Cruydt-Boeek Remberti DodonsL 



5^ 



- T,\dt ^11 öe ©opmacnbt cnbc <©ooftmaenbt blopcn 

 s,LrnflD«K Dan fi> toJOiöctt gtjcplucfet/ ghrbzoogljt/cnbc 

 £!S& Sw^W»««/ eet batfpmhacr 



■"Smïi. 3DertrfltfD0jtcDant.it rrupbt heeft ten 

 „iLS croÓtt ïirupL-rnDt ^arbcngcl oft «ft»™*?*- 

 m o"fe t )D n Ijrttmrn Dat in 't ILatnn ehamxdn-s, a 

 2ta£*S ö"«Wep»* ; int gtahaenfrh c^™i< enbe 

 Jffl in 't #>pacnfch cteta; m't franfch Ger- 

 mandrec öft ChdhdK ; m 't ©ooghbuptfch SUmVottm 

 mlcfmnnügt nonnen tot Tnffago minor, enöe Quercula 

 ruinor, oft OOtÏ! Serratula minor. „ yf, 



Teucrion van Diofcorides. 3l)enmennt gtmrpnujtft öat 

 bit rcctoaö is't ghcnc bat ^Eiofr ojttwjsCbamsdrys x-yWfpw 

 noemt rtiact lip foo bcrrc itmant bt beft hinbtngfte ban 

 Oamttap* te 3Diofto?ibtö ghccft/ toel totl obertorghen 

 enbe boojgronöcn/ enbc bit met be beft Innbmgc ban Teu- 

 crion t'fainen Incnghcn ! bic fal Ucljtelijrfe bemrrr&en/bat 

 bit mtpbt/bat top Ijkt brfrhiribcn/ boo?, ghcen «hame* 

 bjrö/niact ttt boo: het Teucrion ban tpiofroitbrji tt hou- 

 bentó: toantljpfeptalbup : CIjamcbjPiSiïSccnIiIcpnhcc* 

 ftcrFicu/ccnfpan hoogh. g?an bt Ijccftcrcn rtcfjttn Ijaet 

 fcfürn on/ tnbe toafTcn al ftacnbe ; 't toclclt befe onfc <ti Ja- 

 mc&inB niet en boet. #)aet ban Teucrion fepbt Ijp alDuo: 

 (Cfttttion iöcen tnTarijtigft, rrupbt/ batiü een ghctoajj 

 't bJtlrli btlt rotplttnsi booitbicnght. ©an bJitn ^liiuujs 

 ootfemettn pcrttlultinhcts.rapitelban 't 15. boerfi/al 

 toaer hn frfjuïft/bat Teucrion bunnt bicfen ban hem geeft 

 tnbt bcifpupt; fnlrlüS aio 3rin bf fïeeUmtjS ban befe I«up- 

 penbe Chamebjnsy b: toclcue foo hlepn jijn/ bat fp fclcpne 

 bicsshniis nittljcelonghcltjcHmfoubcnmoghcn ghehous 

 ben tooiben : enbtbacrom ffhijnt bat bit rrunbt mttr 

 nac bc ghcliirucniffe ban Teucrion ban ban Chamsdrys 

 trrrlit. ftict tt min/foo maghinen bat nitt ïjecï trghen al(e 

 rtbtn Chamaidrys noemen : toant/naerhctftggljenban 

 3?iofroiibcöfelbc< foo tooibtTeucnoh pan foinmige Cha- 

 ma-drys ghenonntrcnbe bact-en-tcghen foo ijS €hamcbip0 

 bp fomnrighc booi Teucrion ghchoubcn getoecfï: enbe bat 

 allen om be groote grlntRcmffe banblaberen bie tuffrftcn 

 btft ttocc fooiten ban ghetoajs yïcrtrf) te toefen. 



©oo? tö/ foo ©liniiut fepbt/ i$ï Teucrion ban leuter bé 

 bjorber ban Stiat gebonben enbc nac hem rrhehceten : hp 

 fepbt bact notfj bp/ bat fjtt ban fommighe Hemionion ge* 

 noemt ie/ban anbere Splenioh; maet befe tornaemenhoos 

 ren fjtt rrupbt Hemioniüs toe/ tnbt niet het Teucrion. 



z. %ct anber ghcftarht maglj ïalcpne oft IDitte Smtpï 

 penbe Chamebjps herten. «Ean fommigetoillcnfegghen 

 bat bit Leucasgenonnt moet toefen/enbe cpgentlijtBmon- 

 tana, bat ie bic op be berghen ttafi. 



Leucas. u?ant ©ioftoubcö ft hiijft battet tbite fooittn 

 ban tjhttoaflen 3ijn / temen Leucas noemt: bcccrfte»fê/pii 

 oreine,batt£S't gljctK bat op be berghen groept ; be anbere 

 ifiif &■ heirieros , bat ijs fativa, oft bitinen faepbt. 5?acr upt 

 foube moeten bolgljen / batmen bit rrupbt booi bit fooite 

 bffiooibf 11 te houbcn bie op be betgen toaft: biant fjp ftpt/ 

 bat fn b?t tbcr ban blabertn i)S/ bitterber ban faet/ feljarpet 

 ban fmaecU / tnbe gantfth (Ierrht t ban firat hten ban be 

 gene bit in be hobcn gcfaepbtbJoibt. JlKaetbJicfoxibciet 

 fchctfl bonnen halen oft geraben upt be groote hoitightpt 

 bit bt oubetjs m haer befthiijbinghcn gl)fb?uptÏKn 1 



f Aerd ende Kracht. 33e Htupptnbt Chamebipö i)3 bun 

 ban beelen/nibe heeft ten booifnybenbe oft berbeplenbt 

 ftratht: enbc io bioqgh e n litt t/bijnat tot btn btrbt n gratb/ 

 foo <!nalent(s! ban Teucrion frhiijfr. 



^ Wcrckinghe. ©aerom ië bit rrupbt bc JMtfut htighc 

 fter nut enbc üequacm : toant / foo ÏDioftojibcjS fepbt/ bit 

 trupbt/ nothbeief tl) en grotnjijnbc/ metoxyaarum oft 

 3©ater ai^jrin inghenomen / oftbioogh ^hnbc ghefoben 

 ghtbi'uptüt/hftft groote hrat ijt om be jlliltt/bie te groot 

 toojbt/ teminbtrtn tnbe te gljcnefen. JBen Iegöt batfelbc 

 ooeh opbe flirtte met^rjn enbe©ngf)tn/aifi tcmant mtt 

 be ïmüTuf hte gtquclt is. JBetHijiin alleen gijcbiupcfit/ iö 

 goet m be beten oft fielten ban be uanghen. 

 ,. ^"i 1 ^ 00 ütot ttupbt marhtigh oin te boen al 't gene 

 bat be aerht op-fiacnbc oft be hctftcrarhtigc Chamtbips 

 HanbJerrfien:cnbcbacrommagIjmcn feerbjclbit ttupbt 

 inghtbjeficban hetanbtttghebiuwlien/ fonbet cenigli 

 atfjtertentfen oft bieefebathet minber ban fttatfittn 

 foube toefen ban het anber / bat top in 't narttttancnfce 

 «apitel fullen bcfttjiöbtn. ««tnoKjntiwe 



BIIVÖEGHSEL. 



GHeHachtcn. i . ïobel fcjRÖft ban «nc Ijattartjtigc lóttBh-^ïja* 

 mtOjpa/in'tï.atiinChama;drysniontaiiadiuion BttUtlcfttUan 

 fommiglicBbttjoiiDcntooiötboos Cctvinaban «Otfncma -.m'tSta*- 

 liacnfrtjChibmadiGiove, alfoo gttiotmt nnc tfatfoeti Pan bebtee? 

 Itt ban't fatöt / De bjtltftt upt fatthtt fgoacljtigtje Waötchma ü«r 

 upt-fpitpöty met ghtfttonchtlOe tiaprft nis m etnen bj wDcn htana. 



5©tn^oogbgt)clcrtbeii Carolus «tafiuo btftbiDftfommighe gt* 

 flaclittnban Teucrion Oiebïttmt^ïin/tnDcboojfüntntijtit onbthtnt 

 (jljctecft ;ató btfcnaebolgljsmDt. 



i.Tcucrion van Candien. Dit gBedacIjr tlUB Ijtt Bbtmtpn C«l? 

 ttium oft Oc <I ftamtoipo ban tDobonciia btfthicbtn niet f«t onglje^ 

 ltjtfi : litt tpaft t)ttflrtntl)tigb / met Bunbet fhctai / bic toat gtjjfatbj 

 tigftajn; om bc toclcftctoafftn nuhict nu bact ttocc Wabctrn mijt 

 tegtjen ober malftanbcttn ftatnbt /ban onbet gttifatimgl)/ anbera öe 

 BÖcmcpncCöamcBipBgbclijth / cnsclilcpnbct: uobtnen 51111 fp foo 

 Btoennict: Ceblocmftcna^ijtiputput-rooD / ban gbtbnente mtt bt 

 BÖtmcpm gbcliich / matt WcpnOtt : pöfatbt 1* ftuaW cnbctooö. 



' 'SC flötbêtic ttupbt ia totlrichcnbt : tnbe alfoo Romt btt boojt ban 

 fatbt b at upt < anbien gbefonben bjoib t . 



j.BoomichtigheTeucrium. iBct bc booigacnbc Romtfcct obct 

 een bit hccficrc/ fepbt Oiifius / bic itft m èpatBnit» DUcbonbm 

 Jicbbc/ enbc bactom ban mp Tcucrmm Baiticum gljcnocmt ia. 53it 

 BÖchjaapocpbtfpmbJólcn boogbtt ban eenmane Icnglibc/ fom^ 

 bjjjlcn Iccgbet/mtt cencn fitcl/ centh hlcpncn binghcr tncni mtt grnf= 

 atljtighc ftboiffcn / inctttlDcItc tacUen gljcbcpit / Die foo glicfctjitht 

 oftghtbocBbtjijn/ Dattct ttocc tegbenobtt Den aubcrcntoaffcn/oacit 

 Brtja. <©cblabettn;i)nal8bicbanbeboo?gacnbcfoo!ttti /mactüjat 

 Btoottet/ aenDtRanttn biat gbefneben / acn bc buptcnficfubcljctl 

 grija -, acn De binmnflc fyDt groen tipt ben. ftoattcu / ïiochtananut 

 blintftcnbc/ fect bitter ban fmacth. ©c bloem ietoit/ met lippc? 

 Rena nebertoaerta iipt-ftcRcnbc / banbobrnmetgheen tjeimhen bc* 

 DtcRt / mactmetfommighc biaephtna tipt Ijctmibbtn ban Debtoc;' 

 me boojta-Romcnbe. ©ie BÖttoaa blocpbcn aloact in be macnbc' 

 ban S>poteftclle. 



SDenfcIben CatoUta «Clufuia btfcbitjft notib meet anbere fooittn 

 ban Die söetoaa / bic goebt te Rennen « ju/ alfmen be ecne Rent. >8an 

 bic begceetgh ie om Ijte onDerfcijil ban allen tt toeten/ bit Itfcfjjn 

 45.capttcIbi>.n't6trDtboccR btt Bjembet gSctoaffen. , 



Krachtcn^en Werckinghc. «tjamcbipaghcfoDen/ enbc bat tonttt 

 fmoigfjcna B&eDioncRen/gbentcftbc betDc-bacBijfcheRoitfe.tOc bic 

 bèta ooch booi falace fmoigbena raitljtetcn genn / ia een goeDt 

 booi-bact tegtjen De pc/lccnbe nuabclotljt. 



$cc niattt Daet «ThameDipa in gbefoDcn ta Bbttoee(t langbtn 

 töör glicbniptRt / iafcccBoet tcflljnibe Oeclfuelit / ©altaibe ficch* 

 te / §öoft-ptjne / cnDe anbere gljcb?clten Der tjetfftnen ; ootR tesbrn 

 bcmoimcn. 



Öetfacbt intoobentoftn sbelevbt / tnbe een olie bact ban sbe* 

 macebt / ebbe Daet mcbeglicfltclicii/ bctbiiiftDcmitnicnbtgcpcfli* 

 lentie ; enöt bcclt feet baeft allt gbcbjoRcn tnbe bctfluptfett leben . 



HET XXV. CAPITEL. 



Van de Recht-op-waiTende oft 



Staende Chamcdrys. 



Ghedaente. 



H<£t anber gheflatht ban Cljainebjpjï oft aSatfiengeï/ 

 rcröt firh felbcn gijcmepulucK op/ met een houtatlj' 

 tigb hert g>tce\ken/ een fpanne hoogjj/ oft fomtijtis notfj 

 ftooghcr: het gl)tlijthtin'tacnficntenhlcpnl)cefïetHcn: 

 bat ©tcclHCn toojbt bact nac in meer tacHjjKciüS berbcplt; 

 acn bt tocltfec 251aberss toafftn / bit acn be hantcn ghe- 

 nerft oft fafgöjsgöctoiisi gljehertelt }iin/ hlcpnbcr ban bie 

 ban ben €pt kenboom / nnbero bie felbe heel gelijr 6. Ji>p 

 3ijn grootet ban bic ban bc üruppenbe € Ijamcbipis •' be 

 25locmHensS Itomc in bit getoap ooch neff enjs bt blabetcn / 

 en ftrfic ooch unt op't hoogljfle ban bc ftecl&eniö/ ban bcr^ 

 toe toat ptirput roobarhtigi)- toe TBonelfpiepbt haer fel? 

 ben bicebt entoijbt met hacr mcnigbbulbighebcfelingcn^ 



^Plaetfe. ©p ftccnathtighen herben gronbt plcegh bit 

 trupbt te toaffen: het bemint be bergen/ biooghe en bojre 

 lanben / bie ter jonnen ftaen ; maer het en tiert ootfe niet 

 qualtjcltinbcfioben. 



f Tijde, i^et bloepbt enbc mactfit fijn facbt rijp met 

 het anbere boojnoembc gheflar ht.tDioftojibtjJ fepbt/bat* 

 men 't met frjn facbt moet pluchen. 



f Naemen. g ; n 't <©rierhj3 heet bit rrupbt Chamaedryj 

 x*iMÏJ\fv<: enbe fommigijc noemen 't Charna:drops xa.iJ.aj- 

 <5'pa4ofïLinodrysAii'óJ v puf ;in'tïati)n Trixago rjftTrifla- 

 go: baer frjnber fommighc bie 't Teucrion T*uxp 10» hecten / 

 nac het fegghen ban #linius enbc gsiofroiiboj. Jpucljfius 

 enbc Jfêatthiolujs hebben 't booi Teuction befejneben enbe 

 boen fcfiilbeten': in 't ï^ooghbuptfeh tötofe «atbettgelt/ 

 ©tofö ©amanfccrltn. 5Ben magh bit oocfe tod Trixago ma- 

 ior, Serratula maiór, enbc Quetcula maior, noemen ;enbc om 

 ban be anbere te berfchepben/ Chamsdrys aifiirgens, bat 

 ijs Uecht op-ltacnbe Cöamcbipji, 



f Aerd. 



