4i 



torn/Dat al be gfteuc bit 2Süboet bn fuut fiebben / öoo; geen 

 nrrgift/norl) booj goren toobcriic/ oft frliatürlijrü bier be? 

 frh.iDigbt bonnen toojbcm felfov oor» geen Ijmbmuffc ban 

 br birte btr Jbonntn en rullen ghebbelen. l)p frlanft oor b 

 bar Ibmnugtjc inboet met TOnh mgcben om l)et qnaebt/ 

 bat innant ban Ijet Opmm oft«?ulfan foube mogtjenge^ 

 fctitbcn/ te beletten. 



BIIVDEGHSEL. 



D<Cnt!cmcpnttnBtmt(flBbtb;iiptlitti3ijboct/8litItjthtm'ratn> 

 fitnhm fl'ftcmtrmtn Slffen/ mart heeft lan8t.tr tatkcn/ tfi htcft 

 mcctblaOrrtn/ Bicbotacn b'.unn.iclingt) / tnDt oiiütt grauto itjn: 

 tfactie fiat taan ficnXlffcn gticlnck : ,0c Bloemen tyntoitachtiBb/ 

 niet ontiorjcK ban rcuch;macr ben fmatch en ia foo bitter nier. 



©it etuptit toojfit ooch Bhcbonfirnop fommiglit öoitc plactfen/ 

 foo magher tntit etnighcn quaOtn truck hcbbtnoc / öatmrn foufit 

 mttmm bat tjtrctn anfitr cnipDt toacr. 



Gheflachttg van B:jvoet met tecrc oft dunne bladeren. tDcntotjt* 

 fjcrot mOtn lirrre <£ arolua <: luuue btfchinft Dip gtnnchtrn Dan Hit 

 Bbttoaa; cnfitom'Bie tcbctceckcncn/sbeburotht hpBe fchilBcttjc/ 

 mctDctoclchc <OoDonusaDe ghtDacntc ban AMen Ibnder reuck en 

 fmaeck upt-shtöjucht bttft. i. lütt ettftc ie tjccfTttadjrigll/ 

 tcntnbott hooBb-ofthooghtr/mctriifcnDicin tocle tachcnbcrocclt 

 tooien; atn fit toelcke blaficrrn toafftti / Bit ban übtroon XDanne* 

 hen gtitlijth / upt firn gtotntn toat toitachtigb ban bcrtoe / bitter 

 banfmaech :op'tfop taan De tatkcn Iianshcu fit Bloemen ooch af/ 

 alfmen in Dt götmtpnc Bftboct fitt. -Oc tooitel ia IjoiiDrarftrigl)/ 

 inbtltfittltnbttötplt. TütfllrttittittnipfitièBOtt taanreuch : enDe 

 Oactom maBbbtt'tOCl Bi|Vott met fmalle bladeren van Diofcorides 

 glicnocmt toefen . ftct toaft flhcmcpnlrjth in gipattmitn inlccght 

 piartfen, bp fit loipcnDe toatcren / tnöc ooth bp De tocghen/ mcroe 

 blocmkcna ban tiet taooigaetiBc iaet aen het cranfit Bca toinrera 

 obcrbliibrnDt. T(n't lanDtban«3;anaüennoemfienfp fiat Brotano, 

 oftmccftBoza. 



i. ijetitottDt gljcflactit Heeft eencfccrfiithchotififatbngbffcer 

 abetaehtetDOittl/metbtlchlepnOetfaftlmsijenbefttrtiptDttoeltht 

 beletachenfpiiiprm/ ghcmcpnlnch Inngtja fiet actfien bctfp'cpfit 

 tnfie iigghtnfit / fomtoiilen ooth techt opftaenfic / bouDtarljriglj 

 mOcharfit: «rnBctoclchc tachen brie knoppen toaffen/ eer fiat Den 

 lBmrcr atnhomt:ut)t B» totltht fit BlaBtrriuiptfpiuMen/mcmgb* 

 fciilBigljlDth hlcpn gtjtfncBcn / Bit ban Xtacroon mamichen bp nae 

 gljclrrcktnüc ; coitathngb / niet htclonlitfliitk banfmatck/ macrDic 

 Oaetnattoat Bott fetberrn / al oft Oaeteenigljc fchcrpr fourigftcpBt 

 bptoaer. ïlct iofonBttreutft. diffchenBcfeblaBereuin'r begin* 

 fel banBctfnatflbolgheuOcn é'omtr/ftomeit Daer teert cnOt rófar!}* 

 righe roephcrmuptghefpioten / roooarlitigt)in't atnficn / met belt 

 anóerrosch rooficrerrc raclieficne berden/ mctfuIckcnBIaöcrcn 

 oio ich booifcufit hebbe : ficfe taehaheno hebben kltpne af hangen* 

 fit knoopkenè/ Bit ban Sbcroont iliannthen gljelythcnBe / groen» 

 achtich ban bertoe / fnmtonlen ooch rootachngtj : fit toclehc open 

 rjaenfit tn't begtjinfel ban fit <©oghftmatntt / tnöc notb larrct/ 

 cm hltpnBlocmhcn ten booifthtth brenghen l toitnelitish uptfim 

 tooBtn ban bttme . #jp toaft in .èpatgmtn tnfie ©oftmtijeft 

 obctal. 



5 . %tt fittfic ghtnatbt toafl ghtmtnnlijtfc ala htt rtottfit / maet 

 httft toat rttlitttepftatnöt rnfcnofrtachen; Bttatlthc mttfl alltnt 

 ftacn/fonOttfi^i-fctjeittkenfl iiptBttoojttlhomcnBe. Sooifite/foa 

 ïijnBic ftelen baft enfie fttrth / honfitacljtijh/ tootaebtigh/tnOcm 

 tachahena ban fit ftlbe benut btrBcplr . 3Dc blafiercn ghtlijehtn 

 Oiebanot anöetfoouc/ Ban cntfjnfoo Btijaniet/matrrrtthtncer 

 nat Btn ftoartcn m>t ben groenen . 3Tn fit ©oghfcmacnBt ?rjn Bc 

 ttcw tathehtne mêtljatrcpürpuiacijngheQiotmhfnBoochghc^ 

 laBm ; tnöc ala Ban ia Ben gbthetren flccl blooDt/ tnfie bp nat 

 fonBtr SlaBtrtn / fitt al-ttto mec|t alle betgatn ?jjn . SDit triipot 

 toadm^ipatgnien tnfie |»oitugat( obtt al / in öjooglje enüc on» 

 Shtboutoficplacrfcn; BochBooighchtciOjaiiehrnth; fclfaontrent 

 .^tanchfo!t;enöe fie omligghcnBclanfioutoen . öttljeeft eenenon* 

 licfféiDthentntchtnBt heel onbeballjchen fmafch. «Die ban jbaUt 

 maneanoemtntAmbrofiajmatr heten jjeeftoaergttn gljtljjcheiiifre 

 met. ©ie ban iEonrpclicre heetent Artemifia tenuitbiia. 5?c 

 ^onghttmnoemmt Sepreu fiu ,öatia ïieffem crupfit ; om fiatfn 

 ban OernfenbanBit ertmBt bunne Bcffcmen pleshtn te mahen; 

 öaerom noemen fp fiat ooch in^euflat ban <©ofitnrncK Bcrem- 

 xrauc. 



Zec-Bijvoet van Lobel. 5©it tnmbt tombt ban USoBantua 

 wfehieben met Ben nacm enBc ghtfiaentcban aiffen met fmalle 

 maatren int bijfDc<CapireIBefca BoccfcB, fiaerom mfal'tooeh 

 met noooigh ;pn bitt al te bcthnltn fint lobel fiatr af fchifjft: 

 mant fp een ghctoaa met ttott berfchepfien naemen noemen. 

 WOOlBta foo noemt lobtl Bit cnipfit Artemifia marina . get beeft 

 ttnen foutathnghen fmacch ; ctntotpnigtj bintr/ ghtlnthBicban 

 snboet . Set toaft bttl aen fit Bencetfehc :ec / ontrent bet eplan* 

 otRm Lio. tsv bonot fiat booi fit tBclttcthenfit Sijbott ban 

 t-ltmua. ^tr|3iat 3acobaenipfit tooiöt ootlt Artemifia marina 

 fihetntten. 



Bijvoet met eenen Steel , oft De detde foorte van de Bijvoet van 

 Dio(condes. 33it erupöt tooifit ban fitnfélben tjoogb-gbelcerOtn 

 o.iKattbiaa Bt lobtl ooch btfthiebtn / tnfit ahehouotn böoj 

 Artemifia vnicauhs ) sic in tijfitn ban 5©iofeo!ifiea bthent toaa 

 booifie BetBc fooitt ban Spbott . ^ct tooiBt onmnt iBontpe» 

 licra booj cm fooite ban Hbtroont ghthonficn . 59t blafieta Die 

 htt hnft -.hnhlrpn; Boncher-grotn ; enoc ghcfneDen; Dit ban Den 

 Ittgjjni'Cppieagbelóth/ groeptnfitaen bonDtathnghttathahtna; 



Cruydt-Boeck Remberti Dodon^i. 



totlcüemethlcnnegöttltiipt Den groenen fitnBt btemcitmBc fart 



BhclaBcnsêrt. 'aDÓtbOtnnatm Artemifia vniraulis oft Monoclonoj 

 tooiDtmccr anDereernriDen meBcgtBttilr^aiahtt ©«robcn-t-nipöt/ 

 enBc De AmbroliaBie lobtl bcfthirrft/ tnDt DeUepnbacr. 



V Vitte Biivoet , in't lat|)n Artcmifiaaiba , is brt Oc gUrnaeliteti 

 ban £int 3acoba crupfit befebitben : toantf» Daer een mcöe» 



Aitemifia Tra S antiie!)ct iüocDcr crupfit l)icrnot bcftij'.tbtn. 



Naemen. Si)boet tooifit fcint 3ana eriipBt r/benoemt / alu 

 belt nnfieft tnipBtn : in't IjoogbBiiptfcb Groiz Rcyafam; int 

 ftanfoua ooth Hcrbe s.lean : macr Dun narm ghtbcn fn in 

 PitarBttn tnBc in ©ïanchrrjth Dat boomatljtisb «»pBt / ftcr 

 foctbon mith / tnEt Bc iKarieltpnc gbcltjth : Jet totltïtt nut', 

 fttnDtcl .U'croon inannchen gljcnoemt ia : toaer mcfit Bat ft» 

 btn gojDtn tnDt lnanaheno op'tbooft nwlitn/ om Bt balienat 

 firthtcoft s>int 3ano ebel te berBiijben. ^.ommigljtcnbtte feg> 

 rijen oar Bijboet in't eucchsniDe in't lar?n Artemifia gbcnarmt 

 ie / nat Dt «öoDinnt S8iana / tic ooch Artcmis glieljectentoomt; 

 enOcDataJIetnbpooïfatthc/DatDit trupBt fcer fonficrliv.ghc booj 

 Bc ghebichen Dttbioutotn ie/ ban De toctcltc fie l)cpBtmffca3ia> 

 naobcrftcfnoc<6oBinncgbcmatcht b«ft. jfn't «?gppt|tij bettfe 



Achaouan. 



Plaetfe. feontmigbc fcgsben bat Oijboet / boeDntliet nacrDtr 

 buBc ;ec toaft/ boe Dat bet beter rittht / tnDt hltpnBtr ie. Sijbottr 

 foo mei gbeplant ala ght fatpDt / groept op Diooghcn tnDc flttnarb? 

 tightn sronfit. 



Kracht en V Vcrckinghc. jRtn gljteft ban Dt fopprn oft blocmm 

 B;p Djagbmtn ttDiinthen/ om öemacnBt-fiontcntc berrofthén. 



"©cDiinfte oft utre blaBerhena ban 23t*oet ghefruoten / cnbe 

 'tfaptiptgbtptrft/ 'tfclbtmttolitban Kooftn gljtmtnght / neemt 

 toegb'tbtbcn ban Be jemicn/ cnDt aile anbee 6bclj;ccft/ a i s n t 

 fiaer mcDc ghcfttehmsnn. 



JettoaterbanBipjoct gbcBiffilrertbottartgbenc fiattopboo!* 

 fep'ot hebben ; enfie foo ooth Den s>p:oop fiicmen ban ötjboct 

 maecht. 



«Oit cntpBt beeft ten fonficriittgbe Itraeljt tcgljen Be beten ban 

 bcHangben/footoelinmcnbiab alatintmttiDigb Bbebjupekt / enDt 

 ooch tcgben De ptfft . ïjtt beeft ooth ecu foiiBctfmgljc ftraebtte* 

 BÖen De Bbtbïthenbanbc j^)ocDer . lBaritBéblaBere intenfathf» 

 fttn gmaepv oftin fo:me ban cenplac|ttr gtbiogbt/cnoetocl luarm 

 gijtlcpfitbnöer De nabel tot aen fie litfftljen / bcnncthcnfic maer.Bt- 

 ftonfien ban öc bioutocn / enfit (tillen bet op|tijgben banfie iRoes 

 Btr. ©tblaBtta gljcffooteu mtt olit taan bitter ümanöclen / op 

 BcmagbcgbelniDr/'BcrDüjttn De pjnc . '<E felbe cnmBtbotacn Bc 

 beur: ban DtnBiioft 6D'liaii0!)«' bcrbjöftallt tootecriJm / foomni 

 fegbt. 



aiSDetooutetn in aerbepbt gatn/tnöt gljfltglicnjiinDt/ötbrj* 

 mocDttmtt quqtcn mojDcn/fooeniffergbeenbercrrtmcBic/ ban 

 onfitt batten nabel te binfitn/ cnBt op De Dijen tnDt litfebcn/ een 

 plaeftcrban eijtaoctblaeDtraghemaccht/ met «etrftenmcel Bbt* 

 foOen. /Racr foo Ijaeftala fp Bbebaert btbben/oftDc biimoeöcr 

 Oiiijt njn/moetmen "Bc felbe plaefrcr afoota anBtrfinta fbuö' Dt moe* 

 BctncDtrtoacrtatrcehcn.ffiapbanBiiboet mctDopjrtn ban tpcra 

 BbcfoDm/ fiatr bpfiotnöc Berthcna- fineer cnDoCDmcn/enDettn 

 platfftr Daer af gljtmaccht / op cc motDtrghetfpDt / btrü;nft alle 

 mtenencnBepiincnBicnac't baren homen. 



Goropius Becanns in fnn bocth fiat bn Btrfumnuö notmt 7 p j§(t 

 feer Datmcn Bt boeten in mattr fiaer Sybort in|gl)tfoDtn ia batot oft 

 ftooft / toanntttmenbcnnoeDtie. 



HET XIII. CAPITEL 



Van Diuyven-cruydt. 



Ghedaehtc. 



DRupncn-f tttnbt io een bltnn gfictoass / met bf el Bot)* 

 glieröaueciifpanne/rerljtovrDafTenDc gljcliitli emt 

 l)eeftertien / mtt renen eniigljen *>trel : btn boel(«n norlj^ 

 tanp m meet Klcnnr fiib-ftöuetBen)S üft tarlijslttnis ter* 

 fpxepbt toojtrt enbe ncröeplt ; be vutlthc aen btpbt frjs 

 ben nerriett jtjn met bitp gljefnebrn oft gljrficrf De enbe 

 gljerimpelbe eiaberjï / ban gljebarntt Bit ban Urupf- 

 rrupbt gljtlijrfe : langlisS bit tarböhtnö 6omt Ijet jbatt 

 boon; ftetbitltfiebjupfTS-glieïBiijsbnftn gljrljoojjt tube 

 bergarrt io. 59e toonel betbjenbt Ijatr btrl in fafclingtiu 

 •Dit gantfrljt trupbt toanne er ïjtt rnp baojbt /foo brran- 

 bcrtljetnigetl-groenc bertot. öetisgoebtcn lirffelrjcli 

 ban rrtrtli ; nibe ijs rjeel met eene gommatrjttgc tape bocrj* 

 tigbenbtbefct/metötboeltHt be Ijanben ban be gene bic 

 bat ühttHen bnllen/Ijeelborht tnbebctbjojbnt. 53an eer 

 bat Ijet friut n bol&omen toafbom Ijerft/ tnbt oorfe alö Ijet 

 ecrfl upttet ntrbtr Bomt gfiefpjoten / ban 3ün be r>iabc* 

 ren aen be onberltt fijbc vuat roobatljtiglj ban bertoe. 



j Plaetfe. 5D?upÖen-trnpbt groept in 3talicu tnbc 

 19 jantbrrjcK aen bt löoptnbc oft ftroomenbc toatcren enbe 

 ftmttpnemmtn binbt Ijet ooth in fanbatljtigl) enbe biooglj 

 lanbt/ enbe baet be ©Itif-boomen ftaen: Ijet toaft gljttoil^ 

 ligljlrieK in öt Ijoben. alle iaer facptmen tat op een uieuto: 

 toant het bergaet bej$ tointers. 



f Tl Jdt- 3n be «©ogijftmaenbt enbt in éeptembn: 

 Bomt |]tt tot fijn bolltomeii grootte enbe rrjpl)r?mt. 



f Naemen. 



