Het tweede Deel. Het felle Boeck. 



Groore R.iponcelen van Lobel , ig Ut fclBr fooite bie ï©oboncus 

 Rapunculum Alopccuron noemt : ban ïobri ttectfc Apuntim» 

 rnaius Alopecun comofo floie : in 't «rngbtifch Wald Rampion: 

 bantoitna abtbatntc tnbc abtratbtigbc bloemt gbtnocsö bobcn 

 bcrhacltia. 



Andereghefiachren van Hals-cruydt ende Raponcen uyt Clufius 

 ende andere. <C Infme fjccfr in Ijcr ft. tapittl banfrjn c.bottft ötr 

 ©itcmbtr oft'tütlantftbcr ghetoaffen ban etfcfijthc fooitenban 

 lials-ctupbt enbc Kaponccn betmaent/ enbe cttdnche ftlfs op 

 nicutos bc fcbiebc n : Ottoeldtcbaiionaall)itr/mttnoc0fommtgt)c 

 anbere/ btrliadt fulltn toaibt n. 



Hals-cruydtmet Witte bloemen ,'ttotltk in öofrcntjjek enbc in 

 bc omliggbcnSc lanbenmet fltoott meniabrc laaft / fouoe nut bc 

 bobenberbarlbe Witte Raponctn moghtn ghcttktnt moibtn:roant 

 bctieinalltstKtgötmcpuyals-ctiipbtmet blabcren banBrttlcn 

 cnbc blautoacytiftht bloemen gtjclgrft raltetnBccfcInitirctBactBan/ 

 miors Bat bet Ijtdhritte bloemen heeft. 



Hals-cruydt meraders-vvijfe bloemen lic?frfenDickembacrc TOOI* 

 teil bic bacr felBen fob met bacr fafclingbcn bcrmcmgbbulbigbt/ oat 

 fp uptbtbobrn btr crimbt-bcminneta niet te roepen en ia / aio fp 

 batcttnsgbcfaeptoftBbtylantisgbebjrcfr. yttljeertfachtct bla* 

 screnban oe anbere / enbc kttjgbt tmlangbc abcre ban klepnbct 

 blautoathtiglit bloemen/ bieaUegabetboojtoaettsljangbcn. öet 

 toaft in-öofttnegek btel. 



Hals-cruydt met ronde knoppen van bloemen , in 't EatBit Cerui- 



catia rpharroccphaios , beeft op bet fopban be ftcclen cenen conbeii 

 bol oft kloot ban bloemen / bic in be ronbt maffen als tenen bal. 

 ?©act is noeb een anber bicrghrltjck crupbr/ 'ttotlcktoatklcpn* 

 bet is/ tnbc bebalbcn bien bol ban bloemen bie op 't fop ban be fktt* 

 len fi act/ noeb anbtre bloemen alleen fiaenbt ytef t/langba be ftcclen 

 gbcfpicpbi. 



Raponcen met korte oft langhc witte oft violette oft doncker- 

 biauwe aderen van bloemen lijnbanbcnfclbcn £ tuf it!8 in Ooficn* 

 ri)tk tube IjOogbbuptftblanbt op btle plattfcn ghtbonben gtje* 

 toeeft. 3?cfc fooi te moet gljetr ktnt bjoibcn met be fefte fooitc ban 

 üDoboncua bcfrbubtn/ ban lobel ©roote «aponrelen /cnbc ban 

 «CIufmaRapimculusaiopecuroïdes gftcbectrn. Ce blaöerrnbie in 

 ticfefoontmube rooitel fpmpttn jan biecber : btanbctebieom 

 be ftcclen groepen ;ijti fmallet I alfmen in be t»icpne Jjcratj- 

 Jilochakcnsooik btmerekt- 



KleynBergh-Hals-cruydt, in't Satijn Tracfcelium pumilum AI- 

 pinum abebcttcn / ia een ctupbtftcn omtrent een fpannc boogb / 

 met ern abtftrrcpt ftcclkcn/'tuittffc inmeet fnb-tachshens bet* 

 bepltia > clclt ecu ban bc endene een afebberroigije blocme uoo:t> 

 bïtngtjt/ bicgroot gbrnotgb ia /bol / Banghcbacute een ftlc;m 

 üilotliBlicu gbctutbfiiBf / fftf boethigb als bie Ban gbtmcpn lialu - 

 trtipbr. iflat Bc bloemen Bolgbm grootatbtigbe fact-bollekcne / 

 birjlsantijb / booitoaerto afbangbenbe ; inbt bjtlr'tc faet fttctkt 

 Barban gljcmcpn JUaia-erupbtgtjtlöth/maetklepnbtr/ cnbetoit 

 banbertocn. t©c blabcren bic acn ben ftcclbctfpicptftatn/ tnnin't 

 beghtiifcl 1 batio atn hact onbttffe batr fp acn bcftcelenbafHrjn / 

 bicebt/ aen tjetuptctfte febtrpoft fpttaafgaenbe : ban ocaribere 

 blabtrenbielangba ber aecben berfpjept uptbctoo:tclgijefp)Otctt 

 «ijn/ ftacnopecnl.ingbacbtigbftctlftcit/ enbc;nnrpatb!tcbcrcnbc 

 ban baiei; alnpt foofeberp niet. <Dcü)0!tel ia nac bc hlcpnte Ban 

 bit raipbt groot gljcnocgi) / ttjitacbtigb / nac bobenvaaerto met 

 belcUnobüclen tiptpuplcnbe/ cnbtmtt fommigbe baprt0b c btfclitK 

 8bm befcr. JDit bed gljctoao ia rupgb cnbtbjotaebtigl)/ tube ia bol 

 melcliatlmab fap. gctblotpbt op bclioonlic noubt bergtjen ban 

 •Ooirmnjcli omtrent bc ijopmacnbt: bijfonbtr op 't Bbtbetgbte 

 $>ncbcrgl)Bbcb«tcn. 



Hals-cruydt met bladeren van Wilde Buglofle , bat fomoiigbc 

 Trachelium foliis Echii noemen / iat OOCH Ecbium montanom 

 Daiei'champii , toaft opbet fdf be gbtbcrgljte / albatr in ainccfi* 

 maenbttnöe liopmattibtblocpcnbt. l^etfoubt booi ten foojte ban 

 Echium oftttJilbc Ougloffcaengbefien mogbtn rooibcu / om bat 

 bet bcle fmaile/ rupghe blabcren fttogbt , bic ban Echium fetiiet 

 ghtlntH i maer tjttcnhangticm fooiteban Echium toefen/ om bat 

 bittrupbt bot mcltttaegtigijfapiö / foo bjtlaengacnbtbe blabc* 

 ren ala be tooitcl. 'ïjruffeben befe blabcren fpuipt tenen ffcet / 

 omtrent tenen boet Ijoogb/ fectcftenbcftbf/gbcboojtoftBtftrttpt/ 

 fomtijbta foo bieft ala btn htepnfhn bingijet / met belt fmallc 

 langljroojpigtjc rungbe blabcren ronbfom bcbjaffen ; nvt t)it 

 mibben ban ttetchen ftect tot bobcn toe ttnm fraepen bithrn 

 ttoa of t abcre ban bloemen toaft / bic tufftben bc blabcren fthuplcn/ 

 enbefeer aetbigbgbcfeöickt fiacn/ bicbanöalB-ttupbtoftUapons 

 te gbtliitb / macr hlepnber enbt blcethatbtigb bau bcttoeu : br 

 bloemen btrgatn«jnbc/btranbcrtn in faet-bolttfeena / bothteun 

 tofatbtigbfact.53eb)0!tctiBccncnbingt)trDicn/ü)itatötigö / mtt 

 een sbcrimpclbc fcgoiffc bchleebt / enbc met fommigbe oicftacbtige 

 fafelmgbcn begaeft/ ban binnen berbuttmctbittcnbcmtlcftacbttBÖ 

 lap / enbc bcouatm gbtnotBb ?jjnbt om t'eten / atóbie banöe 

 anbet fooittn ban ^ala-ctupbt ; enbc batr in bet Echium niet gbc* 

 UjCRCnbt. $p notmtöct in'tï.atim Trachelium thyrfoides. j»t 



toaft op btn booifepben SJnebrrgb ; tnbc op 't trbtbetgh,tt bacc 

 omtrent. 



Steen Hals-cruydt ie ttDCtberltp: bet V.lepn beet Trachelinm pe- 

 treum minus, »nbtt)etft hitpnc btaoethcnBi bönat alflbieban < pm* 

 balaria ) mtt bjittt bloemen : bet<6root/ in't iatnnTiacheüum 

 petrium maius.iacen groottfooite ban tjala-ttupbt mtt pterfchc 

 bloemen / op befttcn-rotfenban Jtalien toaffenbe/ mibtagabetobe 

 ttltpmlooitc. 



©tagtitliith gbtnja* bcftt)!ftft 19ona/ bat op btn Otrgb Salbua 

 toaft/ mtt ronoe blabtrtn / ftojtm fttet enbc boutight mojnl. JBitn» 



H7 



mtbt foojrtootli isbie rergb-Uaponct bietoniiii.rn« .«, /:,.-..« 

 <olnmnabcfcbiiiümfulltf.. 0,e »P!wrnac tpt.f abma 



Hal.-cruydtmetHadtKrvvanBoclsbaertiflinltolim nlwhon* 

 ben / tiibe dtfctatttn gbeb»eTtbanbtnbo -t t p" c ft" e" n Kn 

 SbcicrrOcn .fabuia «olumna r bit bat T r "cheiiohTr\^?.-i 

 folns ttatmt / oftOOtft Trachelium monunum , Oat is Btt S h°Half- 



Il.iponcemet eenrondeeadeby naebal-wijfeadere , ootkoubt 

 btrnbtn ban 3 talitn gbtbonbtn / cnbt met bc bolgenbe foout mebt 

 fJbcU:oBbt tnbc atnClufuiBBbetboont ban btn boogb-gtletrben 

 Coctoo: UDilbelmSttmett / btcftctnronbeabcrc banbloemrn / 

 bic alleen ban blaitroc nac ben pterftyc treebenbe biatpttcna atn 

 tcngbcmaccbtcnbcbctBabmfchmittcüjtftn. mt bttlccttiBbt 

 taooeft bot melcftatbticrb fap. opnoemt bet In 'tlatnnRjpuncu- 

 tum Alopecuroides orbiculan pznè fpica. 



Raponee roet bladers van Ganfe-Diftel .in'tlatrin Rapunculum 

 folii>*onchi , ooth op bc ftlfbc Jtaüacnfcbc btrabttisrocpcnbc/cn 

 gteftBbwnabtrc/matr ttttcuen ktana ban bloemen. 



Bergh-Raponce met hobrncn, in't lattin Rapuntium montanum 

 comiculatum ranus , banbcnfclbtn fabiua «Columna bcfcb'.cbcn/ 

 bccfrreerfcboonebloemcn/upt ttnronbbotaehrigö purput Blauw 

 boofbtken mtt boitnkenatcgbenoberetnftacnbebooHkomeiibe/ 

 op brjf gtocnacbrigljc blabtrftciiB inbt rbnbcgbtbotgbt.ailtugbB» 

 ftcna moiOtn bic glabbc boittikcna groorer : tnbc batr ttiiTcym 

 homenanbetbalffoofto!tcgo!cnkcneboo!t/ op Ijaer'tfop inbibcn 

 Bbcbtplt ; moe ban nac ftbepben fp tjacr felben krom enbc (Km in 

 b«f beden in be lengljbe : enbt ten lactftcn mbi)fbunneacnbangb> 

 fclenbetfpjtptjnnbt / ntmtn atn be gbebatntc ban ttntn £>pin> 

 roek / enbtbnfcbtpben ban het bimtcnftc bojtnken bjojotn' bupc* 

 bigb uiitpiiplcnbt ; enbc batr tuffebm komen bijf gtelc Diaeuiiens. 

 ïio bet tatt rjip tooibt /ban inn bt knoppen ala ttt bc êbcmcntie 

 Kaponccn mtt bijf tootktnabtttiett/enbemttgactRcnBop'tttgacn* 

 be (toittnbetl coa fact upt .©e tooittl ia ala ole ban be anbere Ua» 

 ponten / foo mtnigbbutbigblitck befafett / bat lipt cene too'.tej Bf t * 

 fcljepbtn planten fp;upten : be onberftc blabcren ?unaiebe Biole 

 blabcren/ om be kanten toatBbcfebaert. tOenftcelismccft bloot/ 

 mtt roenntgtj rmalltrblabtrtnbitr tn barr bcttiafTcn. Intgantftbe 

 trupbt te bolmtlth ; enbc fmactkt fott / foo toci in bt biaücrcn ais 

 in bc tuojttltn. 



Ander Raponce met fmaile bladeren ende bloemen ineen hooft 

 vergadert, ban ben fttbcn ■Columna Rapuncium altetumleptophyl- 



loncapit.tum gtjenoemt/ is ban nnbert booj ecu fooitcüanè'ta» 

 btcuft bcfcbitBen/macrqualncii/mits batfebol foetmtttft iel gljt* 

 Intft altc aiiDcrc foojrenbait ïtapontelcii. ©c mojtcl ia mtt / bieft* 

 acfttigtj ' lüftfeccBÖtbcfelt/ brie tarten oberbltibcnbc fomtnbtaop 

 btrfclitpbtn pl.utfen berngb bloroenbc ftetltn boo:tb!tngbtnbr / 

 matrmetft Bnf o(t febtn / banrotltkt btn nubbtlften meen oft b;p 

 fjb -ftttun bcrbtplt rooibt. 33cft fterten »i)n bijnac ftoee boeten 

 boogb / bctoafftn mtt fmaile blabtttn / ala lijn-blabers / bocö 

 mat bitebtr ; met götmipptlbtoft ghefronftc tanben/ rupgb / ala 

 ootR*nnbctt:tien/bic ooefttoM roobatbtiftb ?yu / onDetUiatrts 

 bttbt met btaDtttn btmaffen / bobcn fonber blactren : op 'tfopban 

 alle bc ftcclen op cenbergaoetingebanfesoft febtn ftertta-actoija 

 SbtBocgljbcblabtrkrns komen bcleblauroe bloemen; bicht bp eni 

 inberonbe gbtbotgbt als ctntn bol. «PItke bloem ia etrftlangt)* 

 bjoipigt)/ ölat > matr optn-gaenbc in bnf fnippelingtien berbeplt / 

 iii'tmibociiccnraitatbtigt)btrl)tbtnklepn(ttrrtktnljtbbtnbt/mtt 

 cennappigb langbrnoiptglj bsacpUtn. Hlsbeblocmtn bcgbinntn 

 open te gacn / bauomringtjtlcn fp atnhaeronDttlh bet booifcuDc 

 boofochnimctktepnciïctrehenB / inbtbjelckenotbanSet hlepnber. 

 ünttcr febupten : ban ala be btautoc af batten/ ban binben in't mib* 

 benfttcpnebjitte ftctrekens/ op gtocne knoppthrna'rnftcnbe/ bacr 

 bc btautoc ban 't mibben af tot bet fop roe uormupttn. <©acrnac 

 b lp frer eengroen ftcrrcaBtrons ijoafbektn ober met een bupehoiicti 

 bol faet. s>oobatmenopeenen tijbt berfebepotn gbtbaentm bet 

 bloemen tnbt Bmthtenfict. Ijct faet balt tipt bt gaetkena/ tnbc is 

 roa ' blintkenbc / fect blepn: bet bloept in ïpulien in't laetih ban be 

 Cojftmarobt. 



, Boojta; fooboubtbenbootfepbenifabius <Tolumna beïïapon» 

 ccnbooi ben Ennus ban iüitanber enbt IDiofcoitbes/ Iwbet ban 

 booi HDilbe Kapen : enbc befetjiijft noeb ttuct anbere fooirtn Baet 

 ban/ alabotgbtn. 



Raponcc met bladeren van Ocimum , in't latijnErirrOs oey- 

 moides, beeft blabtttn als Bafilirom / tonaom nbcfrbatrt / bie 

 Bacr natbttgaen alffer anbete fmallc blabrrert atn bt ftcclen ko* 

 men / Biemmgöekctttlt ^nl mtt roitatbtigbe oft ootkptttfcb- 

 atljtigtrc blotmtn. &p toaft atn bc kanten ban Ut beeekm / entre 

 anbet botbte plattftu ; betotttkebatromnict allctnhjtk Ermus aft 

 Enneos , oft Echinos Galciu , mactOOth Hydreron magt) bttttn. 



Alderkleynfte Rappnce, Ban t)tm Ra'pdnculi liue Eriai mini- 

 mum genus ggctiecten / iaban peetftbe bloemen enbt actip'icm/ 

 ken bc Uaponcen gbtluck : ban ie in alles kltpnbcr : bt tmbtx> 

 fit fciabtren btbbtn atbt ftettelm tonbom / bc bobenfte mact 



fO)tt, 



'©anTSoboncusljecft eibers een anbet trupbt booi btuErinus 

 btfttjubcn. 



KrachtendeWerckinghe. tDefomtcn bin Tials-eruDbt bebbrn 

 bitnnatm Bbtnregbtu/ fttjiijft lobel / bos: bimoat fn bc;u w ls 

 tnttbebettaibcB Iitbaema omtrent btnhalB/foomelmtocnBiBli 

 aIenptbJtnbig!)Bbclegiitn/Bljtfa)ollenoctopgbtto:tBtn;gnbc;mbe 

 tKtbcnï foofctrbc(jiitpiBb;rjn itoatrombatfp oorit Vuuiaria gljtj 

 bfctcntooibcn/ n.iebcti bupgö oft tapfcrn banbc hele/ w'eiatan 

 Viiula,ban fommigrjt Irlltfeen gbcnotmt. 



acngactiöe bt liapcntcn / fommigbe bwftfts ütböcn btbon^ 



