Het ccrfte Deel. Het vierde Boeck. 



Iepbrn/ cnbt aïfoo bc aenniffe ört empbrn bupftr r oft toer; 

 arj)ttirirU tt twilwn. 



f Verfcicfinghe. ;peV)JojtcIniban&ett»ttmflrgf)e* 

 dachten nan IDyfmngljeï-mii'bttoojbcn alleen üooj nut 

 tuDtgorüt mbc jOrDirijnraiKlJouDeu; bit Dan bt aubcie 

 piju üertoojpen eiibe onnut. 



B ï I V 6 E G H S E L. ,, 



DOdonï-as haDfit fit fooiten ban Bnf Binghtr-mipBt in frjn ctrftt 

 Dmclun ban fijni nipOt-ijottk crnigbfms anDc is ücrBruIr noe> 

 mcnDc Deeerffe fboiItPenuphyllou luicnm m.nus , bat ia Groot geel 

 yijfvmgher-cruydt; De ttoccDe fooitt Pcntaphyllon luteum minus, 

 Oft Kleyn geel Vijfvinghcr-ctuydt ; Dt üttbt PeüiaphyUon album, 

 Oft Wit Vijfvinghet-ctuydu bcbittöt Pcntaphyllon rubrum.Datis 

 Rood Vijfvingher-cruydc. jTiacr bp beeft rrDcitcn Bbtgatt toacrom 

 Jip BicbctDeplingbê Daet uac Btranocrr treeft. 



jrttn Binht Dt utcrDc footteBan Drjfbmghtr-trmiDt Oicintoatcr; 

 arbtigbrngmttaaft/cnBettnbefit-acbtiBbe Bmtb't booiOtbiengbt 

 als facDbcfien ( hoc turl Dat Die noctitJnarc Ijaro ?pnom t'ctcnj 

 fomtyota m« feben blaDertn; foo Datmm't aifop totl Scvcnbbdt 

 Oft H'cptaphyllon foubt mdgbrn nónnrn / ató Vijfbladt oft Tcnta- 

 phylion. 



Hidterachtigh Vijfvinj>hec-cruydt krrjght ÖatBt ffctlcn / koittt 

 ban Bit ban't «ShemtTm/ niet langtjet ban tchrn Bingbet/ mtt htcpn* 

 Der biaficren. <Qe üioittl ia boitDtatbtigt); mtt bete fafclingbcn. 



Vijt'vinghcr-cruyd,t met bladeren van Lupmcn maft in De btpen 

 CnotDiooghc lanbóiÉJciv. cnDcta ghtnoemt in't «Sjtccfea renuphyi- 

 Ion Thermophyilon, oft in't Eatijn Quiuquefolium Lupinifolium. 



j&ommighthoiiOtnOe gmnihelBoo! een fooitt Ban BjtfBinsbcr- 

 trupDt/ om öat bacr blaDertn in btjf Oeelen gbcfncDen njn; in fonoec* 

 Ijepüt De jtaliancn/Ditfc Dattom <>>ij<(f/<gi<i>iii.^gi»enotmtn/aiof- 

 men >S:oot Bnfbingbet-rtupDtfcpDc. 



Ander ghcflachteti van Vnfvinghcr-cruydr. <Tat0lU8€(llfiua6t* 



fcbnjftin Bet : 1 .tapitel tianfijnbnfocbotck Dtt öjcmDtt gbtmaffen 

 fommiglje foojten ban Bgfbmgbcr-crupDt ; Die Wan anDtrt niét bt> 

 fthitbtnen $n /not htana toteroigb om bermatnt te toefen. 



1. <©t cetfle noemt bp Pcntaph) Pon mams alboflorc, enDt toaff 

 beef in De boffthtn niet betre ban Den ©onoutoc gelegen: blacpt in Orri 

 Xp:t(en0c in Oen jKcp / enDt fomtuCta tocDcrom m Den Bcrfff . £p 

 geeft belt blaDtten / Die Ban «Shtmcpn SöfBinghtr-tiup&t fibcljvtk/ 

 in bof Deeltn tot ara bet ftcelhch toe sbrftit oen / met ronOfomme gt* 

 kerft /maer alleen acnbcrbooifttbanOcblaOercn/aenDeonDcrfre 

 fijbe met bjat grufathtighc tooltighrpBt befet / ban fm.icck eerfl 

 gomachtigb enbcpappaghfigg / bacr naebiat bitrttathtigh . -Oii> 

 bet De blaDertn fpiupttn fommiglje frctlhcnB/ DitCun cnBctttcjijn/ 

 ten fpanne boost) / ter aetDcnliggncnDc / op Ijarr fop dip oft bier 

 bloemen BooiDt-bttngcnDe / Die ban <6bcmepti Bnf bingljct ttupDt 

 Bhcltjch/ maer ijcclruu ban Bertoti De toclckc afgbcBallrn :imoc bet* 

 fdjrjnt Daet een knophenmctuiolachtighcpDtbcücckt/mttplat fatt/ 

 bet üortr-bloemen faet bunac gljelgchmDt/ als een begbnifrl ban ctri 

 3tttDbefit bp een gbeboopt: be tooittlia bitltatbtigb/ fujattatbtigb/ 

 liaet feibtn bette enDt topt uptfp;tpDtnDe / cnCc met bete fafelmgijcn 

 Öapintlitigb. . 



1. «BettDteDC / Pentaphyllon minus alboflbregjitnoemt/ Öat ia 

 ltlepn X)i)fbins!)rt-mipbt met ruitte bloemen/ Rtrjgbt upt batte 

 fmartt tooittl belt ftcelhena/BÖelaDen met BtDfatbtigbi filaOttftena/ 

 bit ban De booigacnDe fooitc söeltjtktnot; Dan Die fttelftcturgjn Dun; 

 moe en liggljtn niet ttt aetDenbetfptept/ mactftaentttbtop /tnüi 

 hebbm op Jjaet opperlrt btle bloemhcno ala Dit ban De bootnoemDe 

 foo: te toieuameOrfoo:te fp fthiinttc totftn/matt leinalltè blept» 

 Oer. tSitSijfbtngött-ttiipbtbjaflopbooBtrotfen tnbrrgtjtn/rnDï 

 bloent in't l.i r tftt ban De Giatt kmatnOt oft latttr / nac Dat De fnetti 

 b:otgti oft laet op De betgljcn fmtlt . 



3. <©tDrtOe ia Pcnt3phyllon aureo flote ghfhotmt / Dati«Vi)f- 

 vingher-cruydtmetgoudt gecleblocmen . 'Dtfc biengbt tipt batt fa< 

 frlacljtigbe froartacljttgltt tooittl fommigbe tachrti Die ter attDcn 

 betfpjept Itsgben / enDe fomtoijltn anDete faftlingbsKtns ut Dtt 

 actDen htysütn . <@p't uptetffe ban De fretten komen btle blabt* 

 rettbooibt/ Die ban «öhemepn ©ijfbingjet tnipDt Bp nae Bbet(jrk/ 

 matt fattjtec / toat BtpfachtiBbcnDcblintftenbe/t'famenftctkenDe 

 ban fmaetrt . Cuffchrn oefe BlaDeren fpjuptrn aiiDtrtftetikniectn 

 palmt hoogt)/ in meet anoete bttDepIt/ mtt ftboont goiit-gtelcblot; 

 men befet / Die toat gtoorct ttin ban men mennen fonDe/ Dat op foo 

 kttpnen erupDt toaffm fouDth konntn / belt gouDt-gctle Oiaepkma 

 ban bimttn btbbenDe . ftet faet ia bp een gbthoopt ala't fttitpfti ban 

 ttneXetDbeite/gtjelotftfteniepnlrjtkinalleDtfooitenbanlDöfbingn- 

 triipOtghtbetttt. ©tfe foo?tttoaftootRopDeboogl)t betgljcn ban 

 «©oftenrntn/ nottjtana op Btafatbtigbc plattfcn. 3n't toilt blotptfe 

 in't laetft t ban De StaetftmaenDt/ in De hobcn in Oen ïRtu. 



4. SBcbictOtfOOJtenetmtmenmtKruypendcKleyn V.|f»inghet- 

 cruydt met geclc bloemen , in't JLatijn Pcntaphyllon repens mmu* 



fiore luteo. 50efe Btjteft tipt ttnc toojtel belt racken Dit ter aerben ber* 

 fp;epDt liggtjtn / D;agl)tnoe fommigöe blaDtten ban't Cljtmtpnt 

 ©Bfbingbtt-tnipDt / Dat toat hoogbrr op ftbitt ; maer Ot blaDmn 

 tn «tjnntctgrjifacbrigt) / enbc?nn ban fmactk eetfl toatbetOtoogtn* 

 be/ cnötDaernac DetongbematfchtapenDt : upt be tathenfehittm 

 fomtonlcn anDrtt klcpnc fteetkeno cm fpanntboogg / met Dicrgtto 

 Irjeftc matrkltpnDet blaDmn bcttitrt, op gatr opperfteDtagljcnDt 

 bete geelt feer fraepe bloemen/ban bnf blaoerkena gemactht/alBDit 

 ban OtbootgaenDe lootten / in't miDDtn Sele BttleDtaepkenabeb» 

 btnüc. Ijtt fatt ia bmpn / bp tmggtöoopt ale ten fchcpfel oft bt* 

 Bömfctbnn tra atiDbef», 9t toottel is iangti/ Jats/oitk gütnoto.gr' 



«^ 



ban btipttn fmartatbtigt)/ mtt otrrmebefttinnhïktnB »an httat. 

 ken Ou ter aeroen tiggbnt / matthml,,,,, fttorrXh an De atrtJ 

 Baft met fommigbe bcftlinghm Dit fp krnerne,, t^fWSZ^T 

 BnlDigtj; enDe DctbicpDtDttBbctu.TOfafttbm. ^tf is cm hrèTih? 

 mepne fooitc tn «Eofftnrnth enDe ffitbemen 1 cnotfp bitZnt bat? t 

 bloepminbrtboojiaer. ir «tusmi oatt te 



Vetandennghe. 2Sp bcfe foo^te BJOitet notb ttnc anbtre otercthe» 

 InchcgljebonDm / noebtanafoo ghcmcvm met/ ticlip p^ntaph, ii 011 

 tcpens minus aureo flore noemt/ Dat ia KUyn Knijpende Vjtvinoer 

 cruydt met goudt-geele bloemen. tDcfcIcnDt ootk tel aerDenmtt 

 tiatr tatkafcena betfptcntt cnDcbecbiepDï/ maer Ditflcttkmam 

 Jtm niet gtocn/maet treckm toat nat ben purpuren 'enDt ;tjn eunbet 

 DanDicBanDebooigacnOc focr.tt:Ot blaoeren ^mfmautt/toutott 

 oft tjapnahcttttDtDttpcrDooiktrfr aenDe kanten : De bloemen rrjti 

 brei BouDf-gttl. ©ooiDta ia rp De anDtre in aliea ghelDtk . 



5. Vijfvinghcr-cruydt.vvicns vrucht de Aerdbclicghelijckt.iaDf 

 bnfDtfooïte banCIurma atDacr bcfttjieben/ enöc ia gbenocmt in't 

 liltljn Pcntaphyllon fragiferum , cnDc krugtjt Bluthtcn ataictOBtJ 

 Utnl fonDer eeiugbtn Itcflijtktnfmcetk. 



6. Ligghende Vijfvinghet-cruydt met ghedaente van Ganferick 

 oft oock van Tormcntilla, i» ban tobtl btfctiiebcn. 



©ootDtefoo tcnDtrnotb meer foojttn ban tobtl bermarat/Dt 

 totlctte re langh fotiDen toefen om biet tcBcrttatleu/ghcmercktDatfn 

 DtBootnoemOe fooiteb ban gliebaentt bednacbp konten / oftDacr 

 met immcta tenigbc littitclgch ktnbaere gbelpckcniffc lietibni . 



7. Ooft-Indilch Vijfvingher-cruydt , in't lattin Pcntaphyllon In- 

 dicum , pttft ttotc oft mtct malftbc blaDercn / elck itvbgf fnippelin> 

 gbctiDicp gbcfneDen/rnDebpnneinbBfblaDtrhtnögtiettplt; tltk 

 tcnbanDctocltkemettenmiDDcl-tcnutoelanglja btntn ooot-rtgljen 

 te/ enDe met fnO-aoctcn bcret . 5Dc toojtel ia knobbclacmtab / gl)c» 

 Btfclt/Bbtltjbigiicnoebaft/biupn / binnen n>it ƒ ban fmactk toat 

 ftherp. 



Kracht ende Werckinghe Mn Vijfvingher crtiydr. getlanghcnDt 

 Bbtt iirigb gljrbmptk ban Btjfbmgbtr-trtipDt tt.n ten mcnfèbt feer 

 mr! bctoarm regen atttbmDerr.iffc Ciebcm komtnkanbanOcciuaDf 

 oft ptmgtjc togijt. 



'DctooittlbnnDitttutJbt/foo «atenuo fegbt / beeft tocltrnfrrt 

 oiooBbtnbe kracht / maer ia nottjtana tocrniglj beet / tnDt Daerbrn 

 tootDtft Bccl gljcBmptkt enDt g'itp'-eftn/ om D.- 1 fp Ban Dit Dinghen 

 ta / Die om bun fnnc enDe Dunne fubtijlt Oftlen fonóct eniif.he frirct»- 

 pigbepüt berDiooBbtn. 



ièommigljt houDen/ Dat het Sijftingbcr- rrttpDt btnat Be felbe 

 Itrartitcn heeft alaot'Oïotmtnrille. 



Bt 't toatrt oatr oc toottci Ban Dir rntpDr in gtttroDen ie/ fftlpt alle 

 übcrBlocBighcblocDt-gangbcn/cnDcie gotDt ttglicn 't flcttijn tnDe 

 piincDanDchnipen:mtnaheb;iipebtoatootk in De klp/icricn tegen 

 Öet rooDmtltfoen enDe anDtre looptn Oea buptha. 



IDttoojtcl met <ïDitk ghefoDtn / gbmeeft De quabt naggtlcn / finiU 

 linchen omtrent Den attaDatm / enDt ailcfctjotftgrpDr / Datt fp on 

 Sbtlcptoftgbcftrckcntootüt. * 



jaitniuB ftömit/Dat De toojtttaban SirfBmghet-ttupDtmmtleft 

 BheioDen tnDe sötbiontken JünDt / gtt KooDmclifocn ghmtfen / tat 

 oaet alle hopt Betlo;en maa. 



13t blaDtten mtt Bonigg-toatttoftgbeteatttbtntBtjnttnmatnt 

 oft rta tothen athtet ttn ggtbiontkcn / mtt toat tótptta / abtiicfcn 

 Dt ballinDtfietkit. ' 



13t fclBe blaDertn götfiootm / gjjenefen Bt ghtfttjctittijtpBt ; Daet 

 op gb/Upt : met èout tnDe öomgö btrmtngbt / httlen fp betoon* 

 Oen' ftnulrn oft loontnDt gaten cnDcboojbta-ctcnDc froeermghrn. 



<\ Tap ban bt blabets frmmigbe Daghen ttlchena bnf oneen ghe/ 

 Èjontkcn/gljcnetftfetttKrtftDt<Sctlfut!)t. 



öap ban ©ijfbingber trupBt Ooit Itpeüf ifi ghenomtn / mtmt 

 ttrftonttoegt) fit putte fits buptJts. 



CnfBingbct-tnipBtgefroottnmttoüEeongtfouttnberhniBlitfè/ 

 ghtnctfi De quetfuttn ban Be binghtra/ Datr op flbelept . 



JCpiiitwa ft tnjjftnotb ttn toonDer ohuh Ban Dit rrupDr/rt toeten: 

 «Bt blaDtra ban Biifbtngha-trupBt mtt tBim enDt onggefonttn 

 ouDt Btthcna fmete óötftoottn in tenen bouten nunrttr met tenen 

 houten fiampet / enfit mtt otiOtn tBgn totöttom befpjenght / toot 

 Danop Dm öantktrcjbcltpt/ funm DattBMnDttlnrtratraieötintot» 

 fen/ enDt Dim öaeftclijek fiotnoptjouotn. 



'<C ftlbe trupBt ghtffoof en/ enDe mtt <aiic ebtmefujtjr / mot bati 

 mcDcDebotttngbcrmttrt/ ntcnittocBb binnen Dm DtrBtn DaggDt 

 pnnt banbt BOtrtn/ Dit ban ongfitmatk tnDtotigStfiaDiBbepOt tra 

 loet) ta komt. 



©nfbmtjher-triipbtftipbcrt Dt lirttn Bbttnth Btn^ttmoBattpIua. 



Stttoattt/'ttotltkban DttcrupDt BhcBtflUlcettnioiDt/ ia inDt 

 booinotmDtffhxbiekenootkftttkratgtiBh. fonottitttghtn alfmttt 

 DtöanBtnBattmtDttoafcht/motDit Datr nat banfelfs laet Dioo» 

 gtjtn; Dan fat atlt bttoinght Oer hanDtnbctgaett. 



ssitbttK erupfit ta foo maghtiggom het blotfit tt fftlptn/bat het 

 atlt btocDt-toop op Doet boitBm/ alfmtn Dat maer alleen ban bunttn 

 op tn lept. 



Vcrkieilnghc. «maDtfiefe booifepBtfimBhtnttbom/motTmta 

 Dettotttttfit foo?tmban tSobontüa befttntben ghebtmrkm / om 

 niet BeDujerben te batttn : mant oft Die ghcfiathten/ Die btbalBen Beft 

 Ban «lafiuBtnot ï.obdbefcö!tbtn jim / ban ktatbten liet Biifbin* 

 Bbtr-trupDt ghtttithtn / oft niet / fiat ta ona nott) onbthtnt : Dan 

 gtjtmttckt/fiat fpttmgbt t'famfnttttkmght in batten fmactk bett* 

 ben/ fouDtmcn mogben BermocDra/ fiat fp oatt ban niet netl bttt* 

 iKrft^pDrabattktatbtthttiiiBi, 



«4 



HET 



