Het derde Deel. 

 Inc6e öjncpfeené oft geelt befcIinghSHens bcrgabcrt is enbe 

 bpecnghchoopt / bie ten lactfrcn tot ftupfuens met oen 

 tombt bcrtoarpcn: toacr onbrr Dun cnbefmallatighluor 

 ing!) facDt frljuplt. 53e toojtel is oneffengficbiilt ciiDcgc= 

 blutft bitu/ enDeöc hanDt bcrbullrnbc/ niet iangh/ ban 

 buptcnfomtijDtsbfupnrtoartarhtigh oft actbbcrtoinh/ 

 ban binnen toit enöe gljehjftaig!) oftblceftharhttgii/ ftcirh 

 banrrucH/bittcrarbtigtj bau unaecB. 



5 Plaetfe. tBeCmlant-toojtelctoaft op bette enbe toel 

 tjftcmcftcïufhglje toepen : ninibhibtreoofrtfomttibtsop 

 bergen enbe frbabutoarhttghc getotftcn/ bie nochtans niet 

 tjecl Do? oft fonDet toatct eii3ijn. «ipisfccrghemcpn/ 

 niet allten Ijict tn j^ebetbuptfcljlanbt / maer oor ft toel el» 

 berö/ als in Stallen/ tD^anrliryrü/ l)ooghbiiptfrhtanbt/ 

 enbe meer anbcre Qijcfccn. 



f Tijdt. 53e bloemen ban <J5atant-toojteïe ftaen op 

 hact fchoonftc tn bt 22>?aecfmiacnbt enbe timpmacnbt. 

 ■®t toojtelen toojben in ben ï^crffrupt bet aerben gctrot= 

 ben / enbe betoaert; enbe fomtijbts ooru toel m ben Jlpjil 

 enbe JHep. 



f Naem. mt rrttpbt toojbt Jhiet te lanbe «Balant- 

 tooftele gljcljeeten ; in l?oogbbuptffhlanbt Zlantwmu-, 

 tn «Sngfjclaitbt -etccampanc > m 25ohnr,cn SBomatt ; in 

 iDjanthrrjrli Enulecampane;in3,taIienEiii>«enbeE«<>i<; in 

 êpaegnicn r«x dA-Ot : het ie in De SlpoteHcn beüt ut met 

 ben noem Enula Campana : ban fijnen oujechten 3U; 

 tnnfehcnnaem is Enula enbe Inula, oft Helcnmm, nae 

 ben «Bjiecftfrhen Heienion e'aww. ïjet beeft oocli beft 

 naemen/onber be baftacit-nacmcn ftaenbc ; te toeten m't 

 •©lieelifrh Symphyton.Perfice, Medice , Orefteion, Cen- 

 taiion , Clionia , Phlomos Idxos; enbe m't lattin Tcrmi- 

 nalium. 



Hcleniumvanitgyptcn. OBehalbcn bit tooojbefdnebcn 

 Selenium oft be 4i>t)cmepne Stlant-toojtcle / bermaent 

 ^iofcojibee ban een anber biergelrjrit getoag/'ttocltli/ foo 

 «Trateuao ffhirift / inCgpptcnlanbtfoubctoaffen/ enbe 

 baerom Helenium y£gyptmm fjcetcn. 3Dit is / foo hp bat 

 upt lepbt / een trupbt met tarnen ban omtrent anbnha[= 

 ben boet langh/ bat langhsber aerben Uruppt/ ghclnrfi 

 g>erpplluinoft<SucnbeI; aen befrcelHetishebucnbebcclc 

 blaberen/ bie hlepncr jijn ban Die ban De liinfcn ; inet een 

 geelt toojtcl/ foo Dieft alsben Hlcpnen bingljer/nae benfc 

 brnbun/bobentoaerts bitnet/bah hupten met cenftoarte. 

 fchojffe bebee üt ; toafftnbc op hcubclfccns enbe bonclicte 

 rthabutoarljnglje ghetoeften. I9an Dit gliellarht fthiint 

 ^Minius oorft tebermaenen in het io. rapitel ban fijn 

 ii. boecli/ hoe toel Ijpbateen toepnighsken anbers bc= 

 fchiiift: toant hp ftpbt/ bat het ten toittt toojtel Ijccft met 

 tatben omtrent een fpanne langö. fijn tooojben lupDcn 

 alDuS: Heknmm toojbt gljefcpbt ban be traenen ban l?e= 

 lena gljcfpjoten te jrin/enbe baerom tooibt'tgljtne bat in 

 ftet «?planbt ban IJelena tonftbooj het albetbefte gjje= 

 Jouben. ©ooits foo is bat een blepn hccfterarhtigft gijc; 

 toas/ fichrclbcnlanghSber aerben berfpjepbenbe/ met 

 tac&skensban omtrent een fpanne Iangh / enbeulabcren 

 nis bie ban benJBuenDel. ^aer nae/ tnhetn. tapitel 

 ban'trelbeboet6/ffhfijfthv/batbctoo?telbacu ban foet 

 ban fmaech is/ enbe ban binnen toit. 



Helenium van Theophraftus. ^nbeboetUcn ban^ftco; 

 phjaflus tooibt ootft een foojtc bau Helenium bermaent/ 

 be toelche/ foo hp ftrjïnft/ een heefterarhtigh Ijoutae J)tig[] 

 trupbt is/ cnbe in befiranffcn enbe tnplbtns ghcbjuPtht ' 

 toojbt/cnbt ban tatbtn/ blaberen enbe 'jgantftfjc getoas 

 booj goebt enbe heffelijca ban reuth is. 53an fommigljc 

 3ijn ban geboden/bat bit Selenium 'tfelbe iö met bet booi= 

 fepbf Helenium ban «?gppten. 



Helenium van Apuleius oft Panaces Chironium. ^5aer IS 

 oorh een foojte ban Selenium bp Jtpuieius befrlnebcn/ bc 

 toeltbegantfrljelncliban het €gpptifelj Hclemum, mbe 

 ootfi ban bc opjethtc <6alant-toonclcbetftljiIt ; te toeten 

 bet Panaces Chirofuum,'ttotltb ;fdo 1)P fepbt) bp bc <J5j iet^ 

 men Heienion h'Kitmv , enbe bp bellatnncn Inulacampa- 

 «w ghenoemtpleeglj te toeren. JBacr laet ons Jlpulcuis 

 lelbc acnljoojen / enbe fnu toootben nccrftclijcït aenmerts 

 ben : toant hp frlfttjfr albus in fijn 95. tapitel ban be 

 inuia Campana : grit 45jicrhcn ( fepbt t}v ) noemen bat 

 i anaces Chironion , anbcre Panaces Centaurion ; anbcre 

 Heienion; be iLattjnen Inula Campana. ï^et heeft blaberen 

 bie ban ben Amaracus ghelntfeenbe/ goubtbertoiglje bloc= 

 men/een Dunne tomtel/ niet bicp in bet aerben fmrhenbc/ 

 öbctoelbigljlntKtn fcherp ban fmaetfe: enbe gbenceft be rje.^ 



HetelfiteBoeck. 



557 



e bic ban bc (langden oft aöbers gljeqtictft tija. TOtlrüc 

 Ch^', ,,ln8 . i,C CnarfrlKliirfe ober ecu' üomi mtt Panacè» 

 ^.^T cp 3Mofro?ibes bcfc|,:cücii. 1 an tor „cüucn 

 «V,r?. . 0?tcn ua " i?clcmoiialjrnocgljgtjcrpio!;cn we 



% m. ',;° l l* nmiit D,lt f " 01lfc ^IMMM|Ï*S3 top nu 



n f jjanbclcu/raet met allen en fjhehit urn. 



% Aerd. ©etooyelban het <6ijemctm Helenium, f t D C 

 ©alant-toojtele is bnfter uut cuDe bequacm om beeft hcp- 

 bcn ghcbjclicn te gljenefeni bJcfcnbc ban acrb bertoan ucn= 

 De enbe berbjoogljtnbe / enbe bat 111 Den berben graeb s m 



Sïr^Wi'S fP D?C08 " w : toant termiiïoi fpnoeft 

 berrrl) enbe boifappigh ip/ foo oberblocnt n> ban oniiooDi' 

 ceborlmtjljtpbt; boo? bc toclrfte hacr brrtoatmcnbeenbc 



ïfSS S: tmttl * amobm/ üra,, " ,öcrt 



f Kracht endeWerckinghe. IRen grjernuptHt befe <6a= 



hpfn^hi^'lrff ,"","?'"? ? Sfl ' ü<: «"OhüójjliBbf pot enDê 

 het ongljemarfieliirii herhalen bes abems, als Dcii mciifrlie 

 fijnen aDcin niet rrljeppen en lian ban met opghercrliten 

 halfc; enbe ootlitegljen ben oubciiDocft: toaiit fn is fcer 

 bequacm om alle DitUc/ grobe enDc taepe nijmcrarlitmlie 

 borlirigljebcn / bie m De bojft enDc bc loiigcren baft ttclic t 

 enbe glicbiingh blijben ijniigijen/ los oft rijpteluaHcn/ 

 enbctcriipberrn/ alfnien bicbirfitoiilsgtjriinipriit/ 't;i> 

 niet homgh oft funriier tot ren lerliingije oft cclcmna b'c- 

 repbt/ tjpgefoiifiit/oftnietfaprita-gcnieught/ eiiDcoocu 

 m anbcre manieren inghcnomrii ^ijnbc. 



©t felbc toojtel gljee onfijt / oft 111 fupr fcer gelepbt ;im= 

 be/ is fter bequacm enbe iiuttclijeli om bc maglte te'bcr= 

 Itcrcneii/eiibc be berboutomge oft berteenuglje te bctboo<= 

 DfiTii/enbe ben DiijCH te toeethen/Dat is ben ftamcrgaiiglt 

 gi)cniatbcli)rii te maliën / alfmen baer ban een toepitighs' 

 ben nae be maeltnbt / i>ts aboubts eer men te beDbe aan/ 

 biffitoiilo gljcbjupfiit. u 



I?et toater baer Defe tooitel in gDefobetus/iaegfit alle 

 tooimrn enbe ongfiebierte upt ben liifbe/ foo ölmms üc^ 

 tupgljt : bic ooeli brrfrriert/bat bc felbc gijebnatiuit ïiinbe 

 bc tanbcn/Die los oft toanefielbaer toaereii/torbrioiii iiaft 



"ö boecli' 1 ; * iSS m b ' rirIit '" Ö " J ' taeiUl bM fö " 



,iri)cubermeiigj]t üt «Pal.int-tooitelereerniiftelijeKBP 

 bc nutibota oft foojtcn ban OThcrinltcI bic men tcacn fe- 

 mm enbe fmettclnrlic fKclitcn 111 De apoteücn op boot ra et 

 plecgï) bcrcpDt te IjouDen. v f 



t>pa!)enceftDebctenbanDcnangei;; toeberftaetalber- 

 hanbcbcrgift/ enbe is nut al bcgljene bie eenigcberfirom^ 

 pcn/geboirten/gcbjoUcn/berftupelite oft gcblutftc Icben/ 

 t3P ban üinutn t3P ban bupten Ijcbben. 



S>onimigcricbcnbc <ö>alant-toojttlrn totfmoito/cnbe 

 ftampen oft tojtibe bic toel ftlcpn/cnbc bcrmcngrlcufe met 

 poiugh/cnbc maften baer als een falfHcn ban; met 'ttotlclt 

 fp bcrfclieren bannen alle oubc 3ecren enbe oucne toecren- 

 fHpbcr-malicn cnbe toc-ljcclen ban. 



«©aleniic. reljjijft oocft/batmcii met befe toonelallefe 

 ben bie Dooj langhe cnDe bouDeghcbjcIien gequelt 5nn ne^ 

 toeeft/ enbe Daer Dooj Ijaet ftrathten enbe gocDcbcvtoe 

 bcrloun haDbcn / toebcrom tot Ijacren oubcn franbt enbe 

 rooüighcpDt biengcn ftaii; alfmen firt gebeuren in fomini- 

 ghegi)cb?ehcn ban be heupen/ binnen £>riartra plccgli te 

 noemen/ enDc m romnugheHlepnc maer ghcDuriglic ber^ 

 ftupcliinghen cnbe ontfumtinghrn ban ettclijcftc lirmfl= 

 ten/ bie boot obcrblocbighcbochtigljtpbtnpthaerftotcit 

 oft gljclit ballen / betbnongljcn tootbcn / cnbe los han« 

 ghnv fonber öacr bchoojlytü ampt m't mcnrtljcn lirhaem 

 te bcbieucn. 



BHVOEGHSEU 



D3Et bctl gijfatljt enne tod bcltmt enipbr tooibt fcl&trt ban 

 fatbt bttmmigftbuiBiglit ('rtof Ith foo touto ia om acr te ra" 

 (lm bat bet icutftftl in Dt Ijanbt matcltt;) toaiït öaMicef" fciötn 

 maebt om booita tt homtn.mact motten met ftUthtna o tb5n 

 be tooitel Bbcttothtn tooiotn/fett Diep in toel Zboutoot enbe 

 BDtmcfle aeiöe Böepiant mlbit mttfetr Bodit en ia / nwecon tm 

 iommnacljt.siie plactfc. get Dient toef Bh plant mTbwhinftl 



bie ban tKw. 5Dtf t toont! noeh bttftli toerenoc en ia niaSk 

 ban ma oft fmaeeh ; maer als fp Dioogti ia , heel ftmh tnoe 

 fpctttijactmgn / ten olitatütigtjc otttiglicpDt in Smöt ©, 



a»il«l» notmtn bat H,b„, VEnlcI^na, Erb^FnouZ 



Hdcniam van dit van Salamanca, m't ïatlïn Hdenium Sala- 

 mamcar,,» bat BlKtoas bat «lufuia PoSj s5„, \% f 



ij.1 i fik!) ft 



