Cruydt-Boeck Rembcrti Dodonad. 



141 



ïHojtclcttjijnoocluoM»/ oneffen tnbe gheftnobbtlt oft 

 ftljubbathttgh, / norjjtangs al tipt niet foo feet au> bte oan 

 bc eerfte fooitt. 



5 Phetfe. 39e 3rSojntl-i9ioIieren toaffen in fommigfjt 

 bonrhetc ïommerarhtiglje oft fcljabuwaclirigljt gebergij- 

 tentoanï^oogljbiiptftijlanbt: ban b'Crrfte üjojbtmceft 

 Btjcoonben met nette ban jöojtlntd/ frmbcrnngöe op toet* 

 ten gronbt / bie onbet not jjtans (ieenatlmgl) ig/ foo ©a= 

 ïeriuo iffojbussbtttipgbt. 



1 Tijde s>p bloepen meefï in Steil enbe JBep: baer nae 

 tawbtijct faet rijp. " 



f Naemen. ;FeremirbrntoOÊbennutettnbtm'tM.a= 

 ttjn gfjrnoemt Viote Dentaria:: ©aleriujï «Eojbuis noeiut- 

 fè Coralloïdes ; al cfmen ïso?ael-10ioheten fepbe/ om bat 

 betoogd tjetuiit üc^ael eenigljfinsï fdjrintteghelnrfeen. 

 JBatttjioIüö rt&tntfe onber be foojten ban Sohdag'nes 

 enbe Symphyta, bnt iö tijonbt-fjcelenbe ctupben : ban tijp 

 Ijebbenbieuebcr onbetbe foojten ban ©iolieten g|)e= 

 jjotiben/ om batfpbie Dan bloemen foo feer gfjelijcBen: 

 enbe Ijebbenfe baerom ben nacin Viola Dentana ertfl gfje* 

 gbcUen. 



1. ^eeetttefoojte maglunen Dentaria met btïfblabe- 

 ten noemen, u ï5e anbet Jjeet Dentaria met feben ula^ 

 beten. 



f Aerd, Kracht ende Werckinghe. «100 betlbe 6tarlj= 

 ten tnbebjercfange ban befe trutiben aengaet/ fp tooibcn 

 onber be i©onbi-tïupben taan be nieubie Ctupbt-bt- 

 ft^rjberiS gherehent. 



jBenfioubtfeiJoo^feetgocbt mbe toonbtntnberiutt- 

 futcn ban be inb) enbigtje btelen bes litftaemoy fonberlnu 

 gfje ban bebojft enbe longljct : fp tooien ootn feet ghe- 

 p^cfen tegljcnbegljefcöeuttöepbtoft bieut&möiebebar* 

 men Hoe iffmclicn. 



BIIVÖÈGHSEL. 



D^tghctoaBbccftfóncnnaem' Dentaria nacbe toonden ghc* 

 ktcghcu/ Die CegheBacntebaii tanBcnmcthaerfmobbelacty 

 tigbcfchubbcnfcöHnen te hebben. «?nbc Den booghsheiccrBctt 

 <rarolii3£lufma ftcefttr «ttltjcftt fooiten öait befchicben/ban De 

 toclcfte fommighe ban anBcreoocftbermacnr/ fommigbebanhem . 

 terff ghebonben tnu. 3?anhp Deelt Bie in ttote ghcuaehtcn : het 

 eer/re ftriight fttelcn fonDcrblaDcrrn / het anücr met blaBcrcn. 

 «CnBe BiefuIIentoP allegaEcr hier berhalen : tosnthoetoel Dat oe 

 fop eerfie goten blaDcrcn en hebben / tnbe eer bp be ghtflachtcn 

 bandobauthcoft limc>Bo:um hooien ƒ iatDatbt alOct-tetffe 

 eibers ban tDoBonaia üefonbttlncU in't langlj befchicbcn ta / te 

 toetcnin heti4.<apitelbanfm is.ffioccftmocStanaomDtntoilie 

 ban hacr fttjoone bloemen / ?yn fp tocctBigh om alhier, bp be 

 ©io!tnghtfteltretoo:Dcu. . 



1. Eerltc Dentana fonder bladeren toafttn <©Offcntncn tnOebp 



-Peancfoit onDcr boamen enBc hecfletcn / enbe blocpt in 3pül. 

 sOctooirclisTangt) en Dieft/ ghemaeefttban belc tanbtorronfe 

 ftljubben oft Knobbelen; bate gb;cn blaaerra upt tn fpmpren/ 

 maer alfccnlricft tenen ffttft oft fappigben fhel l omtrent eencn 

 boet boonh/ Den ftttloft boutban iimoboium bp natgtjctijtft / 

 mtt DictgUtfntftc heel fchoone Infbetrotghe bloemen ghclaOen. 

 Itla De bloemen tot fatt bcrgaett/Oanbetgaet Den fttel ; tnDe het 

 ÖccIcttupOt blijft het heel iaer boo;taen onber 0'acrDc gljeooftcit. 

 lialtriua «oïChb noemt httAmbiatus , nat BcnöoaghDuptfchen 

 Anbladt oftOhbut , alofmenBladeioos fepDe j cnOc Daetom heet 



btt <illtfuiSOOcft Dentaria aphyllosprima ; iBatthiOluaDcntaiia 



maior , nae De ghtttiiDetooztelen. ©e Eoetinneu ban <eoffenrntft 

 noemen 't S. Georgwurtzei, om Dat het meefl omtrent g>mt3o> 

 weDashuptSctaerDenfpmpt. .. 



3. Tweede Dentana Tonder bladeren, m t ï.attm Dentaria aphyl- 



Iosfecundafiuemaior.biocpt tnbe "©ogffmacnDt onDtr 33enne- 

 6oomen/cnSein Doncfitre ghtroeffen / Daerbijnae anDrrs ghten 

 ra-putenbjafi. ^etta ten heel teer gljctoaa/ mtt een totttc toom!/ 

 ootlt ban belc tanBtJtena bergai trt ; untghtbtnDe een ffteiften 

 rirpm een fpanne hoogh f Mol fapa/ bwae DooïfctjnnntDt/totrati)* 

 ngh/fonDer blasertn / alleen fommighe ItDt-gbctoBfc becOcplm* 

 ghra IjtbbenBc/DiashtnOtop firn 't fop ttoteoft D?p bloemen/ mi 

 biereen/ nu Catrcen / metbfurren/ uptDen toittenpterfcl) / feer 

 «r/oir banbeg-roarttSiolette/ oft<©?cbia/ oft ïimoDo'.um 

 frttlytfe Veranderinghe.-Clufma httftfe itiDe ©ogflinaenDt tnbe 

 ootft mbeSiaccftmatntttotlblotptnDtghcbonOen/ mcutnenbol 

 fappigben fret! ; eenen boet hoogt) / gfttlaDtn met belc fnceutoitte 

 blotmtn/ in' t mtDDtn met pterfthe haptftenaoft nopRcna bcteiert . 

 ;. Derde Dentaria oft KoraeUcraydt fonder bladeren heeftbijf 



oftfea bloemen / alaDiebatiiecghrnOjcöia /upt Den grafachti!' 

 «hen geeiacbttgh/ fonDtr rtutft / aleetn abtre aen eencn ffeel toaf* 

 fenbt/ Bieten palmt hoogh too:Dt / cnBe gantftb ghttn blaocren 

 tit hetfr 1 / maer fthSnt in fommighe bellrftena als fchceOen te fthup* 

 kn. 33c blotmtn tjebben eenboo?b>atrta afhangöcnOc lippc/om> 

 ftnithtt miDBel mtt Fiirpureffraelftene bertiert. '©etoonelis ge> 

 htcltert/ bcIfapB/ toatbittiraciiHshbanfmattfc/mttghrtiitbtfc* 

 lingen/matr gbttatKtals fiojatl/toaet ban Dit trupBtootft Coral- 

 loïdes magU i>t(Xtnl Oft Dentaria aphyllosiettia gv't iatjjlt. «« 



rmlirUenBe foo-.tra ghtlijclten De l5o?atI-©iolitten bete» ban be 



4 Koraellcruydtmet bulben , bolleltens, oftklifters tuflehende 

 fleelen in 'e latjjn Dentaria baccifera , Oit Dentaria bulbifera.öas 



£>altriua«£o:BuBCoraiioidesBhthtctm/ban De intooonottaban 

 •Ooftcntntft Weife Sanicltel.ban Detoarmota-bioutoenban't fel* 

 bcianDtGrimkraut, ftrupptmtt hatrt langhtooïpiBlie toontl/ bie 

 toel fanDta-getoiJft ftnouütlmhttft/matr fthtjnt eet ban fce!e fsnoa* 

 pen aen een gtjemacefttte toefen / toitban bermtn / fomtoijltn ooeft 

 toat purputachtigh / fomrijOts upt De fijBcn nieiitot uptfcfjictfclm 

 BDtücnDc/Danfmactitonbcüacehliicft/tnrjeccrftDcton3beberB!o<i« 

 gtienöe/Dacrnaefeftttp. IBtDc fnBenbanocfetooiteltnftomcniie 

 bïaocccnboojt/ acnccnlangbtoo'.pighfttflfttn ojtribbefttn ( oat 

 , önDèracrDenpurpiirachtmb ie / enbebooito gram ) toaffmbe/ 

 gbemepnlijth bnf / fomtnota meet / mttfftiiBcc! teghen Ben arme* 

 renfratnOe/aenBe eenefDbc alleen gheftertclt/ Ban Dat blaBt Dat 

 boo? aen alleen ftatt op D'uptttflt ban 't tibbtften / iaaeubcpBe 

 fi)ben ghcfttrft / ban fmaetft tctfl fner / bate nae fthtcp tnDe heet : 

 ben fteel io omtrent anacrftalbtn boet langh / Bun / katl cnat bloot/ 

 omtctnt hctmiODtlmtt tmceoftDipoftmtttfnD-tacaBkena beftt/ 

 bic met D jp blaBcrtn bctoaffen tijn/ De boojbefchicben blaOcrcn ban 

 gbcBaentt glje(i)tft : Ban nae-bobentoaerta tjteft Dtn felben fteel 

 bele langbtooipighc fmallc blaatten / fomriiDta een tocpnigb/ fom? 

 tijDtabcelgbefchaertoftehehectcIt: op het upterffc ban aen fftcf 

 ftomen bier / bjf oft meer blotmtn / Die ban De ©iolieren oft «5as 

 maa-bloemcnbp nae ghclijcft ban gbcBaentt/ matr ftlepnücr/ ban 

 biertoitte oftiiptDer.toitttn purpiirbtrteigljcblaDtttngemaetftt.- 

 nae Be toeltftebolghcn ijautofttna / bie banöeniKoftacrt gbeinc? 

 ftenbe/maerftojter; bctoeUfte/miotfgaBera haetficelen/ghcmepn* 

 lijcft afoallcn : ban fomtöBta tooiben fp oiefter / enoe tiip / booit* 

 öienghenBc faet ala bat ban Be ïDamaa-bioemcn oft Helpens, 

 't tot Itft uptgtiefcijuDt toojDt alaDehoiinftcnsovcnfpjingijcn.-oan 

 btöalbcnBit faet/ foo fittmtn bp nataenelrlten oojfpjoncH ban Be 

 blaBerenBitomDen fteel toafftn fommigr Itnsbbcltn/Dc bollthena 

 banDiefooitebanJLclien/ Diemen Martagon buibiterum noemt/ 

 niet ongöelötft/ enDe ala ban bele fthubbtn aen een ghemaccltt/ 

 terft grotn / Baer nat grauto / fect or.iiefiDta ban fmactH / Bie feer 

 tjaeft afgljefcljuBt tooibtn / enoe tjeel rijp ;isnbe ban felfaafballen / 

 enbeinBct acrjtn flntrtenBc nieirrot bitrghtlijtftt planten boojt* 

 tnenghen. ïEittriipDttoaflmlJooghbiiptfchlanOt cnOc ootisin't 

 itntft ban JMptte : het blocpt in *p?il: Dan in De iRcpmaenbt 

 lïetmen oic boileftene oft ftoartathtigöt bnlötn tuffchen ten fthoot 

 ban be blaOcrcn fteltcn. 



5 . Dentaria met dry bladeren ban <fflltfilt8/eerff Dentaria ennea- 



phyilos , maer Baernac Dentaria tripbyüos ghebeeren / toaft in 

 •©oftenrijtft tnoc longarijen / iac ootlt in öoogljBiiptfchlanBt : 

 blocpt m Spjil/ enbe ia in jlBepmettnpfaetghclaOcn:op ocbcr> 

 B'acntoat fpaeoer. é>pt)ccftctntrironDtn/rttrtfttn/effcncnofthaei> 

 len fteel/ eenen boet hoogb/ op ' t opperfte gljemepnlijelt m D jp fietl* 

 fttna bcrDeplt; De toeltftt cltk Djp blaCtrtn biagöen/ bit groot ;ön/ 

 fpttabanboicn/ronborri ghcfcèactt/ Bontfter groen/ banfmattft 

 t)tet : htt opptrficban btn fteel ia bertiert met bnf oftfea bloemen / 

 ban bnf blaberftcna gtjemactht/ ntDertoacrto hangtnbe cnBe Depn* 

 fcnBc/itpt Btn grafacötigbnitoat gttl oft blcccK.JSac De bloemen 

 bolgtjenianglitoojpighe uptpuplttiBc boitnftena / booi ftbtrp / bof 

 faet ala Batban Die fooircn Baer ^)oBoneua affpieetfttt'ttotltK 

 upt Bc hosciifttnagact ala fp open fp:ingbth . ©ooita / foo bicngi; t 

 Dit triipDtnothanberblabèrenupt Betootttl/ niet meer Dan o;p op 

 ten langh itc elften / beel gtootct/ maer ftojter Dan Be anBcr. i§e 

 toomliatoit/ nochbtcrfctjtimOe, ouBttoojbenDe/iefvoattathtigh/ 

 mttbcle ftnoopenoft IcBen / aloftfcban bclctanocnbcrgabcrt toa> 

 ren; toner in BittrupatBcboojfchtcben Uosacl-crupacnfonberbla» 

 Deren feer toel ghtlptftt. 



Witte Dcntana,in'tï[att)n Dentaria alba,bananBcrtOOtftAla- 

 baftrites ghcnocmt/ enbe bpBcfoojtciibanSncmoncghcficlt/ia ten 

 meBc-foo;rebanaebooibefch:cbcnbiifBefoo:tc. 



Dentaria met neghen bladeren van FabiusColumna, iemiffthicn 



ooefteen mcDc-foojttban De 5©tntatia met D?p blaBcrtn / De rocicltc 

 in 3talienbtel toaft. 



6. Dentaria met Tijf bladeren ia ban ©oDoilctia CtnaDtela 



acngtjetcetftent / maer Clufiua hceftft aiaua bjccDcr btfchiebcn / 

 tnDe Dentaria pentaphyllos ghthcctCH : fp heeft een glfcftnooptt 

 luoitcl / in bele IcBen beracplt / met fommighe uptgacnoc befclin* 

 ghen uptBc ItBcn ftomenBe btfet : uptBt tetltftc fommigtje blaOc* 

 ren fpjnpteii / op Ianght ffetlfttna fiacnBe / inböf aiepe tot Ben 

 fteel toeghxfneBen fterben beracplt / aie ronBomme ootlt faegt;» ge* 

 bjijfegbtRrrtelt?ijn/routoenBtbcrfltin'tacntaficn/aontfter-grocn: 

 ben ftceliaecncnboctlioogljoftöoogljcr/ ronB/mttfommighcbla* 

 berennu hier nn Dacrctn bctoaffen / De anBcreban ghtOaentc gljtf 

 Igtftiop fijn't fop brjf oftfea blotmtn biagenbe/Bie ban Be©entaria 

 mtt biilbtn gjjtlötftcnDe/matr ban btrtoentoat DontfttrDtr purpur/ 

 fiiltftaala ia Dtbertoe ban Bc IJcnnincft-blocmcn : Daer nat bol* 

 Bben ho'.mftena met faet ala bat ban De biecDt cnDt ui) f ü e baoigacn > 

 De foo? ten. 



7. Andere foorten van Déntafia met vijf bladeren ban <Clllfiilti 



Dentariapentaphyiios altera gchcetcn/t)eeftcentoo?tcloie noch mee» 

 tiijctanBt iaDanBicbanBtbooioatnBe fooitc / cnBtmet mecrOicfte 

 fihuüben begaeft / bijnac alsoièban Bcctrfte focite ban 53entaria 

 fantrer blaBeren/met fommigt fafclmgtn mffthtn btpacn bctoaffen 1 

 iiptBctocltHeeencn fteel fpuipt / ronB /smtrent cenrnboet booglj : 

 aen Den toeltft en toafftn nn hier nu Daer brjf blaDtren op een langh* 

 nchtigtjftttlftcnrtaenBe/ban maeeftfel langh/aenBe ftantc geftteft/ 

 fathtec banDicbanBcfctiefoojtc/ toatbleecSccgtoen: bc bloemen 

 en yin BebooigqrnDt tnvtwighettjtftuangbtDaenKenbtbertoe. 



