5 8i 



Cruydt-Bocck Rembeiti Dodo.n^i 



ï;et£ai>iitl ban öf gemfintje toaube bitrbebat Qfifrfje hojtfe 

 ftijjijft/bat bc toojtrltn ban ^anbfheup-frtipDt tirattjt 

 ijcbtenom get Ikfoaem foo toel ban hoben als ban onbtr 

 tefupberen enbe ban alle flgmctigljc enbe taept botfjtig= 

 ïltben tt repnigljtn enbe brtloffcn ; enbe ftghtybat m De 

 bterDeDaegljftljebojtfe/ bte feet bcroubert tg/ enbe metu- 

 gljen tijöt gfjcbuert enbe benmenftlje gljequelt tjeeft / nae 

 het gljebjuptE tra» anbete betjooilothc purgatien ctibe 

 fupbermachingen / befc toojttltn leer nutteli)tü gebefigljt 

 moghen toojben ; te totten / nemenbe taan btfe toojtelen 

 een ftutfesiïen foo langb als tenen bupm/en bat toel kltpn 

 gljt fiooten 3fjnbe met toat togns/booj jjtt atnfiomen ban 

 be hojtfe te bjint hen gftebenbe. ïE>elf kt mibbcl bjnmael 

 gljebjupthenbe / fegfjtjjp etnen 33iüotus/ bie bt totrbe= 

 Daegö&fiehojtfcbp be bufenbeettigljrepfengtljabt ijabbe/ 

 batr flantffhelatk ban gjjtnefeu tnbe berlolt te Jjtbbtn. 



BIIVOEGHSEL. 



S<@mmisge gcuDtn bt ggtflatgtcn ban Bit ganOtKens-ctupbt 

 boot De op:ttytt Orchis Serapias ban De ouoe ttupDt-befcyjg* 

 btrs : Dan fp tn hebben gljccu ronöc tooirclcn als Br ghcflacljtfn 

 ban Serapias Daet «SoDoncus af bctmatnr in'tboojsaenOe <Tapi* 

 tel / Die ban fommight ootfi ©offtfwllefcens ggenotmt ign ! «oeft 

 ooclt Bbccn langytooipiBetoovfeienalsDelJonotsftiilleHens; matt 

 toalf ten h,alf anDee/om De Bgelntheniffe Die fp met De bingtten tjeö* • 

 ben; tnDtDatrom magbmcnfe met tecgt yanDtftens-mipDtn nae* 

 mtn. 33anbtgalutn Dt agent Dit ban tOoDoneua bitt btfcljitbcn 

 *gn/büiDtmtn Daet notgfommisgtanüett/ ban <lulïus / «Gemma 

 tnOelobelbtcmaentiDttaflcgaDer Datmtefttpgljtnbtbben/DatOe 

 blaDeren mteftenDeel met bloeDt-btttoiggc platft en gljeteetfttnt tgn/ 

 Jjot toel fp fomtgors ooch toel fonücr platfttn ?gn. ©tfe fullen top 

 alle met gatre naemtn bttljaelen/ om te 'bewonen toaet in fp met De 

 ggtnt Datt <OoDom;iis af ftgiijft obtr een (tomen /oftDaet ban 

 berfcyillen. 



Ghcftachren van Handckens-cruyden ende iricdefoorten van de 

 felve uyt Lobel, I. Handekcns-cruydt Manneken, in't iatijn Se- 

 tapias nias keui folio. ®it iS Dt tttflt foojte ban «BoDoncus. 

 x. Palma Chrifti , ttottDt foojte ban ©oDoneus bermatnt / ban 

 JLobelin't latgn Scrapias femina pratenfis BÖeJeeten/omDatfpin 

 Detoepcntoafi. j.Bergh-Handckefts^cruydimet fneeuwitte bloe- 

 men : 't toelt k niet aften op De betgben/ matt oocfc in De beemOen/ 

 fettbeflabtbonDetitoOlOt i in't iatijn Scrapias candidoflore , oft 

 C> noforchis monran.1 folio maculofo : Dit B!)Clntl;t Dt bOOigaenDe 

 foojte in allca: Dt bloemen gtltjcnen Die ban Dt ItonDtsiuiflrhrns; 

 tnDt OtblaDtttn ?im BÖtpIatKt. 4- Klcyn Handckens-cruydt met 

 soodachtighc bloemen, t)tt ©ktDtban tOoDomus / ban ïobtl in't 

 i.at!in Serapias minor rubello nitente flóre , anguftifolia nullis in- 



fperfis pun&uiis sötljttttn/ om Dat fpfmalltölaDtttn gteft/oit met 



BgtmbteCHen0ftfpitKtlenBBefBlÜttftelt?Ijn. S- Water Handc- 

 kens-cruydt , |iet «SttDtban SoDoncua / ban lobtl Scrapias palu- 

 ftris latifolia gtjcUtttm / enOe ban «tSemma booi ten fooire ban 

 ïjonDtakulltltcnjs BlItbouDtn; enDt toojDt ban hem befegfeben met 

 BlaDDe bietbt blaDtta tnDtbloftnDc tuitte blotmtn / matt Komt 

 biotsbtt upt Dan Dt biolette Cynoforchis oft gonDtahullthena/ 

 tnienameDtfoojtt fp is/ nat fjmemtpmnst. 6 - Water Handekcns- 

 cruydt tweede foorte , in't ïatim Serapias palufttis altera lepto- 

 phylla oft Cynoforchis paluftris altera ban <C0!nelÜlS «Stmma. Öet 



Woept lait! enne geeft tenen bioletten ttoa ban bloemen / tnDt fom* 

 tgotaglaDDe cnDe fomtgDta söcpltrfttt fmallt blaDtta. j. Bcrgh 



Handekcns-ciuydr metcfFen bladers heeft OOCfttoitttblOtmtn/tnDe 

 iaban <rojntliua("0emma Cynoforchis monrana folio lacui ggtlltt* 

 ten/ ban iobtl Serapias montana lzui folio. ». Draecke Hande- 



33« toojtel en ia Dit ban D'anDcttgflnDeHtna-rrupDtn niet ongtlfltR. 

 Ijt t toafi bttl m Dt 3?upntn ban Ijollanot / omtttnt Dtn öasbe/ 

 blocpenDemtc(lmDt$opmatnDtoftIatttt.. 



Handckcns cru>'dt van de Alpcs-bcrghen IB Dgfttt filtptl / CnÖ« 



httft fttt totltitthtnDt blotmtn/ banbtttotupt Dtn blott-toootn 

 fioattatljtiBg. ._ ^ ^ 



53 1 WaDtten ban allt Dtft fooiten ban ianOtfienatnipDt fgn 

 fomtgDtstuPSbacgtiggaenoeHanttn. 



Ooftcnrijcls Handckens-cruydt van Clufius befchreven bteftttl't 



etrff trptfpiiipttn tnp oft biet WaDtten ala ïtlit-ulaDtttn/ litju 

 Ctotn/ tnDtbghantablctthacgtiBB/fonDtt tcniggc plathtn/anlitf» 

 Igth ban fmatcfe : Den (ieel iatenpalmcgooB!)/ mttfommigebla* 

 Detfcma bttoaffen/ op fgn tfop etn aDettban toitargtiBgttnDebj* 

 nat bltttht bloemen boojtbjens!)tnot'f onBtt Platfttn oftfpitht* 

 Itn/ ban boitn open/ fotsfcapftcns gelgcnenDe/mct ooftn atnbtpDt 

 fijoen/ enac met een bjeeDacgtiBB blctth af tiansgcnDt liplttn / ban 

 atljtttttn uptfttfetnDt fpoojften DebbenDt / gljtlgcfcmtn Oet inoe 

 KiODer-fpojen oft in De iinatia : matt Dit fpoojntn is in Dit gjje# 

 mas plompet/tnDt nitt foo fpitaoft ftgetp . 3Btn ttutis ia fmaet/ 

 ala Die ban De ffilitt- bloemen. Hen Den oojfpiongg bantltftt bloe« 

 mt ftatt ttn ftlepnblaDetitcn / bleeth / enbebanbettot oe bloem» 

 BtlgcfttnDe. 3Detoojtel is ttoee-Dobbel/ als Dt palmeban De IjanDt/ 

 intmtt/Dïpoftmettbinggtten bttfpjept. OanDcftisOtouDtdi 

 boos/ fmattct tnDt flappttiDebtvftge oft iongtjfttis bol tnbt ba)t; 

 toit ban btttoe :boben aenDe toojtcltn toa(fen tuttct befclinggen. 



Vcrandennghe. èOnWÓDtB Öttft Dit ttllpDt putputt bloemen/ 



enOtOtblaDttfttnsOitonOeteltHebloeme ftaen ;gn ootlt putptit. 

 25epoe oefefoojtentoaffen in «©ofitntncft/ alDaet inapjiloft ffitp 

 bloepcnDt. 



OnDtt De sbclMtbtcn ban J^anDeltens-ttupDtn htbbtn Dt blote 

 men ( foomtn ftsöt ) fomtgots Dt ggEDatntt ban bietDttgantr* 

 fomttn ban ggtDitttt / Datmtn 8i)f ttouttts oft Repels gtet / oft 

 ooth tóttfttls enDt g.puntböatntn. 



•Oe foojtt mtt langbe betnen acn De toojttl / Hermaphroditie» 

 baetom Bheöttten/ fergsöt batt blotmenin 3ulio / Bgeö«ltoit ban 

 bertoe. 



Aerd, Kracht eode Werckinghe. ^ommiggt nemen Detoeltiet# 

 ftenDe ftlepne foojte ban üanDebena-ttupOt/ tnDt batften Die in Dt 

 panne met eptttn; oft Bbeben Oefelbe tot potDtt ggtbjoggt 5ijnbt 

 mtt togn ttDjinthen/ tegbtnget tooDmc!i?ocn. 



öooits ootft De toojttl ban Deft gljtflatgttn ban lanDthtna- 

 ttupDen / als ootft ban allt De fooitcn ban Uuiicfttna-cïiip&t / in 

 tojangljtn tonn sbefoOen / tnOe totDctom ggeDjooggt/tooiotmet 

 gtootebate ttgtien a(DetganDtnbuptft-loap/enOeinfonDet)jepD( 

 tjrt roobmeliïoen/ggcbtfiBht. 



HET XXXII. CAPITEL.; 



Van Twcebladt oft Baftaert 

 Standel-crüydc. 



Gheflachten. 



Oföbtt be étanbri-ttupben too?bt in onfe tijben oor S 

 gtrciif ut bat gljctoae 't toelclt <Ctoeebfabt ijctt/enbe 

 booj een ba|taett-foo?tt ban ^tanbel-trupbt te fjonben 

 ie: biti.ottoccbri'üanDc: (jet mTtc tnbt gj)enicpnfte Ijeeft 

 befelathttgïje toojtelfienjS/ fonbet atupnatljtigljc boites 

 benjs i 0et anber Ijteft ten bollthtiu neffens befafcungijen 

 bbojtsöomenbe. 



^ Ghedaenw. i. aSfjemepn 'STtoeeWabt b?engï)t niet 



nietr blabtren boojt ban ttoee / bie aen ben ftetl tiajl 



3ijnbe/retl)t ober beti anbertn ftaen/ ban gebaente bjeebt 



teos-cruydt met feet tooDt blotmtn/ ban «ojntlms «Stmma booj En >,. rrherïbt/ bc blabeten ban be «öioote oft bieeblabidfie 



cruydt metlanghefteelcn,m'tlatijnBgtt)«ttn Cynoforchis macro 

 caulos ,oft Conopfaca fiuc galericulata , ban «TojneliuS «ptmma. 

 10. Satynum ghclubt oftfonder bollekens, IS een gntOatht ban 

 ^onDtsiiuIlebetts : Dan en tjttft Bbten boilthtna oft ftlootlitna, 

 *nD* isDaeromban tfojnelius <6tmma Satyrion cafttatumvel eu- 

 nuchum ex "enere Cynoforcheos gljegetttn . IJtt mogötc toelOt 

 Palma Chrifti oft Orchis minor radice repente ban anOcte tot* 



ftn . •Docg Datt is totpnigg aen Bbeleggtn. «. Serapias hec 



Vorskcns-Standcl-cruydt niet pnghelijck, in't latjjll Serapias Ba- 

 tiachite oft Myoïdes ggtnntmt / is De boojgaenDe fooite sgelgtH/ 

 alDus sbelietttn/ om Dat Dt blotmtn groen ;gn als IDojsnens/Bge? 

 IgthenDt [anghtoojpiggc B lieggen ; anDtrfïris tn is gtt ban gttoas/ 

 blaOtttn/(ieel enot blotmntna Oe Orchis Batrachkesoft Ooiaftens 

 tliet fttt ongelijtH. xi. Een ander medeibonc van Water^Hande- 

 kens-cruytiin'ti-atgn gtgeetenCynoforchis paluftrisbag€ojneliu« 

 «Gemma / mtt tfftn enDe fmalle oft Dunne blabets / Dt Hergtftt 

 ban allen. IJ. Ander moerachtighHandekcns-criiydt; in't iatgn 

 ggtgtttm Cynoforchis paluftris altera , Lophodes vel Ncphclodcs 

 ban >COïrrtliuS Oemma. 14. Haodekcns-cruydt van Hollandt, 

 lieckende als Ginoffel-bloemen; tn'tllatijn Orchis Serapias Caryo- 

 phyllataBhtgtttfn.<©tblaotnn;ijnlanBl)tnotfmal/DatttufTtöni 

 toaft Den fttcl omtttnt een fpanne (angy / ban onoet met ten blaDt 

 oft tinte beklttr. mot bobtn toafl etne aDettban litgtt pttritge blot* 

 mtn/ Ditgt aen maDtanOertn BbeDjonrljtn / onutent een palmt oft 

 meet langg / fttt Utflgtti ban rtutft / gbelgcnetn «Ginoffeibwtmt, 



3©trtib?t ghtïtitfi/botl) Wepner ban üie : ben fteel ijs toni» 

 tnbe tfftn / ttn fnanne langlj ; langiu» ben toeltben ban't 

 nuDDtn tot bobtn toe be bloemen gljcft ijicUtcIiirb ffaen 

 en toaffen / Die ban be betbe foojte ban *>tanbcl-trupbt 

 Serapias ©uegfijfcens gijefjeeten bijnae gelrjtfeenbe/ maee 

 toat groen-geel ban bertoe / oft upt ben groenen toitarb> 

 tigi)/enbe fmalltr ban bit ; tnbt baetom be gijtbaenteban 

 be JBuggijen beter ban biebanbelMiegljen gijehjtbenbt» 

 53e toojttltn 3ijn befelatfitigl)/ ftaer felben hitr enbe Daet 

 berfp^epbenbe. 



2. i|etanber genatfjtban 'aTtoeeblabt ïjtfftbpbebeï 

 ftïatljtigöetoojteïen een felepn bulbaen oftaiupnathtigö 

 bollefeen/ ban binnen groen/met fommigijcbellelttnis oft 

 bitshens bebetht; boo j ts iffet ijet eerfte ban blabtren enDe 

 bloemen in alles gljtlrjtfc. 



f Plactfe. 1. lletgljemtpn'^toreWaDttoaflbeelop 

 botljtccnbepotlatljtighe oft bjotthatfjtighe gljetoeften» 

 t. $et anber göeflatljt ban 'STtotcblabt toojbtgebonben 

 in be Ieeghttn oft baeltn ban be bupnen oft ranbt-berghen 

 ban l^ollanbt/niet betre ban be «©jooteZee ghelegljen. 



f Tijde 23tpbe Dtft footten ban ^toeeblabt bloepen 

 met be *>tanbel-trupben in Den JBep enDe^aetUmaent» 



m Naerji. 1, jSw ter ttjDt toOjDtitt gttoajif in't j?eDei> 



Dnpbtfrjj 



