54& 



tTtoffojibté uctupgfjr ootli/DatbcUJojteu'nban £ppc- 

 vtta feer nuttclijth gi)c0ionrftcn bioiben tian be U)ater= 

 furl;ii3()ccnbeorat«lari)tiaenitnfftjcii/bieinctbtnPten 

 tn bc nieren oft blaft gljcnucit jnn ; inrghtliirlijg oorh ban 

 öc gl)t ue bic ban be ibcojpioencn aijcftf uen jtm. 



ï)p frluiift oorU bat bc fclnc ujoitclcn toatni op ben 

 bwpth gtjclejifct jiinbc / nis et n fuAJti.glje/feer bequaem 

 gljchoubcn toojben/ om bc toethiltljcben cnbc bcrflopt; 

 Ijcbcn cnbc opftogljenbefi mocberfl te gljcucfcn. 



jl)en mengiitfc oorii bp alle plae,icrcn btcmrn berepbt 

 nmtctocnuoiiucn oft njccrfimaerüen enöc rebrrtoarmem 

 fnbefp;im fecr bcquacm om bc falüenbaer mebe btrft 

 cnbeglicliifbigljtcmactlini/gljclyclt oen felsen gDiofco* 

 nbeo ticfeliiiift. 



Verkiefinghe. gpenbcft riecitenben cnbc ftïacïjtigfjftcrt 

 «Tppcnio to Den gljencn btcupt *iprien gfjefonöcn toojbti 

 Daluren «Lpperug ioYMti litarljfen ben opjecljten Cppc? 

 tua ncrgl)cnfi in gljclijcü :fclffl in» onnut/ oft immers homt 

 met ïjet «©raetoatifmaerit/ ftratljten enbe cpgüentljcben 

 meet ober eciu 



BIIVOEGHSEL. 



DiGfooitcnban.Cppcme?Sn ban Xobcl nectffigh, btfcbicbcu : 

 bic ooeft bctttpgbt batonorrccfboitcnbanCppcrue bit bier 

 te lanbc groepen De t.inghcroclticchcnBctun/ cnBcbc KonBe gee* 

 nenttuthen hebben Oit cctipBt / fcpBt bo/ ftbynt gbcnocmtte 

 totfen in't Ciuccha Cvpcros oft Cypens , om bc gbclncïicmffc brm 

 bt un»ttl/Br loelthc ctn buaftcn oft ftlcpu jjottcktn ghebjeft is/alfoo 

 ooeft m Bcboctftcn ban «Tbcoph:afttta't blatBhcn bauBciKiUm* 

 BoomCypcrK gbrticctcn too:0t : totlchcnnaemCypcrrsoe êpeet- 

 tooittl oft itrum ootk mcoe- gbtBtplt tooiBt. 



UonBt Cvptrus iicet m £>pac6nien 6p (ammisittUmuautLna- 

 da-, flbelncft be tooiteltn ban Roeten «CppccuB ootlt plcgtjtn glic* 

 noemt te tooibcn. ï>an ban acfen VanBcn -Cppcrus beeft icüei 

 b)p fooiten bcfcbicben: ten fonBrr trueft / bit biet te landt groeprt / 

 tnBertocconBci-e bit upt £>prirn Bbcb.oglit tooiDvn:ban atruclthc 

 be tent Voat groottr ieBan b'anDere . alaupt bact nacbolgbcnBc 

 bcfcl!!J)biBB!)C bluthm fa(. i . Ronden C} penis Cóadtt rtuck , in't 

 ïatpn Cyperus rotundus litioreusinodorus, toaflaen bc ft anten ban 

 Oc 3.et tnBeloopcnBe tontcren inCngbelanbt enbc /JJebeclaaBt; en* 

 be i0 etn fraept foo;tt ban «tppenia; met torjtirptgbcfpjcpae too:* 

 ttlal Bspboetchlanglj: aen Be toelchc bcclc ftnobbclacbtigbe rotióe 

 tooitclcii bongben/ bic ban btii monden ■eppcrus gbeiyeft. ïDcbla* 

 Bere «ju hantigh : btn ficcl ia ttoec boeten oft bacr omtttnt boogb/ 

 tlatt / bnjhantigb / brnpfathtigbe ascren booitbjcnghcnBc; aae 

 tooittliaftoubtenbe bjoogb/t'famtntrcclttnbcbanfmafelt/ fonbti 

 tniigl)t fotibttlinghtnttuch. t. Groot Cyperus van Syrien , in't 

 latnnCjpemsSyriacus maiorgtjeDfctcn/ jttft totüttlB mtt feet 



bttlfafthngbcn i bebjelchc toobacbtigli xisn I gbtlijch ecehellieria/ 

 oft bic ban .lulipcnbula BbtliitU/foo groot als «Clijbtn/ bimttn toit / 

 enbe binnen rofatljttgh/ ÓttifmaeckljcUbcnotbande tlcpneöali* 

 Ham /enbc etntn atomatijhtn teudi: betoelcht pltcgl) met gtoote 

 bcballigboii tnct heat rrt bp bc mcn2l)£lHigljc/nbie tegljen 6t ptff en* 

 be anbetefmettelijthcfuchtenbcrcpotrooibtn/ gbtbacntt toefen. 



Kleynen Cyperus van Syrien tettottmaelhlepncr/ meteen buip* 

 ne bapcacljtigbc ft boiffc/ binnen tjatb enbt toit : anbctfma ia fp btrt 

 «nbtren ban rcutU enbe fmaech gclijth: e nee tn ianitt alleen booun* 

 feomenbe op boebtc bctgtjacljtiglic p lactfeii ban è'ptieh/ matt ooeft 

 htbittB!)tl!Jchcplattfcnban.êlaboni)tn tnbe 2tptilien / roaer bat 

 banftlfatoaft/ euOetooibtbaii batcgbebjogtit te Üenegien : toaet 

 bat bepbe bef90!tcn biet btrhotbt tooibtn om in-ïljttiahelte boen; 

 tnbe toojben btbetlit met TOaftii/ om batfc niet tn fouben fletoojm- 

 fttetfttu;o?0cn. 



Clnfuia bermaent ootk ban ten Cyperus rotundus pumilus, 

 'ttocltfteen lecsöeenbe fecc hltpnt fooite ban bit gftetoaa 10/ni 

 êpatgnienban «Cnilielmufl Bocliiia sbebonben / feet ftaep om 

 ücii / maetntetbooBöet ban tenen boet langt) tooibcnb». 



Egyptirchen Cyperus iaootfc eenfoojteban Konben<TppetUB / 

 inCsppttiiHodueggbetioemt/ btelinben J^ijltoaffenbt/ enbc m 

 anbtre meeren enbc poelen ban CBpptcnlanbt. £>ijn blabeten?jjn 

 alobiebanpoirep/ boetj langjet enbefmallet: btn fftcl iaanbet* 

 Ijalben boet boosb / hantigb : op roiena tfop ftaen ettcbjcht blaoe* 

 ten ftrtrcs-jjljctoDa grjtftraclt ïroaetuptfommigbeabtrrnfpjnp» 

 ten met gtafucrtoigbefabtn- -BttooKtlcn sijn ftoatt ; tonb; gtoor/ 

 foo bich ala Oltjbtn / beel t'famtnban etn fjapta-gbetoBB btginfc! 

 tanghtnbt/tDtltitchenbt cnbc fcyeep ban finactli ; ata piofpet 3.lt 

 pinno nipgbt. 



langtjenippcniBtoart infommighelanbenrttttoctlbigt) : enbc 

 lïiofptr -tlpmiia ftceftfcin'i.'ojfu glitfitn mttecnefcec iicffeincft 

 ricchtnDctootrel. 



langljtn ■£pptnia (ftpbt ïobel ) in't ïattm Cyperus longus 

 odoiatior , haüitior , ie mi Wilden Gallgaen in onfc taele Bjjctjecicn, 

 Uit Ijoogbbuptfctl Wilden Galjan ; in't «Pngllclftö WildcGah- 

 gaen tllbt Gal.n»a i in't ^patllftt) Uno» olmfi. 3,n beft umbcn 

 JSoo-ttoaecta gljelcgtitn groepen beel meet / cnbc tooibtn ooeft 

 meer gbcbmptfttDe ttotcfooiten ban tjitclanotfcfjen >Cpperna:ootft 

 ia b'ettficban btft; fepbtlobti/ grootte ; gtieltjfbighet / gcobec 

 uibebcttrban rcuch. ssntooitela ^nlangl)/ ameenhangenoe/ 



Cruydt-Boeek Remberti Dodoiisi* 



renth ban be bioutoen totl bthent/ Bc Vottcftt b#cc af toattren VtfiU 

 leren cnOcpotöerctimaeehen. ..,._'__ 



Wilden Gali*ac'ii fonder teuck, fat lattin Gypcrus longus inodo- 



rus fijueitas , is ooch etn foo:tc banlangbcn •Cppcrtia/ fonBct 

 renth /enbc lïec luttel gbeaebt /alia't batfe bC löaractirifttn ban 

 i-.toir.crlanDtmcngftBtn onact bunlitaen mcDicgncn. 5Dtü!aat> 

 TctienbttoOiteltn cn-.rmbc booifcpbe niet ongtltlijeh; matt bet factt 

 ftomt booit met tróahtne / Bbclijth g>patganion oft öicfen. 

 'C groept beel aen boclitigtic toaterftanten / in beel plaetfen ban 

 J5cbcrlanbt / ala bet natbolgftenae. Valfche Wilde Galigacn , m't 

 iatijnPreudocyperus gbdjecten / bic lobel Bcfctjiijft / toa/ï beel 

 ober al in flcBcclanDt ath Be hantenban Betoateten cnbc gtaclvtcn; 

 mttblaBtra enbc (tamme Biijftantislj / ala Bc booiftpBc: maetBc 

 aCcrenBaerbaiuunlangbujaipiBb/bangtiertBcghelijchBccattchcna 

 ban Ben ©afciacc/ ftch<nBei ©e tooittl ia ftoatt { btfclachtigb. 



VValtr Cyperus van NcdcrUndr, in 't latpll Cyperus aquaticus 



Septentrionaiis.iBbanlobtlbcfcbicbcn/cnBctoaft aen Be gcaeb» 

 ten tnbe beften/bctotltheliggljcn omtrent Bc éhtlBc 6p5inttottpcii» 

 «Dtfe foouc bttft Bt ftlfBc blaBcro tnBt tnilangiic aierc. «De tooi* 

 tr! jetft fommigtje / mact luttel/ langljtooipight ronBe Knobbel* 

 fttna gtjtlfteh olijbcn / ala Bt ISonBt ^.tttnbithc b«cft/t'fammttec> 

 ftenBcbanfmatch/ foiiBeceenigben rcuth. 



Grafachngh oft Hirfachtigh Cyperus.batl tbbtl Cyperus gtami- 

 iica fiuemiliacea gbttjetten btbooit ooch onBtr&tföoittn ban «Cps 

 ptnia Bbcrthcnt te toojben/ ala top acnmerehtn ben ficel ban Bicn/ 

 chBc Bc plaetfeBaet fp ia grocpenBt :toant fp iatemgtjfinaghtlatft 

 ben «TppctiiBfotiBcr ttiteft/nocljtana hoitctban blaaccaibetotlo 

 ftebanbcntBtnopgtotpcnBe/üalf bcgtrijptn tnbt ombangljen btn 

 ffttl/ biebijhanta tenen boet boogt) ie / bun / bjijhanrigtj/ met ctn 

 uptgbcfpicpbbc ftaept abcre/ tnbe grooter aan l)acr grootte ia tvt 

 fcJeiiBc / boojtbtcn gbcnbc feet beel faeata / bat ban ben ©U's rjft 

 ban Be Kiefe gbelutft ; omtttnt Bc toeftftebanonBtcceniglieblas 1 

 berfttna uptfpiupttri /.gbelnch inBm «ppecus oft ièapicr-rieu 

 3vit cnipbt toafi omtrtntljtpBtlbctgl) aen actibiere .ffiteftec. 



Cyperus Babylonicus ia anBers nictBnn Ben «Galigaen/oftootli 

 BcCurcuma,Bicban fommiglje OOeft Cyperus Indicus Diorcoridis 

 Bbcnocmt toojbt : ban bic fal ban ona bp Be SnBiaenfcric cnipbm 

 btritiacmct gjcflclt cnBe in'tlangb bcfctj!tbtntoO!btn.'TicS:eboa> 

 cia tooibt ooch ban fommiglje Cyperus indicus gljcticctcn. 



Cyperus oft Cypirus Plinn ftjljnt btll CiatiOllIB tctoefcft /ala 

 tic tra b er hoont ia. 



Oeffeninghe. aüen ïaltgljch ^ ppcttie moet in bt Sobch alle iatr 

 cwaberplantujoiaen/ oft anBctafalhPbcrgatn. 



Aerd , Kracht endc Wtrckinghe. 3Dcn ttonBcn CppetltS opent 

 bc lotljtgatcn ban bc abcren; in fonberhtpt bc tosjteltu / bc toelcftc 

 bettoarmen; bctbjoogijm fonBtc butathtightpat I Booifnnbcni 

 cnBe maceften Bun. 



33cfe tooitel tot meel gheftooten (toant fp ban fecc (irtpenjeft tot 

 meclacötiglj pocBcr ghtbioglp: toojben ) ghtnttfi bc beroiibctbe 

 jeerenban bc fchamelbehc lebcn (cnbc bic aen Ben monBt homen ) 

 nl toaeren 't ooeft inetenat weccn/Bacr in gefitopt/oft met toijn bet> 

 mengöt/ocnt Bate op gljtftrthtn. 33e «GgpptenactB gliebjnptftcn 

 bunnen KonBen £pperiiBtot Bicn tpnBc (eer beel; cnbc ooeft tegben 

 be peeren bic aen ben inonBt homen /nemcnBc 00 th het mater oatc 

 fpmghtfoacn igi'. liet felbe pocBcr in toijn göefobcn / cnbc eien 

 Bbtbiontfttn/ Böcnet")} een hoeft ; cnBe Boet Bcrnacnatflonaen ooctt 

 fcethacftmcbcrfttcrcn. 



ïDit poeatr ofthtt affiebtfelis ooeft fecc gljcfimpcftcltjcft om ben 

 neen in Bc nieren enbe blafe ce beften / cnBe om Be piffc « Boni 

 booitftomcn/ binnma lijfaghcnomcn. 



Sttfcfbt meel oft potBcc/ oft Bm tubn oft toatct bacr bcfctoojtcl 

 m gbcfoocniBBhtcoecft / ettclijtfte Baghen achter Ben anBercniu* 

 BÖcnomcn/bcrtoatmt/ bjooght enbc ftect ftt bc intocnBigbe ftittc in 

 bc maegh/ longljcren/ mocBer/ Ijtrfftntn/ «nutn / tnbe liatmatcn; 

 bactom btbiuBtmenbcfc tooitel ooeft fttt bvathtigö om alle fiteft* 

 ttn oie baubochtcenbe ftonbt onBheftelthcpBt Ber Jctffcnen / cnbc 

 upt ftoubeuneftingben ghthomtn ;ijn/ te gbeneftn. JlngtjclDcfta 

 foo ghtnefen fp be rautoigbtbcnBcrmagbtn/ bc boclKighcacn cnB« 

 rnuiBatötigheBtn / enBe tngbboiflighcpot / oftmocpclfltS Ijcrhao 

 lenBtBaBema.33eftlbtgbciicc|tBebioutotn Bit Bc moeBcrfiicijt 

 uptftoiiBe cnBe bothte ongbcfteltbcpt hebben; cnBe iaftcc goeBt 

 tcgljcn alle fleccfin cnac gieht. 



'■C pocbecban Beft toojtel/ met foo beel pocbet ban ffiaftclact/ 

 mttftiuBcr piffc bcrmenght/cnBcpapa-ghttoria op Bcnbupcft oc* 

 bacn/ helpt betoatttfuchtigbe. 



<©c felbe mojrtl platflctB-gnttopfc op ben buptft ban Bc tongfpj 

 hmfiertn gljelepat / Boet ait gbemachthjeft piffen, cnBe ghtnttfi B» 

 bcttn ban Bt flangben. 



ItpoloboiHB fctpnft bat ben •Cppttuo in oubc tijben btel sfttf 

 biupcftt toiccat heel ifetn Booi : foo Bat Be Socbartn Bca 'smojgend 

 nimmermeer upten aingljcn / fonbctccnbccoochuTgbe ban atftlbc 

 ontfanghen tcUcbbcn. 



'«■ facatbanbefen cnipBc/ ala JWiniuo fclntjft/ mtt toatct gjc» 

 biontfttn/ fïopt ben loop Bes bupefta; enBCBenonmatightiiblotat 

 bet matnatflonBtn / cnBe alle bloeot b« biuutotu ; mact te 

 beel inghtnomen / maecht pont tnBt toctBom in't hooft : oaer- 

 tn-ttghén / als 33oaon:u8 btchatlt/ bt too:ttI öctmctfcr bemaenct* 

 ftonocn. 



3Dcn filcpntn <£ pptres ban gipritn ia ober al lang&tn tpB t b n 

 bc «tolltcrien ban PaBua tnüe. Btntgien fecr bcciaaem gfttosaon* 

 neen in Be plaetft ban jEplobalfamum/cnBc ootft ghcbiimcftt (fcpBt 

 lobd : ) tjottoel Batmcn noch bequaemtr binggen foiibe raogbtrt 



BCtljjcftDicbantitttSomnbaBiiitiificmititB üacrlicccnlicc fatten S^f^Sv™ 



j ,.»i» M ,i„u «ra <StMtmCppttita ban g>pr«nplccgj) ooeft (alBgijtfepat 



ie) 



