Het cerfte Deel. Het vijfde Bocck. 



f Tijdt. HcngTjcr-rrupt fionit in betbooiiacr / bat tö 

 iu ittcp enbe «piil / upt bcr aerben / enbe hojto bacr nae 

 fcriigftt Ijct bloemen : ban öc blabtrrn bergacu in ben 

 l?crtll- T>csb)iurcrc; blgft bcbJoitel noefttanaober/enbe 

 fptnpt alle laet op een rueub) upt. 



^ Naemen. ^e€rupbt-bcfrljjnbe«:r»nocmrnbitrrupDt 

 in't Hatljn Pulmonaria enbe Pulmonahs : 13aIertU!B €oij 

 Dub' firct het Syraphytum filueftre : maet aengjjeften bat be 

 boojnoembe loojteban Symphytum, bat bSbeTOart-bJOi? 

 tel/ alfoo bsilt ban atrbt lp als bit rrupbt / foo Talmen 

 ïiit met bctct reben in 't JLatijn Symphytum maculofum 

 oft maculatum noemen / al ofmen f cpbe Symphytum met 

 jjlarli en. <© m ben Vuilic ban be felbe placaen lic bbcn be 

 53eberbuptfrljcn Dat oock <©nfcr ütoubien melrfe-trupbt 

 gehmni/maermccfknbcrillcnrrer-rrupbt: te I£oogh; 

 Duptfeijtn noemen't Swigmttemu ^etijs feer bcrfcijcpbcn 

 ban bat Hon gcr-rrupbt oft Pulmonaria, bnn't toJtlcHc Wp 

 Jywbricn fullcn onber be foojtcn ban Jliofrlj. 



^ Aerd. ion ger-t nip bt foube be ïBacI-booitri tan 

 Krachten gheltje» bJtfen /mact jjet en jjeeft ghcen flrjmer* 

 arhttghebJOjtri/ aks bc TOael-roojtcl boet: baeromip't 

 «t tcbenruen bat be bjojtcl ban fLongcr-rrupt/ aljS harb 

 cnbe houtarhtigh lurfniüc, ombicpUJiUcoocKbjoogöcr 

 ban aerbt enbe meer t'famenticehenbe ban brachten us. 



^ Kracht ende 'Werckinghe. JHch gliclooft bat bc bJOj- 

 telen ban Hongcr-rrupbt oorit in bc gtjebiCRcn enbe fbJce* 

 ringen banbc Honger nut enbe beljulufacm 3ijiuiae bat fp 

 foo liraclitigh bacr in 3jjn ahs be IBari-biojtri felbe. 



c Ander ghebtuyek. jBen ghebiuptitt bcblabcrertban 

 SLonget-rrupbt ober al feer beri in be tpeifcoetten enbe 

 onber be n;oco-r rupben. 



BIIVOEGHSEL. 



L^tjbcr-crupDttooiDrlpcrtrianDr ooch betl Onfer Vrouwen 

 fpin ghthecren / om fiat Dt blaDeren mtt gare toirrt platfta* 

 bene met meldt btOiopcn ftbnneti re toefen / enDt spnabtmepn» 

 Inch sroorrr in bc hobrn Ban in 't toilot toaffcnDe ■ fp ?rjn ooch 

 biecDathtigl)/ routoachrigh enDt baprachrich / als Die ban fit 

 lBatl-tooitel / enne bobenbicn ooch f mart oft Doncher groen ban 

 bertoc. ^ec hriigrjt/nac nat De bloemen bergatn »rjn / fommigrje 

 Rltpnt bolleltcna / in Be toclcht het faet flcethr. lobrl noemt Dat 



Pulmonaria maculofa, oft Pulmonaria Plinij , folio Boraginis, flo- 

 ribus Primul.T veiis purpureis , cnDe Dat om OOtfaht/Dat bc blot« 

 mmbanDitcrupDtbanghcüatnte (maernictbanbtrtot) btfeltu* 

 tel bloemen gljclijthcn. '-ïfactia ftocitalaDatbanDeaernagit. 

 3De blaDccaban Dit crunDt fpmprtnb'an bcntDtn upt/ bobtn ftberp 

 xiïnta. ©cnfmaceh ban De gbcheele plantt ia motfaebtigh / tnDc 

 ntctonlieffclijch. <©an Den fclbtn lobel fcpDt ooch/ Dat Ot tooitcl 

 ban DittnipDt biupn cnDt hjmachtiglj is / Dichte Dan Die ban 6t 

 Sleutel-bloemen. 



atngaenOe Dat ïonnfitr-ctupDt ban blaDeren tn Warmen be 

 23ernacjwgöeltjcht; fooifferbpDtgtjcdacIjtenbanAuricula Vrfi on; 

 laugua een fooite totgbebonOen / tnDt in Dt bobtn ban /Scfitr* 



lanDtgt!tb:OCrjtgI)troecfl/ OttAnricula Vrfi folio & florc Boraginis 

 Jcet : oft Die bp Oitiongrj«-nunDtnietenljoo!t/ omDatDebla? 

 Dtra Date ban nitt gbtplacht tn ;ijn / Dat (laet rrorb rt onotr* 

 focthen. 



^Dtïtrttntttnhetïonget-cnipDt feer gbeerne : cnDc Daerom 

 tooïbt "het in 't IjoogbBuptfch Hirfchkol gbehecten/ tnfie ooch Flcc- 

 lenkraut , mDtKlcin Walwurtz : Dt ƒ ranfcpfcn noemen't Hcr- 

 be aux poulmons; Dt 3ta!iacnen MmoiurU tnDt Polmtnaria fennda. 

 TDcn natm Onfcr Vrouwen fpeen oftOnfcr Vrouwen mclck-cruyt 



fouDc BatanDtr DilicIac!)tigl)mcnDitttplathtnbefpicnchelttrnpt 

 ooch mogljtn meDt-Büebtplt toojDtn/ Datmcn «nfet ©joutotn ©i? 



Lon^her-crnydt met witte bloemen. 53it tootbtm Btbobtnban 

 iStDerlanDt betl gtjtbonDen/fepbt Hobtl . 



' Lon»her-cruydt met bladeren van Bugloffe , ban ÏObtl Pulmo- 

 naria foins Echij ghelicetcn / beeft ooih blaDeren met melchacö' 

 tiebc plachtn befpjentktlt / feer bapjaclitigb / routo enbe ferjerp: 

 maer Die ;nn langhtooipightr / tnDt Dt blaDeren ban Bugloffe 

 ofr Echium meer gbeüjthenDt ; ban Dt totlcht Dt fmal(h ;ijn Dit 

 omtrent Dt teoitel ftatn / Dt totlcht bjupn tnDt fafelacbtigh iel 

 rjntenfms bit ban DeEuglcffc/maetbanhttlcnctjcr-crupOtgljc; 

 lijch. 53e ftcclen tnDt bloemen tn berfcbtlltnniet banbetBÖtmcpn 

 ïongber-trupDt. , , . , 



Lon»her-cruydt van de Franfoyfcn. ®tt tniptbtrftblltban'tgt; 



mepn longcr-tnipDtghenocgb. toanthetfcöjntmrtrgöelrjthcmfft 

 tehebben mtt fit fooiten ban «Titojeptn/hottotlDat btt in ©tanch* 

 ttith Den noem b«eft ban Pulmonaria: bet Beeft infgtrelpcris ooch 

 - fit bcMcthtc blaOtra ban ionsbtr-tnipot- 5San De bloemen *i)n 

 bic ban bet $aPithB-crupDt BÖtlijch. 'Cfpmptuptmet etntet» 

 fitin (heften ; bat ban Dt «icotept gljelnth I ban ten palmt oft 

 «nbtrtmlf boogh / «Pt tent toojtel bic hltpnbcr ia ban Die banöt 

 ^tttinie/mDttoatfaftlatBtish. Jjp noemt öef in' tiatijn Pulmona- 

 ria Gallorum flore Hieracij , enbt OOth Auncula muris maior Tragi. 



S» toaft op De muren enbtberballen (rttnachriBht plattftn/ öit met 

 jmofch beftleeOt ?i)n/ in Bjanchrnth . 



195 



cruydt. «i t blabttBban DitcrupDt :on 



™magKl8li 1 UggtmiDC nlat op 



Wit Wtlanfch Longhe: 

 Die ban tDifttnSntib:è oft B 



Darrot: Dt bloemen pm Dit öan Dt .«athtftiwtpTrnttft rfti "nth/ 

 maer hlepnDer mDcmofrttacring')- lobel beitUinft Dit erunot ml 

 De noemt btt ir.ttatim Pulmonaria alba e.otica. i(tt motr ilat* 

 hen nebben/om Ijtt longlitr-cnipDt re ght Inchtn. 



Ander foonen van Longhcr-cruydt. >SIufluOBtrmarntbanDtr> 

 fchepDenfooitcntanlonglier-cnirDt/ Dtc alle gocDtom httmtn" 

 ?Iin/aIotopDcbooigatnDcfooitrn hennen ; toanttobtltnDtT'O» 

 boncua hebben De fclöe upt Dtfcliufttn Pan ocnoootfepDcn <iu> 

 fiua in hunne boeclitn gljeftclt. 



K tacht endc Wcrckinghe. longtr-crupDt en plctglj tjitr rmoi» 

 maelaanfiere geen geb'.unch te hebben 1 Danallttn in 6e cpcrhocc* 

 litn ghtltitii De Sleutel- bloemen i be tocithtDatbanatcD feer ge; 

 Irjeli tooit t ghtlioiiDen tc-.nn. 



ftettooifit bcel ghebnipcht hier ttlanDt enDt in Bianchtijth 

 bahDtPioutocn/DieDcblaDcraDacrban m De fopptnefi toermots 

 mengntn: oft fp macchenDcr mtttpeta gljtmengjjtrrupor-fcatctfi 

 htna af/De toelchc fp fegglitn Dat fettgocfif;!!nttgbfnDeghtbic* 

 Ittn ban Dt looft oft Isnghcr/tnDt om'tberttrefrcrrhcn; enfi» 

 Daerom oeffenen fp Dat btel inDc hobtn; Daec ghcbioght ^jnfic upt 

 Ot lommctattmabrslrcbtrgtrfcn. 



longbtr<rupbtiactngocDttoonDt-trupDt / gljtlnch Dichtonis 

 bcViOtiDen ia ghttoceft; Dan in De ghcbichcn ban De looft / fiaer bit 

 nottpana Den naemnacbotrt/ tnis bat foo feer niet oliepitten, als 

 in be toonDtn. 



KnDcre ftgghen/Dat bet erhtmepn longber-trtipt fttr hrachriglj 

 ia om het blocorfpoutocn te ftelprn/ trn m potDer gberiomen/'ttp in 

 toattr gt)tfoBcn;tnDe DattoatcrgheDiotuhcn. 



%ct tóattr'ttoclthDanDittturtgcDifiiliccrttooiDt/ia in Dt felbe 

 gbtbjehen fter nut tnDt hraebtigi). 



SyroopvanLongher-cruydt. Cot allCDcgbcblchcnbanOelon* 

 gl)tr tooiDt Dcfc naebolgliente £>P!«i>P feer giitpirfm : fimnt 

 jjcrfftptanlonglicr-crupDttorlrcpn gbcmaetht ?ijnfit omtrent 

 bipponDt;fnneiiDcfupberfupther rtottponDt : fitDtDittcfamen 

 totoatljttttnt goeDe SpiooptooiDt. T»eft Spioop gjjtDionc; 

 htn mtt het toattr Dat Dan Dit fetoe etupBt gbtDi|hllecrt 10 / tooiDt 

 feer ghcpiefen omljetbloeDt-fpoutocntcgbtncfcn/enDeDt ftortruu 

 Blttn ban De loofttehrtltn. 



get longljrr-trupDtbnn Dr .franfopftn/ bat Xobtl befchtpft/ 

 tooiflt ban fomnugbeooth fter gocDt gbtbountn in Dt felbe gcbjclitn 

 banCcloofc/cnBctegbmDtftotcrciieuficniinagbxla. 



HET XVII. CAPITEL. 



Van Scnegroen oft Ingroef), anders 

 Bitgul* ghenoemt. 



Ghcdacntc. 



S ontgroen fjctft bjtebatljtigljt WaDcren/ langjtoo^ 

 ptglj/ groötcr ban bic ban ^icga/ tarht/acn be fean« 

 ten een toepuigtighefncDcnenbcgIjcltcrft/ aentfonberfie 

 oft «berechte fnbc urnmerjsbjanneer tjet op ftccnacljttglje 

 openc enbe lotljtigljc gljcbaeften groept ) een b)cpuigljf= 

 um bonebtr roobt / enbe purpur ban berboe. 5?e flcelcn 

 ^ijn bierRantigh/ ent tutpniglpsfecn rupgb/pbcl cnbc öol/ 

 niet tbjee blaDeren bp een/ bie rerljt teghen ober ben anbe^ 

 ren bJaffcn/belilcet : befc flerlen hruppen ccnfoccfes ter aer; 

 Den/ enbeftaen cenfbedsJ tctht oy/ üt hoogljbe ban een 

 fuanne oft hooghcr op (rhtctcnbe : rbnbtfom be ftcdrn 

 pacnDebloemen/acfjterbcWabcrenbJaffenbe/cnbtBlimï 

 men nae bobentuacrtiS / blaeubi ban berroe 3i)nbe. 5?.t 

 bJoitelenïrjn fccrbcfclarbtigl). 



f Plaetfe. 5Ditrrupt roa|topftecnarhrig(|t/f fomtiibttf 

 ootU b) cl op roat bochtarhttge plaetfn:;ban mé btnbt Ijct 

 ntterin opene enbe voel ter fonnen ftaenbeghebiefien/ban 

 in bontfeere enbe frnabuvoachtighc. %n be hoben groept 

 Ijct toeclbtghlnr6- l^ctijs tn brie Éaubtfchappcn gemepn. 

 f Tijdt. 3n2tp?il/oftbJatIattr/Wocptbittrupl!t. 

 f Naemen. jlBcn rehent Dit rrupbt onber be TOonbt* 

 rrupben/ bie in't ILatiln ben naemban Solidago oft 

 Confolida bocren/btifonber in brie tijOen; in be VuelcHe bat 

 ban fommigöe oock Confohda media gcnocintbjoit. 3Dc 

 jSeDcrDuptfc hen noemen't jëtnegroen/ enDt ^ngtocn ; be 

 ^oogljbuptfchcn ©unt«l enbe ©o»c ©unt$cl; De2lpote; 

 fcers ban Dcfc HanDen Bugula op 't ILatijnlcr). Öucllius 

 fepbt bat öct in19?antKrntit Buglumhect-, fBatthioluö 

 fchiift Dat ijct oorft Lauremina gijenotmt ta3oibt/enbe ban 

 Die ban ibienain 3talien Mcrandei*. 



Symphytum petrauim. *>ommtnJht mtpnen Dat «>ene* 

 fltoen eenberijanbe rrupbt is met befoojtcban Symphy- 

 tum , Die bp ^DioftojibejS Den toe-nam petrion Tnftüw 

 boert/ al oftraen fepDe £>tcen-Symphycum, oft Wad: 

 rcojtclbie op ftecnarijtigen grontbJaft. jlJaecfpjijnbaei; 

 infeerbebjogften; boant Symphytum petraum öceft bun* 

 nt pcejkenji / Die ban «©jega rjtjclticboiDe/ en Brnghtfoms 

 a 1 mifj{pt 



