Het cerfte Deel. Het tierde Bocck. 



rm'OBel tolrur tt hrimbrn / Ban mottmtn au ban plantt tot plantt 

 •netter h.niDt pluchen* tnbcm ful.htruocgben totacn fituioittl af- 

 b:chrn ontfc met itnt lichcl fctjintrn af gbcfrtcBcn tt rucfcti. Baer nat 

 falmtn bic op Bc int in Bt lommer leggen om Batfc bc pomit nlft m 

 fouBc hmbcren. 



tPtmamcrc om IDccbt tt maken ia Dtft : jUm fal Ot booiftpBc 

 blabtro m Den rofmmitn biciicn / oribtr btn ffttn bit in rrn huppt 

 om- loopt/ be uniche toat tmjott ia Dan Btn om loop ban btn fterii. 

 oio mi allt lirt trunOt Bat in Btn fttbtn meden 13 | ban Dmfrcrit 

 curr-Ioopeina / bott mtn hctpccrbrfttllcrtacn/cnbcmcnhccrtbt 

 gljcpcrltc ülabera ommc tnbt mtn leglu bit atn b'ttn f nat in fult* 

 her bocghen/ bat httfap Batftt upt loopt nat Bt mittbtl loopt/ 

 iKttocichbet leegbflcie banBcnmeulcn : tnbt als Dat irot-gbtno* 

 men,' tnbt Br p lactfc vod ghcoiooght ia / ban bottmtn btft blabcta 

 bjtattommt onbtt btn mculrn om tt malen; ban Ot batlcht batt nat 

 ronbt ballen ban omtrent anbtt jjalf ponDt fajatrgiiemaceht too:> 

 Ocn/Oicmrninbt -fconnc/oftala'tttgbcntmDtnbobm b'.ooght/enbt 

 alfooopürnfolDtrDiacghttot ;&. jfttmna mifTf/alfmtnOteboof 

 bc laetfte repte madt om tot poeper tt manen / t üjtlch bp hoopen 

 ghcrcpbttooibt; mact mibta Dat bet op tenen hoop ligghenbtbcct 

 btghmt te UioiBcn' foo moet tjet omgbrheert cnBc met Water bc» 

 fpioept :;m / tot bat liet ban paffe nnt ia: taant ghclncfttcürcl 

 to.itcro 't felbt bcrbimtht / alfoo tooiBt liet booi tt luttel mama 

 bttbjanbt . tD.irr nat moet pet op-gbchoogljt too:Btn f niet in Bt 

 «oogljBt / matt in bt leugbbe / tnbt allt Dagut gbetoctt tooiDcn/ tot 

 bat bet hout göttoojDtn ia : Ontrnatfal'tnotballc bittoftfcaOa» 

 ghen gcriiert motten roo;Den; tot Dat bet ghchtcl Uoubt te . ' «T totltlt 

 mtt gtoott nctrftigntpbtmoctglicDaentooiDtn , anDetftns foube bt 

 HJecbt ligglien bachen / tnbt en fouocmet Dcnglien. llo'tnuüt> 

 ttpbt ia ghclnch bat brhoo: bt / fal men 't op een lioele tutl gliepla - 

 bepbt plactft Icggbcn / tottct tnbt toe oat btt btthotiit ujo?Dt> 

 maer boe langhcrBat hetobet hoop light,' hoc bat het bctct tnojBt. 

 «©tt ban 'Toulotift (toner omtrent bat gtoott mtmghttban lBtcbt 

 groepDt ) tn bienotlitnot lDctbt-üallen mghwnpococt / maerber» 

 gartnOt UDccbcm grootcbufTclB/enBcrooiptn bic onbtt ben mm» 

 Int / om vt üocijtt jtacpbt upt te pttfftn : Oan mahtn fp ban het 

 matgl) hlcime ballen / bit fp inOt jfeonnc laettn Bioogrjrn / enot 

 Batt nat rotttn. «Ptft banen tooiptn fp inot lumpc* Bacrmtn Bt 

 toollc berbJtt / 't vp blauw oft foorn / 't ?p anbtt coltut / gbtlnch bt 

 Wtrrocrabcghtcrrn. 



Indicum. yet Jnbiettm Oat be Bcttocro gut bjupcRen maetftt* 

 mm ban purpuracbngt) fthupm ban HDccBc in graden ( aitoacr 

 fn bat Guado noemen) 't mtleft bobtn op Bt ftcrcleban Bt tttrroera 

 ïïcBcnoc ftoemt / ghcmtngftt ;tjnOc met het fap ban rop C-bulua 

 fact/alff Bat bier oft bnf Bagbcn fhl gl)t|fatn hetft/ mtt ttntotp» 

 nigb.utjntc famen ghttouben tnbt op btt biet gljcBioogljt ^nnbr. 

 3Tn Cufaratc tooibt bit blauü) btcl gbemaeeht . lot bienctmbe 

 facpen fpbat aileiatr: bergaBercn bat ; Otoogbtn'tcnOtnitpchcR't 

 meet : Dact nat ftooten fp bat / tnbt mafcenbet bioobthtna ban/ 

 bitfptttclntRcbagbenttbiooglittiffellcn. biooBhïtrnbe'f;l)nntnfp 

 groen tt lijn: Santen laetfttnbjotbcnfp bonehtr blaubi. ijet befte 

 ia't ijbtuc bat ghcbianat ;nnbt niet ober tn bluft aio fanbt / maer 

 fnn ujoibt ala bloem oft bons banmtri. %natt IjonBcn booj 

 't bc/?e/ bat op (jet toattr ghctoojptn / batt op Drijft oft blot. /Een 

 feglit/BathctftlbtiaBat 3Dtofco:iDtBlndurr.notmt.j3iJact Pp:atb 

 fcli!t)ft/Bat Jtnil/ anöet»3nbtqo/ 'ttoclrft btel ghtathtbjojbt/tnbt 

 banotbtfft tDacrtnbanJnbicniB/ metft toaflin <Cambaia/tnbt 

 ^urrate ; ctu ctunbt sintbt ala ISofmargn toaffenOt / ban fact 

 booibt-ltomcnbt. <Gheplucht*tjnBt/toO!Bt httglitwoogbt/bJtDM 

 nat gcuia e clii tnbt nocl) rucDcr gcD;oogl)t; tot Bat het blautb toajOt . 



HET XXIX. CAPITEL. 



Van Wouweoft Lutum-cruydt. 



Ghedaente. 



WöSutoefittioBt ootfe langjjttio^tgjeftnanccffcne 

 oftgijeïattc Mabrcm;tuflrtjm öe toclriie tmai ftcel 

 op-ftatt / öte toafl tsi / enöc met gljr cm knooucn bcröeplt/ 

 tip botten IjoogJ) oft jjoogfjer / met felcpnöer blaberen 

 betiïetbt/Dan öte upt De üJojtel feoinen 3tjn : Daet o» (iaën 

 Menne bleettt-acele blotniHeniSsbaer nae tiolgöen hlepne 

 Houfiems/ met bj.D Wepne gaethenfi gapenbc oft open- 

 pacnbt; in be toelr&e ultpn fniart fact ftecrüt. De toojtel 

 io ïangij en niit. Qit gantftl) gljcüiaji/toanneer j)et ber^ 

 bjoogtjt nibc Jjceïöo^re göeXuojDcn ijS/ ijïgoubt-geel oft 

 faleecB wan bettot. 



^ Plaetfe. 3E>it mtpbt tooibt in bettt tnbt tacpe oft 

 filainme gljtfmtiige felupten g!jefacpöt/m btle lanboutocn 

 ban j»cbctlanbt ; bobcn bten foo too^bt fort op belt platte 

 fen in't brilt gfiebonben / niet alleen in #eöerlanDt / maer 

 oorfeïicnganiert/JScfjcmen/iOoftenrijctt enDe elbens. 



f Tijde. tBoutoeoloepDtinbcnjfêep/banbolgijtljct 

 faet ; baer nae too^bt ftet göejecl gfoetoass göeplut&t/ enbe 

 gljcbjcotifot totfoet gfoebjupchban bct3crtoeti8. 



f Naemen. «®e jöcbetlanbctja nonnen bit rruubt 

 gljcnicimlijrh t©outoe : in't iLattjn ftectmtn't Lutum, 

 oft Lumm herba. ^&lintibS in't 5. rapittl ban fnn 55. 

 Sotcfe berinaent onberanbere ban btt ttupötoocH/enöe 



ie} 



<vDou66e o/t J2utum-ctu^fcj. 



noemt bat Lutea; l^itrubiufl in't 7. botrit noemt ftctLu- 

 tcum; mntr ia ban Wirgilmo in be bicrbe «?r loga ban fnnt 

 Oöiifolira Lutum gljcnocint. 



mt bit trupbt too^bt in't Hatiin bt geel bcttoc Lu- 

 tcus color gfocnocint/ enbe allt grtlc bingljrn Lutca , al of« 

 men Érbe/iBouto-arljtighe btrtoe oft T0?onü -btrtoigfoe 

 bingljcn ; gfotlntk nae ^affraen / m't ILatim Crocus , alle 

 bingijcnbie hatöe bertoe trerhen ctocea oft Saffratn- 

 bcrb:'igI)gljtnoemt?iin;fnbt bit bt Purpura gljtlurhen/ 

 purpura cf t lèurpur-brrtotgf) genoemt pltgtn te toefen. 



Ut'at bit trupbt gtrn Stmthion en ifi/enbt bttl min Ptar- 

 mice.töopenbaerbtrban batmenbat Ijotft tt betoont»; 

 toant bt uiaberen Ban befe onfeTOoutoe 31(11 grootrr ban 

 bieban ben ©(rif-boom; maer PtarmiceufltEtcfroriöc.o/ 

 tnbe Struthion bp Cöeopjjjaftuö tooibcn btfröicbeh met 

 blaberenbie ban ben <01rif-fjooin glieltjcftenbe. 



f Aerd , Kracht ende WercJcinghe, iBmcrfirbjupfut 

 belBoutoenuter ttjbtinbe jlBebiciine niet ; ban fntoojbt 

 beel gljcbefigftt ban bt •©ertoers : toant fp bertoen baet 

 mtbc bt malle/ enbe be toulle lanenen/enbe anber bmgljet» 

 ban toollc ghemaet&t/ enbe óocb ftet Irjntoact; enbe gebett 

 btc batr mebe cen geele enbe groene bertoe . jlBatr 't gijene 

 batfp geel manen toiïlcn/ moet foeel toit ?rjn/ enbe ban 

 gantfrlj gfoeenanberebertoeacn-göeraerfitV bat ff groen 

 mafe.cn toillen/ bat moet etrftblauto gfocbertoet toefenr 

 toant be bertot ban llDoutoe op be blautoe btrtot gfotj 

 baen/ maast foeel groen, ^tt totltfet ©itrubiuo oor» feer 

 toelbcfeentisgljetoeeft;alisi)tt Bïtirkt uptTiin 14. rapitcl 

 beö7. boctfeö banbeJöoutoingfoen oft Mrtljiterture : ^e 



fljene/ fegljt Ijtvöie be <C(npforoIla met en feonné gebiupr* 

 en/ om bat fp te bier balt / bic beftriirucn 't gfienr bat fp 

 blauto gftemactHt foabbcn met bat trupbt/'t toelra Lutum 

 oftLutcumgöcnoemt tö/ enbe ban Itnjgfjtljct tcnbnfter 

 groenebertoc. 



jgBartelluö 13irgtmW / ben obet-ftttcr ban tEMofroji* 

 bee/ in fnne Commcntarien bcrljaclt befe plactft ban Wu 

 trubiuë foeel gtialijtfe ; enbe mepnt bat Lutum oft lBou* 

 toe anberegtjeen trupbt en iö ban Ifaris oftT©eebe ; tnitt 

 darmen baer mebe blauto bertoet. Watt in dat bt» be 

 toaerbtpöt fets tt hupten aaet ; gfjemtrciit/ dat JPoutoe 

 * ban 



