hebben , en hebben wy ghecnüns willen verfchey- 

 den : als het in't vervolgh ende overlefen defes boecks klaerlij ck ghenocgh blijcken fal, 



Maer, eer dat wy totde befchrijvinghe van decruyden , dans de verklaringhc van hunne namen, 

 krachten ende dierghelijckc bemerekingen, komen, dunckt het my de mocyte wel weerdigh te wefen, 

 dat wy eerftdeghewaflen in fommighe gheflachten verdoelen; ende dacr nae deleden van elck cruydc 

 uytleggen : ende ten laetften de vericheydentheydt van haere faculteyten oft krachten voortbrengen, 

 ende leeren,hoede felve bekent mogen worden. Het welck eerft ghedaen zijnde ende uyrghelcydt,faï 

 de bcfchrijvinge efi hiftorie vanekk cruyt befondcr,lichter omte verftaenende tebcfchnjvcnwefejn. 



HET L CAflTEL 



Van de gheflachten derjfjhewaflcn. 



; <C etr(tc enbe meefte grflarhten bet <!3httoaf; aerben enbe ur>t cene too^trl fpiupte r; bc toclr&e boben bcr 



fen bic men in't Hatyn Surpes noemt ) 3iin aerben mbe hcoghbe Jjaer fclbcninbele tacïten toerfujep* 



■ bier in't ghetal : toant fommigftt ban Dte ben ; alfmen fïen magl) acn ben ^afdaer/ 3I>oo£ncn bte^ 



! toojben Zoomen ghehecten / fommigfte men fihamnujs noemt/tDoojncn/ Liguftrum oft ifóonbt; 



^eefteten / fommiGfjc l^oubtarhaghc ciup* houbt/ iBiltic Coineelie oft Virga fanguinea , ètoelrHen? 



__i btn/ bc bicr&e Cmpbrn alteen. houbt / anbcrji tl?ater-blier ghcnoenit. ^lnnujS m't 1 6. 



Boom. Det rerfte gheflarljt too?btin't2.atrjnArbor rapitef bes* 14. borrfifi reftent ben Haurtet-boom / ben 



genoemt/in't <6»crliö Êendron &itï&,: cnbcbcgrnut al het <£pp?cs;-booin/bcn <Ccber-boom/bcu 3enebci-boom/ ben 



fetoao bat ban fmie toojtcl af cencu rcrhtcn/cenigljen/biri Ccrcbmtijua/ enbe ben lUiutfru? ooeü onbet bit ghcOacijt 



en/ houtartjttgen Irtupri» booitbjrugftt/eii bobentoaertö bcr l^eefleren. 

 in brie tarten/ató annen / toerfpjept enbc bertnepbt too^t: Spruyc. ï^et bevbe gheflarftt toojbt int Eatim ban 



Uiacronber begrepen Vuojben foo toicl bc toilbe boomen/ 'STfjtobofuö <©aja Suftutex genocmt ; mbeis int <6;icebja 



alstöbenèntt-boom /töcru-booni/rnuie-boom/<!?pri£c/ Phryganon v- / «.«gcljtetcn:BttkomtU)'tbevuoitricnmet 



UBuetüc/ JS>ac fien/ «Jlfcn/ «effcijen/ VMatanue/ ^ouuliec tode ftclen enbe felcpnc (irupelisilicns gbefmoten/maet ra 



«ft atbecl-bomn ; ató bc tamme/ te toeten beu a.pucl-boom/ rctfjt f tctj in't ijooge met op : Jjet 1» oofi in leet brie tariaV 



^eet-boom / Caflatüc-boom / Jtmanbri-bootn / Jmeck- Uenss berup?tpbt ; enbe ijs toan toefen cnbe gljebacntc een 



boom/ïïcrfc-boom/<©lnf-booni iaotc-yooin/tnbeanbcrt nubbcl-gijcllarljt tnffffjen tit ^etfiere/ enbe tuffrljtn Ijet 



triergjjrintiie : be torirhe om bat fy ban eencn tcttjteu (teel trupbt / als ban ben aerbt ban bie bepbe to at mcbcberien= 



oft ftruptö npt bet aeebni opflaen /in ïBuptfrfj ccn-flelu bc; toant acngaenbc be JjoiitarjjtigUc (iccütenfi / komt ljct 



gjjegljctoaffcnghcfjeetcnmogljentoojben/naebemaclbatï met be heeftere toat ober een ; macr ban Ircgtjtc ig ijet ben 



menfein't <!r>jieritj3MonoftelecheM..«jiA%;noemt. Crupbengtjelrjefe: atóns èpartum/Biacmcn/fioofCï 



Heeftere, ^etttoeebc gïjenaeljt/ int ILatnn Frucex, marïin/Cflbenöel/ 19epl/ enallc Dietgrincligljetoats; fjet 



in't 45?tcriiö Thamnos ©«*.« gefjcctcn/cn toaffet foo tjooge toclrit Jautarfjnghc ftelen tjebbeubc ofr langUtY bcr aerben 



nietalébcbooinen/ nortj en bnjgl)t foo biritcn flruptfecn feruppt/oftnictmacijtigtjcnusom fp ülbcnfjoogijoptt 



aft ftroncfeen niet ; macr ftceft notijtanjS een fjoutarhtigöe Iiefjten/oft toanbet aerben te berfjefferi . <©m bat bit gfje* 



^nipcBc/ enbe bluft oocfc langen tnt ober /aio be boomen flachtbele flelen heeft/ toojt tjetbanbe <6tieeuen Polyfte- 



boen.^DitgljcQattjtenioaltiitnicteen-fieliglj/ maeEbiriu lechesn^WAi^,; enbe ombatljct brie tacficn heeft/ toojbt 



toiljj fietmen bat met brie tKtfchcpbm (Irupcten uptet fict Polycladon n.?>««?i«/.irghchmen. J3ae hctfehjijbenbaa 



§ 3 fcnuni- 



