xyG 



Cruydt-Boeck Rembcrti Docionasi. 



flus oft 'iötlöcn «STtpujS mogïjcn nonnen : 'ttoocUS bt glje- 

 baente tnbe ben aetbnljenoegh upt-Vunfi. 



f Aerd> f>oo Jtëattbiohi!senbcanbtr.ebettir»gcn/Bomt 

 bit gljctoaa met bt foojtcn uan «Cifhuj enbe "ilcbüii ban 

 nerb enbe brachten feer bueï ober een. 



f Kracht ende 'Werckinghe. ;p,it crupbt ifi fcer goebt om 

 be roonben toe te ijtelcn enbctegiiencfeni hetftontöen 

 blocbt-ganglj : enbe i$ feer nut ben genen bit bloeM-iuou? 

 U>en/ enbe het roobmrlifoen hebben/ enbe be b|oubjen bie 

 met otoetbïoctbcrmambt-ffonbcn gljequelt 5pn. 



3Sen tnrïit bacr bit rrupbt in gefoben heeft / të feet goebt 

 cm bc ïeerigljcben enbe ghebjeben ban ben monbtenbe 

 fchaineitjcfiekbentegljcnefen/ mtbtö be felbcbaetmebe 

 Ibodenbe enbe afbacghenbc oftgoMrhelenbe. 



5Bct eenen bjoojbc gfjefepbt/ bit gljebiag fjecït toe / bt- 

 btoinght enbe flopt ben loou enbe alle finebinghen/ enbe 

 JBcrfiercfit bt lebcn enbe anbere bcelen bt$ Utöaemjs. 



BlIVOEGHSEL. 



DJt ghctoas fouDf mtt mbt Klcyncn Ciftus met bladeren van 

 Yfop gbcrioemt mogbtn rooiberi; men foube 't ooth Wilden 

 Ciftus mogbtn t]rcrcn / mate niet foo bequacrnflgch ; gbcmercht 

 bat alle (bonen turn «£ifrus totibt ban aerbïtjn. JÉnbert noe* 

 mtn't Helianthos. >Ocn naem Flos Solis ia ban Hchanthe rnoe 

 Helianthcmum gthomen ; Dat 10 s onnc- bloeme, om DntDtcüloc* 

 mm fomtiiDts fetsoon goubt-gtel ;im > man ban: mebc tnn beel 

 meer anbttc empben nut btttt rcDtn btlunt : ooth tri is ben 

 natm Gratia Dei, bar Is <6obts <Sbcnacbc/bit gbctoasnicttpgen/ 

 maettooibt cen(oojteban<@pebacts-bctlt gbcaiubm. 3?c rfran* 

 fopftn htttm't Hyfopc des guaiigues. Ban Dit ccupbt fulltn top 

 rttflijtltt foo: ttn btrljaltn; ban bmtogbt-bcrmarrbrn Omina 

 Oirmis tnbe anbere befchiebrn : re toeten i. Eerftcn chama:- 

 ciftus,iè begbemepne fooite ban Hcyden-Yfop ban 3Dobonens 

 befchtcben/ alfoo in googb-'SnptftljIanOt gbcbcctcn / cm batbit 

 tip ottgijtbottüjöf plaetftn onber be gtpbt toafr / ettbtban blabr* 

 ren ben gjemepnen y fopghtlijtht: maer fp ia albaer ooth ban be 

 crupbt-btminntts Confoiida autca gfttijttttn : anbere ntmtnfe 

 1 jooj Panax Cheironeium ban 3Dioftoiibes ; fommigbe noemtnfe 

 ooth in <©oftcntijcb Heyl aller Wcldt-ktaut ,bicfc boot ttn htatb* 

 tigb toonbt-trupb't libuben. J&ommigbe toillcn bit ccunDc booj bet 

 Heienium ban pimtus bouben/ 'ttotlth ijp beftiiinft in bet 10. 

 tapitci baii fijn n . bocch. C Inluis rehent bit fclbe gbctoas on* 

 bet 'tbtrbe gjtfiatljt ban <Cifhia tüijfhtn. x. Tweeden Cfca- 

 maeciftiis foitpbt fgn liggljenbe rooDacbtigjietathBhtnslanghaOer 

 nerben/ bctoafTcn met blabtren ale bit ban «antnbeloft Serpyi- 

 ïum: bt bloemen xgn goitbt-gtei/ feer iitfftlöth ban rcuth/böfbla* 

 bigb/bit ban yepbtn-^fop ban gbebatnte gheljth. «Dcfe fooite 



magb Klcyncn CiRus met bladcts van Qucndcl ghtnotmt toOJ* 

 ben. 3. Derden Lecghcn Ciftus aft Kleynen Ciftus met blade- 

 ten als die van Myrtus van Tatcnten , altpöt tüKC tcgljtn Oen an« 

 beren ober toaflenbt / aen b'een fnbt toolacyrigl) / aen b'anber 

 bttl grfts / t'famtn-trethtnbe tnbetoat bittcrarhrigbban fmaeth: 

 Ot Wotmtn tnn OOth geel. 4. Vierden Chama;ciitu»oft Kley- 

 nen Ciftus is ban blabtrtn ben ghrmennen 5epbtn-J?fop gftt^ 

 Inch / notljtana hltpnbtr ban bit / gantffft toit/ f famtn-trtchtn> 

 btban fmaeth : bt bloemen «m ooth brifblabiglj/ toit/ maer 

 mecfï blteth / mtt bjatphena m'tmtbbtnbtitiert, batr naebolgt)t 

 klcwt ros fact in binhantigbc ljbofbehtns. 5- Vijfden Cbsl- 

 inaciftüs tn btrfthitt ban btn OicrOm ittrgtjrns m/ ban alleen in 

 be blabertn / bit heel fmal cnbcbnn ;gn/ab) bic ban ■Cifttta lOijf? 

 hen met blabertn ban 'Cböm/ooch grns tnüt t'famcn-trethcnbe". 

 ©tft tnite fooittn Jjttttn omtrent £alamanea terdigutm, om bat 

 bt 18ttb?nftn batr onber befe crupbrn plegljcn beei te tocntelenenbe 

 te onberhotiben. «. Seften chamacirtus is met bele langfte fmaf; 

 ie blabttcn ongbe/tbithttlijth bttoafftnfanbcrs ban in allebran* 

 bert footttn ban <Ci;tus pleegt) tt gebeuren/in be toelthebebiabe> 

 rtn altnbt ttoec ttghtn malharrbeten obtr fiatn ) ban fmaeth cerft 

 fjommathrigl)/ batr nae to* bitttracljngh : hp ljttftttoet oft Oip 

 btjf blabigtit gerle bloemen/ in'tmibbcnmtt gêtle btaenhensber^ 

 eiert i nae bt toelchc bolghenOtnyoethigljelioofDcftcns : betoo;tc( 

 io hputacljrigö/mtt een fwartc fcijotfft bcoetht. ascfe foouetooibt 

 feibtn gljebonben ; enbe toaff in «©ofltnrjjth / in bt Biacchmambt 

 bloepcnbe. 7. Sevenften chamxciftus §cc/t ftoattatljtigbe trttp» 

 penbt omtrtnt ttn fp.nmc langbt rachshtna : be blabcrcn toaffen 

 biebt bp ttn; alrijat ttotetegben ober ben ahberen/ hicvn/foo groot 

 als bicbanbcnSjcrDenChnm/ oith/ bobrn grom/ onber roitath» 

 «8b/ brtttracbtigb ban fmatth. ^©t biotmnttta fiatn bpeen/ 

 enbe tnn f:tt hltpn / bgfbUbigb / btjnat lijfbtttoigrj. ©ittrtipot 

 bjoogb lijnbt / ia niet oulitfltlijth ban reiitft. 8. Achtften Cna- 

 marciftus njafrttnjiaüntboogb / beeft recljte fioartaebtiabe fttjüt 

 ftttlfttna / betoaffen met foo belt blaocrcn / bat fp met bietrgen 

 batr aen ftbbncn gfteboegbt te Q am t £. c blabtrtn b'nbtii hiep* 

 nen iRpitus niet ongbtlrjcft / matt hlcnnrr/ enbe bitteratljtigb 

 ban fmaerh . Gp't fop ban De fteclhens Itomt ctn blorme oft fom« 

 tijftts tto' - '; booit/banttnblabt gbrmatcht. 'ttotltK met bijf birpe 

 fterbrn booifnebenia/ foo batmtn gbtlooben fonoe bat fp bijf bla* 

 0et!:tns babbt ; anovrs is fp ban gtoottt bit ban ben gbemepnen 

 ftej' 'cn-Jfop ghtltjth/uptbtntoitttn putpurbertoigb/ mbtbijnat 

 bleech fófbcrtotgb/ met tbienbjaepfeens tnbe tenen langbtn put> 

 puracbrigben piiem in'tmiaben. 

 ©001 ta foo $n alle bt (e boo{- btft b! tbtn foasttn onbtr bit crup» 



ben te rehtntn bie altöbt gromblftbcn / tnbe batr blabertn in ben 

 TOinter met mbttlitftn; ban ban bloemen m buren niet langh/ 

 matr rijf en feer batft . 



Gheflachten van den Iavighen Ciftus, in'tïatiin Ciftus annuut 



•Dcfe trupbtn mogben mtt rttbt onbtr bt foojten ban fcltnnm 

 Cifiuagberehenttoojben : banfp berftbidtn batr ban / boojbitn 

 bat fp maer een iacr oberblijben / enbe bca tuiniers bergacn ; batt 

 beanbere foojtenban >Cifhia btle iaeren in't lebtnblijbtn. Boojts 

 foobinbtmtribaerbcfenatbolgbenbefoottenban. 1. Eerftcn iacr- 



lijclcfchen Kleynen Ciftus , ban tobtl Iaerlijckfchcn Kleynen lec- 

 ghcn Ciftus, met bladeren van Wilghe gbtbttttn/bttft rtebte rtingt 



tathshens/ betoaffen met groottr blabtrsbanbiebanbtn <5tr» 

 flen «Tiftus/ groener/ tefamen-ttethtnbe : bc bloeme iablcecftoft 

 toitatbtigb : btt/aebt is hltpn/roobatbrtgb. tDtfetooibt ban bie 

 ban Caftilicn Twrwma gbebettcn/ oni bat batr ftuammtnpiegben 

 bp tt groepen. <rnbt baerom gbtlooben fommigtje/ bat bit is Dat 

 Obttoas 'ttotlchbau pampbiluiatfoo athencuobcrtipgbt) H>d- 

 nöphylion gtnotmt tootbt/'ttoticft gemepnlijth bobtnopbeftoam* 

 men pleegbte groepen : fulcha bat üt ghent uitat ftoammtngaen 

 fortlitn / bt fclbe nergrjeno beteren houncn binbtnban onbtr bit 

 trnpbt. 33it banOjanabtnnotmen'trerMiie/^iwiin'&.grttootDt 

 fomtijbts gbebonben met toat iangbatbtigbtt rijfen/eube inct fmal» 

 Ier blabrrens toiens bloeme hlepner is / bleech/ bie feer licbtclgth 

 af balt. ^>p bloepen alle btpbt in btn iRep. z. laerighen ciftus 

 met ghcpiackte bloemen tootbtcenen boet boogb/enbe bccfthlcpnr 

 ttercrtcbttflctlhtns/ bttoaffenmttlangbtoojpigljt fmalle timghe 

 oft bapiigbe bteeth-groene blabertn ibetoelche/mibtsgabersDt 

 tathalttns/tn bt bütt brm be i}onbtB-bagljtn mtt een taept bette 

 bottjtigljcpbt bebccht ?ijn: be blotmt is liltpn / ban bpf blabcr» 

 hens gtjemaetht/ mtt een toobaebtighc oft b:npn-roobt platftt 

 glicrecclitur / anbers blttth-gtel als bic ban bt boojgacnbefoo:tc: 

 baernatbolgbcnfeerhlepiiebjijbantigbeboofbcbetis/ hlcwi aftbn 

 btrtoigb faebt inlwubenbc. Ijp bloeptoóth in JRepitnbe toaff beel 

 bp Par jis in ijet boshen ban iBabjib. jiRet beft footte ban Jat* 

 rigbtn <ifius het ft be natbolgbcnbe etnigbc gbeiiichtmfTt/ aen* 

 gaenbt bt platht bit in be bloem ftatt > bit ban 3a annc a pona bt* 

 feb'-tbcn tooibt. ). laerighen Ciftus mee ghcl'pickeldc bloemen, 

 in't lattju Ciftus annuusflorc guttato gbcbeettn / ftaet rcclitop met 

 tent n bicrhantigbtn grotntn rupghen fieel/omtrent bt btp palmen 

 iangli ; aen ben totlciten bp Oer aerbtn bele blabertn toaffen /bt 

 OIpf-bIaDerengbel!)th;baer nae ttotetegben een tot betmibbel ban 

 btn fttel tot ■ batr nae bj nc bn een ; ban be toelche bt ttoee fmallec 

 ?jjn bah bet anbtr : toatr uut fpmpteii bele bloemen bic ban ben 

 i^epbm-.ï'fopoftHciianthemum ban bertotn tnbe gbebaente $)& 

 Igth : matr in tich blabt ban bt ft blotme ie een bloebigb bJuplieti oft 

 flichclhengbcfielt/reebtalofmfnecnenroböninbttgoubtfttrhon* 

 flelgth gt\0!OtbtCaegbe. Set blotpt in't btginfel ban öopmatubt 

 bet fatbttnbe ben fmaechbanbit gttoas is als in beanbere foo;* 

 ten ban lilepnen -Ciftus. 



laerighen Ciftus met bidders van Ledum ia Pan ons mbttSSjj* 



bocgbfel ban betbootgaenbe Capitel beftbieben. 



Leeghen Ciftus van Vtieilandtban€lilfius beftbieben/ met ben 

 naemChamxciftusFrificus oft HirculusFrificus, aenbemeerftgc* 

 fonbtn upt «öjomingbtn ban btn btrmaetbcn crupbt-beminner 

 3 an 33 ottman/ tnbe boo; een fooift ban btn Ctoteben 3acrigben 

 •Ciftus gbtrehentdscen trupbehen be Jüarous "telrita banbiabe*; 

 ren enbe toojtclcnbijnacgbelijrh/ cnbtoothbangroottt: ban ben 

 ftcel is bun ficlj oberepnb tjoubrnDt / gbelaben met bijf oft fes ene* 

 hele fcsblabigtfcftboont bloemen/als Eorrr-bloemen /feboon geel/ 

 maer met hleprie blcthshcnabananbecbertoenin ttoee rgen/ om* 

 trent ben nabel/ in beronbconberfcbcpben:bacr nacbolgbenfaebt- 

 bsofbthtns/ booj-atn ctn fptta toothen bebbenbe/ bol hafacb* 

 tigb fact. ï5tt gantftb ttupbt rittltt toat fferth. ©et toaftïn 

 moctatbtigbt/ botb niet al te boebre plattfen/ mfftbtnbtt ©?amrn 

 Parnaffi/in bet <öiatfftbapban5©jent. 



Wondt-cruydt vanden BerghGualdo, «n'tï.atBnVuIneraria her- 

 ba MontisBaldijiattnhltpntrupbt/mtt blabtrtn als bie ban 5Top 

 rnbe ffttlhens bier binghtts-buebbcn boogb / bjagijcndc lan* 

 gbt liitopltciiB met ptctfibc bloemen/ als «afioj QSurante be# 

 rupghr. 



krachrende Werckinghe. 3Be <ïtrfte/®trbc/Sitrbe trtbcSijf* 

 be fooite ban mennen •Ciftue tooiben in Ooflennjth fterrjott gbt/ 

 houbrn om alberbanbetoonben enbe tiuerfuren te beden / enbe ^ijtt 

 baerom Heyl aller Weld-krautgbebeeten : fp bebbert een t'famtn- 

 trethtnbe tnbe bioogbtnbthratbt. marrgbttnfcberpbcpbt : tnb» 

 baerom ia t tt meunen ( fepbt iobtl) bat fp Ch'ronium fouötn ttjn. 



©en (wc gbelttcatn ©ottooj ^imon bt ■Coiiar/jlicbicijn batt 

 j3Sab!io/btrfchert/bat bet faebt ban be i^erftefoojtebanjaertgeit 

 <Cifiustot btltbingbtnnut is/macr mtefrom be gebiehen enbeont* 

 ftf hinghen ber bieren tt gbrnefen. 



Ander ghebruyek. 3D« fclbe trupben $ri oacft feer bc!)il!p* 

 faem rnbe nut Den glirmit bie bc ftoammen garn facehem to.mt ge* 

 mepnlrjth baer bele crupben toaffen / batr en trjn be fwammen niet 

 feer btrrtban/ala bootfepbt ie. 



lBonbt-trupbt banbtnBergb <6uaIbo op be toonben gljcltpöt/ 

 geneeft bit feer baefti rnbt (topt bet bloebtn/ala men bet poebet baet 

 m jtroept. «CnDt bt ISoofcn-Olie baet bit mtpbt trrclijthe bngben 

 mgbeffaen beeft / berfoet bt fmertbanalletoonStn/enbebcict bt 

 bcrbitnngbc oft ftoeeringbe. 13an men moet btt pbicftm ala't 

 blotpt. 



HET 



