Het eerde Deel. 



ftn ban £>pacgnftii / en ban ïangutboe in ©janchrijcK / mot in 

 mttr atiDtrc ptctt lanboutocn •■ altoacr fp in bc Bjacchmatnor 

 rnac tiormianiDt nut twtr bloemen fint t : in Sr «OogfrinacnDt 

 tooiDt het faet rijp. 3n Jicbcrlanbr gtjcfawt ;imDc bloeporfe 

 BbrmepnlntR ött ttotcDc tatt nae Datfe gbefaewt io gbttoctft / 

 mbeoschtocllactet ; mOtom Datfc niet mtt allen ttgbcnöc houDt 

 en matlj / üergact fp bate gbcmepnltjch nac dat fp baet bioc. 

 men ttn booifrhijn gtjttliogtjt heeft. -Bt fcpaegniatrtó notmctifc 

 met Oen gbemepnen naem tLmU. fbp fouBe tocimoghcn toefen flat 

 crupDt Oat piinius Rata Mas , Dat ia; Kupte jTiaiiuttttn Dan 

 Pptbagoiaa noemt i mot oe IBiIDt Kupte oft Peganon oreinon 

 tnDt Peganon agrion Dan <BioftO)iDeB / ümna toOitr! b-P Wilde 

 Moly noemt/ als «DoDencua ban Dt toojttl Dan (ijnt JDilOc Kupte 

 ootli fchiijft. 



Candiotfche Wilde Ruyte. SBtfe ( foo Ötn fclbcn <C Inf na 

 fchiijft ) ia De booigambc nittongluirjth . tnbc uptbctCplanDt 

 •Canbitn in Otfe lauDm gljcfonDen jttnot tnbt gbcfaept/ heeft 

 ijet iact nat batte booitgbcliomcn toaa tjact bloemen gbcftrt* 

 BÖen : oan fp toaa Ijitt toat tocclDigbcr enöe beter toaffenOe / om 

 Oat fp op goeot IanDt<f(jcfacpt toaa. ©ooit» / foo baD fp oocfc heel 

 bunne enoc fclcpuc OooifncBcn ülaBertn / fcer ftoaer enöe frettft 

 ban reutk : Ut blocmtn toartn blcerh / ban bitt blaDerbcnaghc* 

 matcht/merbitrhanteracr-bolIcHcnaV Bic cetfl hart btgoftcn te 

 becthoontn in bet lactftcbanDcCogftmatnDt. fiintoaa upt<Can* 

 Oicn gbcfonDen / met Oen naem ban Be UDitot Kopte oft Rma 



filueftns. 



Vcrgiftighe Ruyte. >Btfc magbmen Ruta vcnenata oft lethifera 



noemen/ om Oat fp Ben menfehc Otcmacr ecu lutttloattban gt)t* 

 biupcht/ oft inneemt/ tot DetOooOt bjcngbt- £>p toafhnjtalicn / 

 foo Xneuillara fthnjft / in het lanDtfcbap pcuglia : enOe io ban ge* 

 Oatnte Oc IlDilBc Hupte fcer ghrlntK/ mact iBbcrgbiftigb<bnfönDcr 

 alafpacnDfftccnrotfcncnDchlippcntoaft. piinuisbtrmatntootk 

 ban een birrgbrhjth glieOatljt ban H?ilDc Kupte oic in JBaeeDonien 

 CbtbonOentoojüt/ meeft omtwnt De ribicre ïliacmon ; bvbctoclc* 

 ItrbcIcaDOero ofttoaterflanghen pltgbcnte toefen/ ala Ijct blötftt 

 uprbct « 3 . capitcl ban fijn 10. botth. 



Plactfe. «OelBilbc Kupte en beriaert rnbt bobm nimmermeer/ 

 boe neerfiigb Datmcnfc ooth ocfftnt cnbe gnbc flaet. jnjtau'cn 

 plcegbmen te gbtloobcn Bat Bc Kupte beft groepen toil / cnbe at* 

 BcrtocelDigbftc üooithomt/ raamteer fpghefrolfn ia/ oftmctblocc* 

 Kingheenbe bannihgbtoft quaOc tooaiDm gbcfacntoffgbtplant 

 tooion't tocltSmcnbanOcymumoftBafiIicoriooth pleegb refeg* 

 Bhcn : maer bat firn nbelebeurrlingbcn / Die op gbttne reienen bc» 

 befhghten fiaen. AnDcrc flelteufc ineen booiicoftaiupn/am beter 

 tctoaffen. 



Op fommfghe plattfen toafl be ïiuptc feben oft acht botten boaglr. 

 enbetooitcitooiDtbtcIberbmiBcbouDacljtigbicnbeOaettimtooiDt 

 fp alOaet ttoetmatla 'aiacra tot acnbe toojttt toe afghcfncOcn / op 

 Oat fp op een nituto totOerom ut>tfcbiett . 



3tla Bc Kupte op biacchachrightn oftftatart)figbengronDtgbe* 

 faepttooibt/ Oan groept fp tocclbigper Ban op forten cnbe goebtn 

 gronDt/ aio Bc Uahcttc ootb Doet. 



aifmcnfc op betten gronBt fatpt / om batfc baer niet mtl 

 groepen en toil/ maglimtn Oaer afftljén bp Doen / anDcro teo:rt Dat 

 factlwbtelgth bantcnigb ongtjtbicrtt oft gijttoojmtc tubtraerocn 

 Sbegtten. 



311 te't faftc bat bc Kupte alle bcttightpDt bcr atrDcnfebeutot/ 

 notbtana moet fp / foo toe! bc Comme ala Oc ituiiie / op tjectc 

 enDe 0;oogbe plaetfen gbtfaept oft gljeplant toojOen / (oneer 

 toinDt/ cnbe baer Oc£>onncbcelfcl)i|nt ' tnDcbaccomtooiDtfpban 

 fommigbe bobenicra niet alleen met afftben ghtfacpr/ alabooi*. 

 fepOtta / moet ooth DnermcbeDtngbebccIen tomftrboo! gtbetftt: 

 toant Ooo; Oc toarmtc ban D'affttjcn tocoerflatt fp be houoc bctl 

 Detcr. 



Tijdt. jTOcnmagl) be Kupte facpen in jlSceiit / eogffmaenbt 

 tnbc September/ at ia 't fahcbotfp brtrrtnBc gljttoiüigblgchcr 

 groept ala fn ban tosuelaoft tatftalten* ghepiant tooibt/ ban 

 gfjefaeut ;ön0t. jtienfaloothmetgtjtoooghen/foobcrrc ala'^mo* 

 ghchjtlt ia /batfc blctpt : toant fp berbjoogbt te tooegljcr booj het 

 Bloepen. 



Naemen. t. 5©t s>pacgniaettB herten Dt «Chtnttpne Kupte 'Ruin 

 eft-^rmU, foo tSobontUO fepbt; OC J^OOjen Sedeb oft Scdab. 



i. Ï5f tDilbe Kupte htttin't latyn OOtfe Ruta filueftris mon- 

 tana; in 't IjOOghBiiptft!) Wald-Rautcn ; in 't .fjanfopa Rue 

 famiage i in't èpaeTlftb Rudn faluaje ; in 't Jtaliacnfct) Ruin 

 fJumica; in't <Cnghelftö Wilde Rue. iobtl febjijft bat fp in be 

 Xpotehenmet ben naem Harmei bchtnt ie: ban/ foo33oBontua 

 fchujft / fpi« in mtefi alltot Xpotehen toemBt cnbe niet fcer Beel 

 Böcfttn : tnhpfal Oc garmeliutenbcfonber<rapittlbtft!)!Dben. 



5. «Be !fileprtfteKupteh30iOtbanï.obclm't latjjn Rutula gbcs> 

 noemt / enBt Ruta iilueftris minor .enOcOOthPegamon Narbonen- 

 Cum ; m't «Cnghclftb Smalle Wilde Rue. 



Eyghentfchap van Ruyte. iElcnfepDtbanbe Kuptc/bat fptet* 

 flontbtrgaetenDefierft/ foo wanneer fp acngbctactht tooibt ban 

 tmighc bioutoc Bit Jjart onrctlflthtn ghti>?aghtn!)feft/ oft tjacr 

 inatnöt)tonOenh«ft. 



Krachten van de Tamme oft Hof-Wijn-Ruyte. get fap ban 

 tBijn-Kuptemtt olie ban Koofcn / cnDc olie ban lautotr-Satpcn 

 cnDehoraghbcrmcngh*/ ghenccflDc BoofbightpOt enBt bat nipten 

 ban oc ooien/ alfmnf't ouhtotistoarminoeoofen bjuppt; bgfon* 

 ïertoat «taftoititmbae'zbp botnbe. 



'Cftibtghebiomfcen oftmttecn hlpfferitin gljefet/btrflertftt be 

 6armen/mitariecnBoo?fi)ntoarmte/ mattooth ooofttnigjjean* 

 t«t niet foo tot! behtno 1 1 pgbentfap . 



HctvijfdeBoeck. ^ 



btrDioostt met alleen Dt hahirrt tnde Da mZeM ° m" 't 

 mactht De mana onbmthtbaci , ala top boo;fepTt btbbra m» 

 btrmmDtrtoothtnDtberBjoogytmtttrrtDDt bat fwümubomm 

 banDcfnpghtnOeb'.otitooi. ^""«oojittn 



tDtblaDctmbanKuptcmetbctchtna-lttfcQhtmtnahtltgimiefm 

 alle rupcighepbt tnoe alle ftljoiftc ftoofocn / cnDc Ooth te hropacn 



ciiCthlitrtiioatrfpopgijtltpDttooibtn 



Kiiptcmetbonigh bermtnght btrfottbc pijnt bon De hnohtlen 

 tiiDtb.in DeltDen; enDcmetbpubcii btiDïpftfpDicgbtftoolltnmtpt 

 ban Oc ghenc Dtc bt t toatcr laDtn. 



<(. fapb.-.ntOi)n-l\uptemeta;Dnttrittl!enghtBhcbcn/oftbooi 

 oen ntufe ghtljoubcn/ mactht mnthcr Dt gljtnc Dit met tenen fumeren 

 Oatpbtbangljtnsyn. 



!0c tooittlban Kupte göcpoeDert/ enbemet honig!) Bermcnght/ 

 bertrert DatblototBat tuiïthcii btltnBcblcefch ghchomm ia/mot 

 btrD:ijftDc blnuroc plcthen / enDcalDcrbanOcfmctfcu cnDc bltthrn 

 bic aen 't Igf homen/ ala Bic Doet mcDc beftrthen tooiDth. 



•©hcDaer Kupteh)g!)tfoDenia/oftlatighentijDtmgl)ttoepchttn* 

 Degtjttaoimtnia, btrtoarmt allchouDe leDcnrniDebeet'ttoaftrtn» 

 feu /opDcblafcgbcJ'rikeiii tnbc tooibt bctl gbtbmptht in allcoe 

 flhtbichenban Oc oarmen / in Oe hlB(ttrUn BbcDani; aio ton ban btt 

 fapbooifcpot hebben. 



'Z factban allcDcfooitcnban Kupte tooibt ban Dr JBcCitg'* 

 tien ban jDontpeliicrofeerghcbinpcht tcghtu 't fUrtijn / tnoc te* 

 ghen Oat ghcöjtch ban De biobtocu Datmtn ghcmtpnlpth m ' t latiin 

 Mola noemt/ Datietcnbalfrhe gbcboojtc/toamiterfpctncnlilomp' 

 ongbcfchitht blttfcö Diagljenoc/ mennen Dat fp bo'uhiuocftoacr 

 ?nn.yct 13 ooth fccrgocDt omBrbocbfightbeiiUan Dc/EocOcrte 

 bttcren/oftoptcDioogljeiwenDeDie tocBeeom tot hatt oubtght* 

 fonthept te bicnghcn. 



«emöct bitrban ten pcftighchole nattcttcthen/ en maghmen 

 met bcriuacmchjthtr baer oplcggben/ Oan ten placjhr ban Kupte 

 gbcflootcn mtt ï>tc(Tcm / berthtno-iiefc / aiupn / biigbni / on* 

 ghtbliiithtc calth/ fetpt / ©pacnfthe btagfjen/ cnDc een totpmnb 

 Chtnahcla. 



Kupte in rcgöcn-toattr ghcfobcn boet ben loop bts buptfta on» 

 bouDen. 



•Bit trupbt mtt JJae&ier afttmtnght btrfott be pijnt ber oo« 

 Bhcn. 



'C factban Kupte gberooft/ feben bagljenberbolHjena gcbionc? 

 sen / ia goeot De gljtnc Die hun toatcr niet en hormen ijhchoiiDtn. 



fiupttmetbiooghc<Billc ghtfoDcn enDeplieOjoncfcrn/iasoetbt 

 Bhenc bic hun faet ontblotpt / enoc Oie oicfttoijla in Ben floep pact 

 fclbenmttonnipfcbtOjoomcnbcfmettcu. 



gsapban Kupte metbomgb gbemenght/ oft met mtlcft ban 

 tni bioutoc Die onlan jjbo ehtbattt beeft / oft ooth 't fap altene in Dt 

 bocthen ban De ooghen gtjtDacn / bctBjijf t bt Oupfrtrytpt tnDt febt s. 

 mtlmghtbanDtooghen. 



•Btgheneoie Den blecfrt;clBthcn lufl ghttooon ujnbc te botten/ 

 ghtnootfattlu*,tn hunfclbtn batrbontcfptncn/cuocDact ban cc* 

 nigl) Ictftl oft ghtfujil oen Ijun hloothena httbtn | CU fulitn De 

 Kupte floOten /tnDt Dat fap met olitban Bahtlatr btriHcngljt;gn> 

 bc Dart op Icggtjcn / tnoc ' t filjtffil 'albergatn,' ala ban SJoooricua 

 upt plmma ecnfoct la bermaent ia. 



Kupte mtt olicghtfottn ht'ptrt ghrro bic qnaljtfe kim toatcr. 

 kannen manen/ ala Dt bïafc Daer meCe gl)e)Joofttooiüt. 



Kupttmtta;j)n Bhtftoottn Bhcnccftb-nïaibanthtt. 



feommighclegghtn Be Kupte ghcfobcn sijnDe opOefïfjfbc ba^= 

 flen / mtt toafch gbtmcught/ttgbtn Ijtt uptbitiun ban Bttoaterath* 

 tighcbothtigbtDen: anDcreghcb-.upthtntc felbcteghenoc openen/ 

 enDt ooth in allcuprtotnDigbt göebithcn Bce lrchaeitiB. 



3n tijbebon ntflt picgljen fommight te tooittltu ban bc Kupte 

 tebianDtn /entcbaermcocBt hupftn tt bttooihtn : toahtfpgtbcn 

 tenen fcer gocDcn rctith ban hacr / ghctnanbt ;rjiibc. 



tytt BheBif?illtert toater ban bc Kiiptt toojat ('ceC ghtpitfin f cgbm 

 alle BcbooifcpDt ghtbiehen. 



3St Kupte m toijn ghcfobcn / cnbe batr mebe Benmont ghefpoelt/ 

 ghtneeft Den tatiDt-ftoect. 



Thcriakelvan Ruyte. «3m Oat btKupttfOO gotbt ghtbonbett 

 too;bt ttggcnalbcrljaiibe bergt» t cnbcfciiCnighcüheDicvttn/ma* 

 henfommighc ctn Chtriahel Oacrban/ bt toclcht leer nilt cnbe 

 fitactmgbiateghcnallt betghift batmtrt m't üthatra fonot' ma* 

 Bhcn ghtnomen hebben, cnDc ooch ttghenDtpefit. Cm Dittema* 

 (ten/ nemen fp Dt blabtrcii ban Ktintc/ «Seucbetbcficn / >£>her* 

 nottn / enbcbiooght biightn ; cnbe fp ftampen Beft ïinghen al tt 

 gabtr / tnoc menghelcnfc met a;nn / cnbe beenfe Doei ttn ftramnn : 

 tnbt nemen baet nfaHemaighen nuthteten bed b;etfiö / eer fp upt 

 btn bupfc gaen / eettcn ttpel bol. 



Noch van deolie van Ruyte. ©tftofit toOJbt Chtmtpnlijth ilt 



btnatrbolghenbtmamcrtghtmactht: mtn fnpbt bt Kupte hleirn, 

 men ftamptfe toat , men Dottfc ineen glaa mtt cuBt olit; tnbe 

 menlattft foo ftatntotpthtn inBt gonnc ben ti;Ot ban biiftljitn 

 Daghen: baetnaetoojptrcen Decttftc Kupte totglj/ tnDc men Boet 

 bttftht Kupttin Ot booiftpoe olie/ cnDc Diciactmtn aothbijtttjitii 

 Daghen in De feonnc ftaen : oat Doetmrn foa Dip mael. 33aet na; 

 ficBtmcnOital/enDemenDoetött boofitnbemen bctoatttoie olie 

 totonftnghcbmptht. 



Ander ghebruydt van de Ruyte. Cm bat XrrftKrlrs fthlflft/ Oat 

 be Kupte fcer goct ie ttghtn alle bclcfmghen rnLe toobtrritn taetom 

 gtJtbaupthtnfommisöfbwtrupDtombtBhcrfiinttbetiaübtB. 



}» Cm 



