s 



fQatt ban be bingfjen bic in maght 3tin/toojben bt foin* 

 migfte cpg&entlijrh fultfag ghcnocmt / ïat leer cpgcnthjcH/ 

 aiDc foinmtg!)c min cpghcntlijca. 



/Beeft ergljcntlricfi toojbcn fommigïje binghen gfjEftröt 

 in bc maght te toefen : De toelete fuUbfi ban haren aerbt 

 3i;n/ batlpboojhacrepghen fclfjstocbocn totbolmaecat^ 

 Ijcpbt aomen fullcn / inbicn fjarr niet ban hupten in ben 

 ttjcghc oft totbcletfrl ni w. &00 frpbtmen ( alssboben) 

 bat een nieughcboicn nicnfrfj öe bclijcB ia / enbteen nieu- 

 ghetoojpen honbeten/ eenen 3.acï)t-honbr; baer norhtansi 

 ten lonefc ambt noch niet onbt ghcnorgh en i$ om rebm te 

 ghcbiuptten/ maer magh fulc&js metter tijDt eenis toojben/ 

 inbicn bet tot beouacmen ouberbom magh bomen: noch 

 ootft bat honbeten/ bat foo onlanrasf ghctoo;peu Ut/ enbe 

 norlj blmbt ie 1 / ghecnfinp bcrjuacm en us om te laghen/ Iioe 

 toclhet fulcus toojben ban / inbicn hetfnucnboiBDiucn 

 tonpbom magh fcnjgfjcn. 



jïftn epghentlncli in maght/ ig al het ghen e bat bermac* 

 mer (toffe oft materie is / om bat felbe oft mirag te too^ 

 ben/ alj$ het metter maght te toefen gefjoiibcn toojbt.' ©an 

 befe materie oft ftoffe jijnber foinmigfjc bic heel nac up f»o* 

 men om tctoojbcn'tghene batfe machtig}) 5rin tetoo^ 

 ben ; betoelrfic ban <J5alcnus Profccheis ngsn X Ss , bat 16 

 int ILatiin Continentes, Continus , oft acnhoubciibcghes 

 noemt ïiin: alfooip bm roocaachtighen bomp bie heel nae 

 fcp bt biammc i$ / metter maght blamtne » cnbc het blocbt 

 bat in be ltcharr.cn bcr bieren ia / i$ metier maght bleefrfj/ 

 urn bat't geen groote beranberinglje en behoeft om bleefrfj 

 te tooibcn. JBaer be fpnfe bic m be mage al berboubt enbe 

 grjere ebt lepbt / ijs boel floffc oft matcne ban het bfecfeij/ 

 maer niet hac-bp fiomcnöe oft condr.ua ; booj bien Datüe 

 fclbcfpijfcomfulr&ss te toojben/ eerft bloebt betjoojbete 

 toefen. #orhberbcrbacrban( bat io/mincpghcnthjcUtn 

 maght) ijs ben onberboubcn lioft/ aio 53eeg/2Sjoot/Cctï 

 toe/ cScrft/ enbe bicrghrlrjrte btngcmbe toelete/ om bleefrfj 

 te toojben / norfj meer berfrhepben bcranberingDcn ban 

 noobc hebben, fait te min/ alle befe binghen tooiben ban 

 «öaïrtmij metter maght bleefch ghenrjcmt / aïö moghcfyrit 

 cribe nenuacm tocfcnbe/ohi natr fommtgfje beranberni* 

 «én/metter bactfitlrfcorcuiojbcii. <Cnbe bit gart be boete 

 Fclcn alleen acit. 



Sengacnb: be bntgfjeit bie nieten boebtn / maer alleen 

 totfjctgfjenefenbietmi/ cnbc .Wcbtcijn-inoghcn ghcnocmt 

 tooibcn/ fp fulle" oocu boojbe felbe rtbenê/ min norhmcet 

 ban bc bocbftlé/ fnlrïïjs metter magljt oft inbc mogclrjtliJ 

 Ijcpt to efen. lüant fp en uou-.cn niet boo? Ijatr tr>gen poj^ 

 ten oft tocbocn tottcr bact oft ad aclum ( baer top te bojen 

 afbcrniaent Ijrlibcn ) maer fn moeten een"cpgljcnt beran; 

 Dcringljc noobtlnfielijcB Ijebben ; norfjtanis foo groote niet 

 aïö baer ban noobe io in be biugen bit totHomenbt bocb; 

 fclcn 3tjB ; antgljefirn bat be JiDebiriin-bjoghen niet foo 

 Teer en beranberen/ bat tv Ijrrl tot boeofel gfjtbjogijt tooi; 

 ben ; ban fp tooibcn alleen met ecmgïie brraiiDeringc totter 

 ban gfjelcbt / enbe tojB2öen ftiStfijs alfmen fepbe bat fp iijn; 

 te torten 't gf jene bat jject gettocmt totrbr/ bèrtoarmt; eube 

 batiueti fiouöt noembe/ bcrlioclt/ fjetbianbcnbebrrblup; 

 ftert oft marcFit blaren/ ijet berboobenbe beneemt lictghc^ 

 boelen; enbe foo booibrs/ ailcbirrgftelrjrifabmgcntootbcn 

 tot fttlrhcn csmbc gebiogDt/ alfmen bcgfjretbt ; alg oocfe alle 

 anbercfaücn bie banljet mcnfrfjelrjrl litfjaem / enbe Dan 

 ben ïelbfomtocnbiglje toannte gljebaentoojben. 



IDant be lirfjaemen ber bieren en tooien gheenfinö ban 

 bc btanr ten oft bjogen bctoeegljt en bcranbert/ t m 3p bat 

 bc felbe btanrten eerft boo? be lieftaemen beranbrrt;fm. 

 pat bt biogen fulrlüs metter batt 3tjnalö fn 3nn/ bat otit- 

 fangfjeii fp ai ban onsi: gfjelijrlihet tnooglj Éiitt baufprri-- 

 ben niet en fjerft batrrt onftcten toozbt/maer ban fjet bier: 

 t to elrïï maerfet bat Ijet fiiet metter bact rnlrÊC 3p als bet 

 eerft metter magfjt ® gtetoceft . <Cnbe foo en femnen" be 

 biogijen oft b?anrten onö gfjecnfimï bertoarmen norft 

 ber ioelcn, booz bat fp metter baet toarm oft feonbt 3ün: 

 göe ijrtertonö fjet bier niet bermeerbert en tooibt booi bat 

 !)ct joubt oft net ban fjet bier bcranbert en isvjllfoo en ia't 

 oor h met te bertoonbrren/ bat alle bingé bie bertoarmen/ 

 eerft ban ons ürbacra bertoarmt begljtercii te toefen. 



inEsf 11 " 1 " 1 mtt ai l E ^^nRnglje meer berMaren: 

 TOant batmen op een berltoubt lieljaem eenigfje bioghc bie 

 1^,^^^" l V Öf£ netrrtelrirH gfjefrooten enbe 

 hLSi?^, tUtsnnbe/oberrpjepbe -, norljrans en foube 

 btebiogfjcbat litöaemm gljeenber boegfjen bertoarmen; 

 ftcngefien bat {jet opleggen oft oberfpjepben niet gfjei tóegi 



'A. 



Cruydt-Boeck Rembcrti Dodonx 



en toètcfet. ©aerom tepbt 45alena!6/batmen be berfcouoe 



leben met biergljeliicte bjogl)en moet toel boojtojijben/ 

 toaer booj top cenobcelss be Ijitte al tojübcnbe bertoecten/ 

 enbe eensbeeus al bat böo^be kauia bitfe enbe jjarbt glje= 

 tooiben toa?J / openen enbe bun maten / op bat be bpglje 

 (oft be aracijt ban bien) bümentoacrtss name/ enbe met be 

 llitte ban fjet licljatm gljtboegljt be leben beranberc enbe 

 bertoarme. 



jfBaer/op bat be biogijen totter baet gfebjogfjt mogfjen 

 toojben/enbe rceljt int toerts ghcftelt/foo moermen bie in 

 ïilepne enbefrine ftof teniS Inengijen / bic eerft ftainpenbc 

 oft anbetfmsi bjetenbc / om alfoo be bjanrecn bcquaemre 

 te maten enbe ferarötigfier in het toewten. 53itmagljinen 

 IirljtelijtK bcmercten aen be "bjooghe houten/ bieteer en 

 bun 3rjnbebeel Iieteelrjcterbooj'tbieronftefientoo?bcn/ 

 ban oft fp bien enbe harbt toaren . «Dacrom oors bie booj 

 DenfmaccB toillen oojbeekn ban be ftrachtenbaneeniglj 

 iringh / maten bat etrften ttlepn / eer fp bat pjocben : oft 

 Itnautocn enbe lijenen bat mtt hunne tanben/ om baet be* 

 tet ooiöecl af te moghen gjjtbcn. 



HE T IV. CAPITEL 



Van het onderfcheydt der krachren ; en welcfce 

 . de eerfte zijn ; en van de Graden 

 van dien. 



D<£ In-achten ban bebjoghcnoftmcbitijnen5tjn brei* 

 berfjanbe : fommigeban bien ?nn b^erftcgljttetent: 

 fomnügfje baer naebolgftenbc/toojbcn bcCtoetbc gfjeficeï 

 ten: baet nac «omen bmum ©erbe nrarhttnheet : be laet* 

 fte toojbnt be l^ierbe nrarhtcn gDenoemt; betocltte banbe 

 boojgaenbe bjp niet boojbtsi en aomen/ noch mctljaet 

 ghecne gfjnueenfrhap en hebben / maer alleen boa} bepjoe; 

 bingfjcu oft erbarenthepbt betent toojben. 



3ü'4?erfie Ktarfjten nomen ban bt biet elementen ( bat 

 i$ be biet btginfelen bet toetelbtlrjcBe bingen) te toeten ban 

 ©icr/S.orht/ l©ater ra 3tctbe/ fonber toeboen ban Ut an= 

 berjï : bacrom fjounnen bie ooch booj het fonbament tnbc 

 gtonbt ban b'anbcre ferarhten/uptghrnomen notfttaiDS bz 

 ©terbt Ktathren ; be toelete ghcen' openbaree oft metrte? 

 Incte epghenfeftap oft qualirc pt en hebben / maer bolghcn 

 meer fjet maecsftl oft toefen ban bc ftoffe oft fubftantie 

 baer fp ban gfjcmactht 3tjn. 



-©ooi b"«?erftehoubtmcnbe hrarïitenbie bertoarmen/ 

 tac-tHoelcn/borljt mahen / bjoogh maten/ enbe boojtö alle 

 bit ur-t bc t'facmtnbotghinp ban beft boojbtöKomeri/ abï 

 bie toarm en bocht / oft toann en biooglj / cft Bonbtnt 

 borht/ oft houbt en tyoogh maten. 



'SCufftfjcn befe Brachten is een anber mibbelmatigfje oft 

 ghetemperbe hrarht ; betoelcfic ban bien aerbt rö/ bat lp 

 hacr bocght nac be gheftaltemffe oft tempcrature ban 't 

 ghenebaer fp bn gfjebocght tooibt/ foo bat fp ban hart 

 felbciinict eu bertoarmt/ nortjenbcrftoclt ; oorluüctcn 

 betbiooght/norh oorls niet botljt oft nat en maetür. ©"an- 

 bere ararhten toojben gljenoemt nae ftaet meeftbetmo* 

 gtenbe oft uptntmenbe epgftcnfchap tnbe qualitept ; inbe 

 toelete acnmercfit toojbt be maniere oft mate ban fjart 

 minfteoftmtefte onmate oft erteiS. IBant alle'tejfienctot 

 ftoffe oft niatctie ban be bjancten oft mtbitijnen gebjogiht 

 too jt/en tp niet ban renberfjanbe qiialittptoftebenhooglj 

 enbe toerrteliirïi ban firarjjïrn . *>ommighc ban bie ber= 

 toarmen/berBorlen/ berbjoogfjen/ enbe berborhten faer fj* 

 tclijtterban b'anbcre : ftmmujhc boen 't felbe toatmeer: 

 fommigijebeelmecr: en fommigegttoelbighlijrBoft albtt* 

 meefi. 



t©efe berfchepbentheben oft bertrecten ban Btarfiten 

 tooibcn tn fommigfje fetere palen oft berfcljillen begtcï 

 pen enbe bedotetn be toelete ban beoubc l.atrjnfehefth^n:' 



berjiOrdines, fn't <6jttCB0T*|«(Taxcis/tnAOTr<wi«Apo(la- 



feis ,ban «SalenuiöA'e^iArithmoi oft gljctalen/ banbe 

 meutoefchiijbetöGradus ghenoemttoojben; enbebaetom 

 roubemen bie ooeft in onfe tale moghen Crappen/l^oogh; 

 ten/<©etalen/©erfrf)illen/ oft Bertrerhen/ oft na ben glje* 

 mepnen ganca Graden heeten: be toelete in ahï biere iijn. 

 « !i, Graed - ^ n m #e eftetal oft berfehil begrrjpt 

 alle bearachtetnöc toelete ban bemibbelmate/ oft banbe 

 göetemperljepbt foo luttel berfrfjilïen/ bertrecten oft af* 

 toncöcn/ batfp omsüfhaem toel beranberen/ matr niet 

 menaeujcteroo batmrn rcnigebetonfinghe ban boen heeft 

 ommettebentn tebetoonen/batfp iet gtjttoïOfhtofttjhc^ 



Dam 



