A 



Het tvveede Deel. Het fevenfte Boeck. 



f Naem. i. 3S5e «Pcrfte fooite ij3 ban ong int %a- 

 rijn epghcntlrjrlt Iris bulbofa ghelKCtcn / batusILifrh met 

 fclifterarh,tigbe toojtet: anbncnöcmcnfeCnghcifrhfLifch 

 met fcülterarhtigtje tocitcl : Dan men foubenfe fier tosti 

 ©iolet-bïaeuto CngljcHrh Hhlïerarötigh Hifrl) mogljcn 

 heetcn. 



z. 5Dc 'STtoeebe fooite mrttocrfrficpbcnbcrtoeinïjaet: 

 bloemc is^anonssin'tlLatiin Iris bulbofa Lufitanica ghc- 

 nocmt ; en magh bneroin in t jücütrüupift!) 43o£tugacIfrh 

 iifchmct lilifteraröttghe toojtel/ oft 3.ns bulbofa met 

 berfrbevbentoertoe ghenocmt toojbrn. 



}. tSTctDcrbe heet nae riacrtocrUJe Iris bulbofa luteaHi- 

 fpanica, batig ©tel .êparnfch ï.ifc Ij tnct liliftcrarljnglje 

 toojtel. 



4. üTe ©ierbe fooite maghmen nac hatrlijcebcblabc* 

 ren met gotbc reben Bjccblabiglj ILifrtj met falifterarh? 

 tigije toojtcl m onfc tael noemen / enbt Iris bulbofa laüfolia 

 m't ILatnn. 



1£oo?to foo noemen bc ^ojfttgifen bcfe bloemen ghc? 

 mcpnUjrft Ut enbe boo?toacrfp frhhncnccu fnojte te 

 toefen ban bat getoae 'tVüelrn be oubtrs Lirium noemben: 

 toantbattooojbtLinum brtcerlimbcbpium bcclöcrhnn= 

 bc berfrhepben rrupben : gfjciijch ben jöarnfp bp hacr Li- 

 iium ghenocmt toas/enbe be ïlelie oottr. 3?act-en-bobcn 

 foo 5iiriber norh ttoee nnbcrr foojtc ban Lirion ban -SChcc; 

 phiaftuss torrmaent. : bc ecne isï ban hrnunhet 6. bccrlt 

 tjrfrhjctoen / bic in het ©oonaer bloedt nae be U-ittc üio-- 

 ïc enbt l'hlogion,op ben felben tybt al.e Ben fiarnfss plccgh 

 teblocpcn. ^?c anbere igoocu m't fclfbe bocr« bcfctjubcni 

 bc toclcHcin ben ^erfft / mibtpgaberc ben £>affracii t bc; 

 jjijmt te blocpcn / tnbc firat&jj nac be errfte reghenen hacr 

 bloemc geeft. Wan toclruc ttoee be errfte met ong Hifrh/ 

 bat top nu Bcfchjntocn/ fcer mei foubc moghen ober ten 

 liomcn. 



tyct foubc oorn tutl mocfjen toefen/bat bcfe fooite ban 

 ILtfd) ben Hierobulbus ban Stpulcmsi Voacrt / barthpaf 

 f pjcerHt tn fijn 2 1 . rapitcl. TOant gljcmcrtHt bat be Iris oft 

 3ufrh ban be ouberp Hieris plccgh genoemt te toefen/ tube 

 bat beft bloemc bc liifch-bloemc geli)tli isv toube men met 

 gotbc reben enbe heel cpglicntliich bit getoas Hierobulbus 

 oft Hieribulbus, bat ig/ Iris bulbofa op't ILatnn / enbe op J t 

 jacbtrbuptffijïLirrljmttHlifierarDtigetüoitcI moge noc= 

 men ; ten toaer fahe bat icmanbt beter gheloof bc/ bat ben 

 ïlierobulbus albuo fjhcuoeint 10 als Hierobolbos 1'tpóGoxC®- 

 tn't «Djicritfj/ bat io l?eplighrn oft gooren 23ulb: acngc= 

 fien bat alle grootc binghen bp bc oube «©jiccucn Hiera 

 ftfa, en bp bc ïlatijnen Saa^batijS^fpltgri/ genoemt pla- 

 gftcn te toefen. «?nbe foo foube ben Hierobulbus ban %m= 

 InuiS ren anörr gctoaiSmoeten jnn ban het Hifrh batrmp 

 imafiianbelcn. 



f Aerd , Kracht ende Werckinghe. ©an bc ferarljtcn 

 ban bit ILtfr i) met hliflcra rbttgbe Uio?tclcn torten top niet 

 te fcgglicn : enbe i)ct isoitoobcboubchcut/ofticmancit 

 öaer iet af gljrjhanbelt oft gcfcbzcbcn foubc mogen Rebben. 



Htngacnöeben fticrobulbujs/ foo fcfj^ft atjjuTctitjö bacr 

 ban albitö : 5Seemtban bTttntpbtomtiTntfesïonren/cnbe 

 foo bert <!I5epten fmeer/ cat poubt tnbe-ttote oneen ban bc 

 <©Iie bitmen <©leum rppniium noemt: mcngftclt alle bcfe 

 btngljen tocl/enbeftootfctoeltefamcu : enbe gtjrtrjuptHt 

 bat foo teghen be fmerte ban belebtn enbe flercjjn : gfip 

 fult bacr groote bate in binten. 



$P fthjnft oot»/ bat be toojtcl ban ben fclbcn ^icro= 

 bulbujs gemenerfjt n et het toater bacr bc Hupinen langden 

 trjt in te tocprfi gtflaen fjebbcn/ ban be bjoutoen beel ghes 

 b?upri<t toojbt; bic haer acnfirht bacr mebe toaffenbe cnöe 

 nTttcnbc / bc fpjocten enbe anbere biergeliicSc blccuen ban 

 flonbcnaentoegh nrmen/enbeboenbergaen. 



BIIVOEGHSEL. 



D«?fe fett fcftoont blotmtnttincttfibattCliiiüiebcftljitbcn/ 

 cft met ötn natm ban Iris bulbofa , oft tiftö mtt hliftctatli» 

 hebt urarrci obtt al btfttnt fllicmatclit Bttottfl . fep bttfctjillcnban 

 om »tititrtn fttr tocel tn De btttot ttiöt gbcOacntt / in fonDcrtjcpct 

 •!b fpban fardtboojtftomm. 3?atrom ftillcn top De foojtcn Ott 

 tip oaet tan bttftaelt / öttt tn't kojt gacn beftlppben / mDemet 

 mm w fomtmaöe bcrfttnHcn ban De ftlbe toat btrmaenen. 



1. Khfterachtigh I,ifch met brcedc bladeren is trecetfle ban «CIuo 

 * IU * ,™ t be Iattffc ban ©oDoneu» alhier beftipebtn , in t iaran 

 1 ns tmlbofa latifolia , atö b0O2(épDt i9 / BbtlBeten ƒ tnDe ca;rulca oft 

 riirpurcaj i n ' t ^p atl ^ tiWo cnDf IiV/o ejfatUijl ; tn't <CO!&OU* 

 ^?w„1 l l"°i*&" > «lafmtn fepie JSIarnto oft purpnt feliftrc* 

 «öttflö itieh / oft £>toaeroeftm» ItfeJ»- / tnbs »?imt-blacute 



32-7 



i« fr m ■?" é '' ,a,p " un ' cnBt , «nf»n?mitp6t in PmtuBael/blorut 

 liet tn 3anuani!0 enDe ooth ut .r-tbniatm«. lobcl normt bet 

 Hyacmthus Pociariim latifohus , DattB Hyacinthr vin de l'otitn 

 mei bjecde bladeren : Jjtt fctjlltlt Dat tjp 't fcoo: ten fooite toan Her- 

 rnodaöylustonbt. itlttt bittDt bet ooth met crootc menwi.ft op 

 De ppjcncebccgljtn/ Die Bjantlirotk ban Kpatsnitn ftliepam: 

 altoacr De naebolgticnDe fooite ootn oroept. Mifterachn«n Bret- 

 bladioh Lilch met lnetuu'irre bloemen , m't latim ins buTbola la- 

 tifoha alboflorebjojótonbirbccl cttpftttOcn ban Dt bbttutot foras 

 tijote cena plicbonsen / tnDchtbgötop erncii (teel t'isrtB«nt(ttit> 

 Itttlt Uiecubntte bloemen; upt-gtKfbnotrt alleen bat fti mttéen 

 hievne gecle plathc acn Ijatt Dip omgheboogtibt blaDtthena ootfc 

 gbetcetSnit ;rm I alfoo als men aen De blatutnc fooirt ooth pleegt 

 te (ïtn. ^>oo toel Dtft toittt als De booigatnDc blatutoc fooite 



is gantfth fonOer tettth. Veranderinnhe van breebladi;h JCbHer- 



achngh Lifch. <©p Dtfclbc ppienceftetghenfenDcooth'op Dtbtr» 

 Bhen Dtc a.tragon ban .Narbonen fcltnmtn / toaffen bp De öetJ 

 tigh bcrfttitpDen fooiten ban lilttreracljtigtj ïtfch ; bele ban De 

 toelthe biet te lanDc nor!) met gtitmtrn oft immers heel felOen 

 gljeficnjijn. BeljalUen De fneeubjitre tffcr een aftljücrtoisöt «ft 

 gracutoc toitathtigbt met bioletttfltepen , fommtBljeblambjenDt 

 tott Bhtmarmert / femmtghe bmpn petrftl) ; be naemen ban De 

 toeithe te laiigö om te berhaelen tgn. XnDtre vm tolt / macrOe 

 omgiicbogljrnt blaoeren jjn oiiDectoattts tonbom De booifepDe 

 Bttlc plach met aftb-gratutoc aDertn bttogtjen. XnDtrt liebbm 

 De Dip omghrboBheu blaCtten btjnae nis De fsoigncnDe / mate De 

 Dtp rctt)t op flaenDe / boogb biolM / oft femmigl» blctth biotrt . 

 ^onimigbt njn amDe upterftc ranDtn ban De D"ip omgheflsrrbtn 

 blaCcrtn rjcimtnrt / batl / oft berfroiben geel/ maee blaruto oin> 

 trint at gittcplach; aen 5eD;p opfiaenDcblaDenn blctth /oft fom* 

 mintic (ïtrooti biolrt. T,t anöert sim beel Donthcï btolct/ fomtmge 

 tjrtl ht frr tnölrr : fommifije ;6n met tolt cniie biolttopbtrfeöep* 

 Den toyfen onfrreü: gbemenght ttintt gbctitrt : fommigbe tjjn 

 ooth als oft fp ban bioltttc fyüc oft fUiuittl gytmacthttoaer'cn. 

 ©analIegaCcrbtbbcnbebooifepDe getlc plach cft blcth in'? mic> 

 ten ban Datomrjtboghcnülabt oftaf-bangbtnDtlip. aPcfctooti» 

 DerbacrlDtht berfcb^'Deiitt^pDt homt m Dit gbtVoasban fatpen. 

 liDant jToncher 3trtt ban IJOBbiianDt Ijteftban't faeSt ban De 

 toittc Btbnöt Been toittc/maer beel lietjt blacntoe blotmtn'tiptBbe* 

 fcn&crt oe gecle bltch/m tmiOBcIbanDe lip booithomenüe. |>oa 

 Dnnr.cn Deft SictblaDijbe fooiten ooth toel BttfcbcpBtnter'j'i'Tl-.e 

 noemen magb / alfoo toel als De jbmaibiaDiglrc/ enbe m't la'jn 



Iris bullwla verficolor lacilblia. 



Rood oft purpurachrigh Jdifterachrigb T.ifch is ban pettrr<Gaf* 



fan bier te lanDc gbebioBbt booi eer. tjeel K00D lifcji : Dan biet te 

 lanoc bloepenDc is De bloem toel nietbiacuto; matr eer toat peerf> 

 fithtigb booitBliehamni/Dorb nocfrtana beel ban De rooDe ntrtoc 

 bcvfcbilltnDt. JJtjuae fulthe homt upt £>pacgmen,DOtb mctfmaU 

 1c blaDcren. 



i. Klifteraelitigh Lifch met violette bloemen ( De errlte f00! « 

 te ban <CoDon{us ) is tn't Larjm ban €11161» Iris bulbofa vio- 

 lacea ghebeeten ; ban ï.0btl Hyac.nthe rhet Lifcb-bloemen \atl 

 Theocmus ende andere PoStcn , Oft anbets Violct-blacuvvc Iris 

 bulbofa van Enn.hcl.indt; m't latljn Hyacmthus Anglicus, oft En- 

 "helfche Iris bulbofa van de Herbarine'n ; tn't «enabtlftb F lóur de 



Luce,bat is iifcb bloemc > tnOc fomtrjDts ooth Gtoot Gladiolus. 

 tOtfc fooite/ fcpDt OiiiluB/ en toafl nergbens in «engbelanöt ban 

 felfs / enDe fp is allten in Dt hobcn aloaer te binDch ■ maer fp 

 ftbrjnt Dacr met De ftbf pen upt èpatgnitnoft pojrugaclBïbiogbt 

 re toefen : nochtans is fp mtt Dm naem ban -CngbelanDt allcfins 

 beftent. 3?t blaneren ban DitBljetoashomtuterft ten booiftbön 

 rn De lente oft Boojiaer : tnDe fp tört Dith j enDe Die ban Den 

 Xiupn bp nae gtlijth/aen te binnenfte goots-Bttogs upt-gebaelDe 

 fijDc iet blmthenOe ftlbttbcttoigb» bnrttjoonenDt/ aen Oe bupten* 

 fic fpDe gbchant tnDe gtjeftreept. 



3. Klifteracbtigh Lifch met verfcheyden verwe van bloemen, 

 'rtorlth De ttoecbe fooite oft l>oirngatlftb liftb ban vDoDoncua 

 gbclijch is / tootDt ban «Cftrfiusr in't iatijn Iris bulbofa tetria liue 

 verficolor gpebeettn / ban lobtl Spaenichc Hyacinthe van de Pof- 

 ten; tn S'paicmien lirh lüyrin: Ijct beet OOth Iris anguftifoha va- 

 ria, r»t b«r btjf oft fes Dunne ban binnen tottacbtigbe 1 ban bup* 

 ten BhcrimpelDe blaDeren. ©rt-gbtital)t is ttoetDetbmDt / mtt 

 biteDerenDtfmaHetblotmtn. S©at mtt bieeDcr oft hoitcrbloc* 

 men is in De bloemen Doncherer gbebtttot / enDe beeft een hoites 

 plach in Dt Dip afbangbenbe lips-getobfc ülaDtten: tocltfceblaDt> 

 een fomtijDts Donthcr-blaento iae tnohrtijn. ïrrt beeft Dithtoijls 

 ttotc bloemen / enDe htutcr baoitocn oft biyhantigbtfatDt Ijoof* 

 ben / allefins gbeltjehelnth bith ; enDe bobcnotcn etn fcoitet enDe 

 Dichtrtoojtel. fertanDtr beeft felcen meet Dan ten blotme/'tnDe 

 bie ie fmal enüe langbtooipigrj/ licljttt f-btntttot/ mtt ten tangger 

 fmaller platht / niet meer toits aen De lippen : De gacutaen njn 

 Iangbtoofpigbec / tnDe onDtr Dnrmtt Dan boten : De toom! 10 

 tunnct enoe langbtr. 53it tmDttfcgi! homt alleen DooiWatpen. 

 VerMideringhe van defefooiremctvcrfcheydenvcrwe vahbloemeri. 

 3n fommigbe bocbrigbt tnDe regbtnatbrigbe tawn bitngbt Dtft 

 Tooircban liftb met oft Dip bloemen boon / fomtijDts oorh toel 

 biet i fomtgets hrggbtft/bebalben Dt ttott bloemen Die op't fop 

 ban oen fretl booitgbtftomtn fljn / noet) onBer art Den fUbrtt ffcel 

 etn anbere febee/ efl Oaet nac nocg ten anbtr/clth mtt een bafon» 

 bet ronD enDe Biiclmoopt fteelhen / op't fop rtoecftbethensDja; 

 BbmBt : npt elch etn ban Dt totlcfet ten bloemc fpiüpt / ban r/gc? 

 Dacnrt / bettet enDe reuch glieenfituy De eetfte bloemen Die aen ben 



miöDtl-fttcl groepten togthenDt. Meerdere veranderinghe van de 



felvc lootte, iis mro Deft bloemen ban fseftt brcr te ^anD^a3il 

 <C-t a Str> 



