men moet nochtans niet bcnrlitn/ Dat fiucllius bic bc= 

 fcljnitonghcfrU/ticrficrt oftupt fnn epghen hooft cttjons 

 ben reubrijebben: tonnthp en heeft grrnDtrhanbe erupbt/ 

 'ttorlcli met bit brfclniibinghc ober ten moghtt bomen/ 

 cit ghtficn oft ejljcïictir ; inaer frijiijft/ bat l]v n:tt toel 

 entoect toelck ghctoas nu ter tubt boo^ be Calathiana te 

 houbtnis/ 'ttii3p bat fptoaete bat ghctoas 't toelcfe. int 

 rf rans Ancoiks grherten ig/in't fêcerbiiptfcljfthclcpcn/en 

 nu ter rijt op 't ilatnnfch Aquileia : 'ttoclrii nor!;f atts mtt 

 be Ircfrhmtoinghc/bic btn frlbtn (Suellius ban bt Calathia- 

 naghceft/ gantfehnict otocrecnenHan «omen. toantbc 

 tooojben ban iSutllius ntpbcn albus : ^c Violette bit 

 men Calathiana noemt/ ie ten gatoe oft blötme ijan btn 

 ïjcrffi/ bacrbeanbert Idiolrtten m bc ILente iilccrhtn tt 

 blccpett. §>v ftecftHlepneblaberen/btcVianbt Viola alba, 

 bat is Diolitttn mtt ongcuïtB/toitns bloemc gar.tfth gce= 

 Htn rcurfe en heeft/ ban banghcbacntcccnlangharlitigli 

 manbtBcn oft fpilaojffttu ghclucüt/ 'alleen m ben ïjcrfft 

 Uooit ftomtnbt/ foo fratp ban britoc/bat fp met t>c bïaeu; 

 toebettoe/bicfp baat nat Itomt / fehijnt ernighflns tt totl= 

 leu ftrijben : fp feomt in bc toepen toöojt/als ben êomtr- 

 ti'Dtïioojbpiö. Jlkn normtfc Autumnahs Viola, Dat i« 

 ë>pabe Idiclettc / oft Violette ban ben Uerfft. Töelthc 



Cruydt-Bóeck Rcmberti Dodonxi. 



Cantabrica van Plinins ftbhnt totl tm fbOJtt ban IlSinSt tt 

 toefen/ matt om bat De blotmtn ooch ftlacfta-gljctonfeboouBo* 

 men I cnöc ala ten hoif hen oft manbeftcn ghcmaecftt ;ijn/ oft; als 

 tmfcpbt/ vclutcalathi, hebben top ücbefcömbinghebacr ban tott 

 tótllcnftcllcn / om Dat fponfc Viola Calathiana mat ghelncis ftiujr.t 

 te toefen. jbp heeft fett belt fciinnc bicfachttght ftcclhtna / tipt 

 cene tooitcl booitftomcnDc / tct acrDcn ügghenbc/ omttent ttntn 

 boet / oft fomtijDte oottt anBubalbtn langh/ hatot/ mate noch* 

 tanataep/tnDc licht om bupgfccn/ hawiigh oft wollachtigh : op't 

 fop ban De toelcKcfomrcighc rutputathtightoft pterfche bloemen 

 homtn fnnBer rtutfc / Dit ban Dt uainDcgbclgtK/ mate fclcprtbcr; 

 ban ttn blaDt sbemacent ; D'tockR nochtaue faoDanigh in ten 

 bertotttet oftghcplonctia/bat het bnf blabttcnfthnnentctotftn: 

 Dt ftantcn ban De toclche ootlt bnf qoetHcn hebben/ alfmen fict in 

 alle foouenbantilorhaftcnai tnDt ala De bloemen toe gaen/ foo jjjn 

 fiichorchcninccn ghettocfm». 33t blaoeten ban Dit rtupDt ?ijn 

 langhaDc tathahtna bctfpitpDt/ langhtooipigh/fmal/mctbMnnt 

 tooJiachtigbcpDt bcfet/Dc tBilght-blaOetcnnictongtjeliich / gom* 

 aebtigh alfmen bnct in bijt/ tnDt toat Uittttaehtiglj ban fmacen. 

 S?c tooitel ia cnthcl cnBt fleebt / toitacötigh / ban onDttcn ghe* 

 tacht/ianshoberbhjbCTiDttnficltbtn&t. CUifma heeft Dit crupDt 

 bttl in èpaegnicn tnOt poitugncl ghtficn / enac op fomnugbe 

 plactftn ban BjancnrgtK ; tnDt Dact nac ooeft niet btrtt ban 

 ÏPetntn in Ooflentijth. ött bfoept in /Btptnbe aiacclimatnot/ 

 fomtÖBteoocn in Dtnyetfii.^n .0eDttlant/ala tjetbart-èpaenfcb 

 fatt ghtfaept ia / en blocnt Ijet niet boo: Dt Biaechmacnöt tnbe 

 UopmaenSt/tnacenmagljnitttoilteBticnDthotitoc. .ftatocbloe* 



toOO}btnor.ftbOO?gtlWbf23ïatUtot1LtllIitnBUPtbrutht; mmboIgöcnhlcimchtmolicne/DicbanDenainDtnictoiigijciticft/ 

 lijf R gtnotgl) frljijnni tt btftl)jiibé;i)oe totl batft fiutlliuö matt Wcpnbtt; toatt iiiyotchigh tnbc oncffen/gtaento faDthenbt* 



metgljelifiittnijteft/ ató Ijetblijtht upt betooojöcn bie Ootmia. 



,„ tinpr .... hnYinfo-ht/ rEftnficiibc kat bc Jtutltptn teel Kracht cnlle Werckmghe. IPp htbbcn boitn gbtnocghfacm 

 E.Xi^« ^^S?ffiifaStafto -^r> iinrhriii Jmtt fri* *>»hla«tl»t gotDtnChcnafttl -ttupbt Dit BÖrtoae 13/ tnöt hot 

 niogljttn bc Viola Calathnna toeren ^ bit norljtansi mtt 10^ fi ECluatm m alle quaot oft ptfliahc fitchtcn/ tnbt tegiicn aloer* 



ÖanDt Uitgift : tocltkt hrathtghtnotBh b!ntht in Bt «Ctttactmi/ 

 <0(itn/ tBattttn tnBt anDtt honfligljt bcttpDhiBöen / Bit Be Mt 

 thpmi(ïtn ban Bit ttupbt foo totl alfiban Be anbctt foojttn ban 

 <6tntianemahtn. 



3"n bitttiipOttaootlittacnmtrrt;cn/Bat het ont/Ictchtt ftljtjnttt 

 torftn ban BtanBettfooitfnban<ecntiatia;mattBitaiehctoot(; tiet 

 mcnfchclDtftt lithatm beciuaemer / enfct -niet foo shetoelbiglj oft 

 lafliflhin'ttoertRtnala nnbtt BiergiJthicht etunbtn totl ?pn. 



JnBitn Bit ttirot 't ftlbe ie Bat in ©uutfchlanDt Gulden Aurin 

 Bhtnocmt tootbt '1 foo heeft het fett gocBc fttatbt om Dt gheojtlitn 

 ban Btlonghct tnbt lebtt tt ghentftn. 



©ietsötlntfct htachttn ftbjiift ISImiua fijne <£antah:ica ooch 

 toe ; Bat ttn bitttnDttl loot» ftontt ban Dt £ antabuta mtt Xtifïo* 

 lot&ia tnbt tOictamnna Bhtmtnght/ cubt mtt toijn gljeBioncIten / 

 tnbt fiat felbt bithtonla ghcbmnchenBt / fett gotat ia ttghen Bt 

 bettn oftftthen banalltfooitcn ban llanghcn tnfitbergiftigh ght^ 

 Biogtjt. rOatr in &c<£antab;iia mctotifcï>upftntfthocnooilitoti 

 obct ttn bomt. 



jit bcfrliiijbinglje niet ghemepniS en hebben, 



^ian ijet frhnnt bat btfc bloemt ban 10alcriui8 «Corbti^ 

 Pneumonamhe gljeljcctcn ip: bic fomnucjhc/foo öp ff Jjjijft/ 

 ïungtnMiimc op' t Ijoogljbuptftl) noemen, ^ommigijc 

 Jjoubenft booj ern fotntt ban Gentiana, alp boojftpbtiö. 



f Acrd. ©cElaeutotlLcIiIirnjSjmiijeetbanatrb/ tri 

 bertoarmrnbe/biirtaebanfirarfjtcbe Gentiana iüJienjsme- 

 öe-foo?te fp ban fommigljf geljou&CH too?bcn)gj)eIprKenï 

 Br; macr norlitanöbcel oniterrfter ban üie. 



f Kracht ènde Werckinghe. ©00?tö/ foo itS bit erupbt/ 

 nat i)ct feggOcn ban be mtutoc Crupbt-beftj^ijbcns/ feer 

 ltrnri)tigf! enöe goebt omaüererngijeenbefiuabe/ ö«tc/ 

 bcfit.cttcli]eHeplagi)cntegïjcntftn; infghcliirfip ooeft om 

 alle fctttn cnbe ftcötn ban bt bergiftige gebierten te beterrn 

 tube te Ijcelen. 



BIIVOEGHSEL 



ANdergneflachrcn van Duyfcntrchoon, 53att ttjn noeb btlt «n* 

 BcttttupBcn/ tit ghttoaa inaileoftrtnhtiijth:BariBitfullen 

 ten órftlptjbtn / ala top ban Btfooitcnban Gcntiam enBt Gtntia- 

 ndia, tnDt ootft ban Ciodata fulltnfpiclitn. Econa foo too:DtBit 

 CcecIitfftUKhgttoaanittallttnomfimfraepishEBttnDtbrhatghc* 

 Itjtht bloemt glKpitftn tnDttian be iicf- iïtbbcva Btt ttnpBcn bt> 

 tninbt / tnDt m Be hibcn onbttljouOen ; macr het tooiBt ooeft bttl 

 jiljcfocbt ban Bt iionfttnacra ban goocbDuptfchlauBt / Bie Dact 

 fect fchoonc tnBt ItracljfiBht.^betiahcltn / «Sltcn cnbt USatttcu 

 boot Bt ftonflt ban Slthnmitn mcBc toeten tt bctcpBtn / met Bt 

 totlcftc fpfehicrongbcnccffrlticlicfieclitciiarn ïicmcn tt ghentfen: 

 enbt booitoatt fn tn yjn nitt ljttl bcBiotrhen ; toant ijet ia mtttt 

 htlncft gl^notgb/Daf Dit truoBt in ghtbietl'. ban «Ocntumc in ptfli* 

 BhtfictïittnnntttlijtliBhcbnipcIitmaBhtoo-Bcn/ cnBc intr mettDtr 

 gtjtlucK Dan fommigljt onghtlttrfit oft immcraaltt (route mm* 

 fc'ljtn het een crupüt in fitotban btt anbet pltgljcn tt gliclitn / met 

 tjroot athterfceel moe fthnBt ban mtnigtitn fttaiicfttn.' tnbt fchan* 

 Bt ban Ct jUtbittina/ Bic Datt Boo? t'onrccht btfchulbtght tooi* 

 Btn : fclfa foo öttft •£ lufma Bat boo? fit bittbt foojtt ban «Otn* 

 riant ghthouBcn. 



XtngatnBt btghtbamtt ban BitttimBt/ foo mottmen totttn 

 bat Bt ftttltu op fommighe plattftn foo fetr mtt bloemen ghtlaDcn 

 ;ijtt / Dat fp upt hatr leBcn oft hnooptnbp Btn ooifpionglj ban 

 Bc WaBtrtn btlt blótmtn ghebcn / btljalbtnBtanbctt ttitop 'tfop 

 ban bt ftctlcn fïatn . bt totltUc optoattta gaptnbt/mtt hatt fetjoon* 

 htpt 6t blatutoijircptbanBtnhtmtlfcljnntnnat ttftomen/iac bij* 

 natte boten gacn. Jnbt langljtooipisöe hupofttna bit natDt 

 bloemen homtn ftctcht ttlcnn Innghtooipigh fatt. 3Dt too?telcn 

 ;un bpnatfoo bitttt ala Bit ban Bt<Otntiant. 



Duyfentichoon ofc Spade Kloclckens met roodaebtighe oftooclc 

 met heel witte bloemen. tGHt ttupt littft ftttb'Icblatmtn/Bit toat 

 nat ttn tooBtn tttthtny cnbe ban reuen ttt onlitfftlutft ?nn Ban 

 ae n g jma t m . g»p ;i)n ftiBcnmctrjccl toittc Uloemtn. Op't fop 

 ban fct ; r; ^>".c ^crlen homtn anDtt ftltpnDct flftllitha booif /met 

 rnttt blatmtn. ï)et ia in ?i>uptfthlanDt bed gijtmtpuBtt Ban Dt 

 anStt/in Itc^ht afgscnCcplattfcnBrotpenfit. 



Viola Calarhiana van Plinvus fthijnt bt ftlbt tt totftn / nat bt 

 tncpninghc Lan lobtl/ BtciJP GceleKlockskens met bladers van 

 Vlas shehncmt httft : toant Bat crunbtfttn Ijttft rrtrlt bloemen/ 

 enrtfcftnnt Batr in rrtc: fct btftbinbingtit Dit iSlmina'öatt af getft 

 fett nrl obtt een te (tomen; gclfitfe m'tSnbotgijfci bc:t bcttbitnflc 

 C^pittloatftbtRnatnttoojBr. 



HET XIII. CAPITEL. 



Van Vingherhoer>cruydt 

 ofc DigitalU. 



Ghefkchton. 



V3ngïjerIjoct-rrupbt is bctlbcrljanbt : toant ïjtt ra 

 bcrfcijilt niet alleen in be tortot ban be bloemt/ 

 macr oocfi in be gliebatntc / oft. martMel/ iac oocü in be 

 bertoe ban be bladeren ; al.o blijcutn Tal in be bier ïuicüol- 

 gl)cnbe fomren. 



^ Ghedacntc. 1. ^ct errfh enbc gljrmcpnfre IDingljer? 

 Ijort-trupbtiiabatmctptafcijc bloemen; 'ttoclcU lange/ 

 u:cebe / blccrli-rrrocnc/ acnbe Santen gfcelscrf bc blabcren 

 fjceft/bcblabtrenban l©it TOoIlt-rrupbt rtnigljfmjsgfje? 

 lijrürnbc / maer nochtans toat filcpnbcr / en niet foo ftaps 

 righ oft toollacfitigü afö Dit : tuffeljen Dcfe blaberett 

 fpmpt tenen reröttn ronben (teel/ ban 'tnübbcn tot boben 

 toe met fter btlt bloemtn gfttlabei:;bic niet in&e ronbecn 

 ftaen/ oft rerht tegljcn ober ben anbtrcn gefrclt5ün/inan: 

 liomcn allrgaber upt een fïjbt ban ben freti/ boben maU 

 nanbtre bcrbolgenisgefcljicut enbegcbocgtjt/ neerteaertjï 

 fjangljcnbe. ©efe bloemen ^ijn ban inaerltfcï langijtooj* 

 piglj/ban binnen Ooi/ foo bat fp brjnaebe gljebaenttban 

 ©mghtrljotben fchijncn te hebben ; banbertoenuptbm 

 rooben pcerfrö oft pnrpur/ ban binnen met toitte friphenfl 

 oft fpitbclhtJici gettttuent oft bcfpjacpet.aip beft bloemen 

 gljcrcfcn jrin / foo bcrtoontuhatrronbtfatt-bolltfttnis/ 

 batr in Itl'epnfact toa(t. 3De toojtclen en 3ï)n anbers nirt 

 ban btlt bunntbtfclinghcH. 



z. V?t ttocebe foojtt id ban gfitbaentebp nae aio tx 

 rerfte : ban alleen littft fptoat langhcr tnbttatebtr blabe^ 

 ren : be bloemtn tomen ooru ban gljtbat ntc met bie ban 

 be etrfrc finnte fetr tod obtrten/ marrfpsirjntoit/ oft 

 fomttiöts upt ben ixrtteu toat bfettttpeerfrh oftpurpuc 

 ban b tr toni. 



