Het derde Deel. Hec tvvaelflle Boeck. 



ren ghebjerigen cnbc gehoopt fiacn : ban bc bloemen iijn 

 nioirijarljtiQl) / blecrli-gccl ban brrtoc/ ciibeballenfcer 

 ïjaefl af: Dtüiuctucu 51)11 ban hupten boiukci-blacuto 

 cnbc mrt placaen gDctcrchent / binnen in met tott merci) 

 berbuit/ cnbc bomen booit 111 öjijhantighc hoof bciicns/ 

 c:e met farlitc oft ftoar bc ftchchnghen bcfett ;ha: cnbc ais 

 befe bollchcntf oft hcofbeüens booj bc njpighcpbt open- 

 ga en enöc fplnttn/lran fpjingben bie hcernen baet met ge= 

 toclt upt. Z ctoojtcl is inenighbulbigh/enbcban beele bp 

 tenbenjaberbr fafelingljen ghemaecm. 



f, PJaetfe. Tm öuiuusoft ïBonbcrboom pleegh hier 

 bob?n.~elB niet groote menighte in Cgpptcnlanbt te biaf* 

 fcn/ciiDc frhrjnt baer ijcbcnsbaegljs oocb obcrbloebigh ge= 

 norgt) tc toefen : ban in ouöe tijoen toierbt ijp Daeron= 

 öerhouben 0111 bc<0lie biemen banbebjurht ban batghe= 

 toas pleegh te flacn;be toclche ober al beel gebjupt kt toierb 

 foo tori in bc plaeftcren enbe faiben/als in bc lampetvfoo 

 tóliinus frl«i)ft. *?«* telanbecntoafthPiicrghcnSto'm 

 ftlftt/ matrwojbt in bc Crupbt-Iicf hebbers hobcn ghe= 

 faepet/ foo tod in i&ooghbuptfchlanöt enbe ©lancbrncK/ 

 ais in anbete lanboutocn. 



f Tijde gpit ghetoas en blijft in beüruptfcheïanbcn 

 nimmermeer langer ban een iaer ober/ enbe moet alle iaer 

 ban nicutos gefaepet toojben.BooitS foo toojt het bolho* 

 men cii boomc-getoiis groot ban het fdbeiaer bat ijet gc= 

 facpet is: tn liet fatt toojt Ijier ooclt biel nip m ben iferfft/ 

 tod bcrftnenbc als Ijet eenen bjarmtn *>omer gebjccft is. 

 jDaerinbe l)cere lanboutocn blijft het menige iaten ober/ 

 enbe toojt aïbaer foo groot/rnbc fchiet foo Ijoogli op/ bat* 

 incn fomtnbtfi een (eer ban boen heeft om baet op te iilnu- 

 men/oft ombetacbentcghenahen/immers/ alp idctrtis 

 22-cIIoniuS in het cerfte boetn ban fijn 10jembe enbe 

 S>onbciltng()C 3lenmerehiughen ghcfclnebm beeft. 



^ Naem. yirr tclanöc tooibt Dit rrupDnDouDcrlioom 

 ghchecten / enbe tot fommighe plaetftn jDollen-rrupbt/ 

 ombatljct beJBolIenberbiiift: fbmtnbts heet het oocb 

 üjupsboom / nae öen naein bie bet in i)boghbuptfcb= 

 lanbt boert; alwaet bat met alleen XBunbnbaum/ maer 

 ooclt Srcutifcaum pleegb cjhcnotmt te toefen : enbe be 

 bjucbt beet albaer jcctciifwn : in tëianchtiich enbe &\? 

 gelanöt noeint-mcn't Palmc de Chrift; in 3talien Gsu[tk\ 

 in épacgnien FigwjM 4d inferno : ban in't ïlatiju tooiDt 

 jjet Ricinus gbcuocint / in't «5iittüfch Croton KpÓTwy , nae 

 bat pnrepn geoiertc Croton in't «EHicchfch gchcetem toiens 

 glcbacnte be bjucht ban bit gljctnas ptecgh te hebben: 

 tóetthe Crotones niet anöers en 5iin bau een bupt onghe- 

 fcljitKt ghcbiocbt/ 'ttoclch gccnmercbclncbe oftbiifonbcr* 

 Iijch lienbaere icbett oft beelen bes lichaemö en heeft / enbe 

 is bobenbien oocb fonber eenigen uptgangh ban het boet* 

 fel : ban bertoe bontbet-liaeuto/ fulc l;s als ncrï bc hon* 

 ben plegen te tjangen enbe Jiacr acn be hupt ba ft te blcben/ 

 tnbe bacrom tfonbts-Iupfcn oft ban fommighe <3T-chen ge= 

 noemt 31111: bc todchcaltijbt in bc ronbetoaffen enbe ftoil* - 

 len / totter ttjbt toe bat fp heel bol bloebtsenbe onfupbet* 

 gcpbts to efenöe /booj Ijaer epgen bollighenbt ban felfs als 

 tonbe slompen buplltghcpbts afballcn.l3oo?ts foo hitten 

 be «?gpptenacrs bit gttoas in bun tael Cici k«i 1 lierobo^ 

 tns noemt bet Sillicyprion s;UMvVpiw : $ Imiiis bctnnglit 

 bat b« bp fommigtie oocb bebent is niet öen naem Tuxis 

 enbe Sefamum filueftre. 35e JlpoteberS noemen bat nu 

 PalmaChrifti, oft OOtb Cataputia fflaior; fomtiibte Penta- 

 daftylos. gn't arabifrl) hectet Keragha enbe Kemagtu 

 3E>nn beb?ucljttooibt ban ben oberfetterbau JBefueGca- 

 nuni regium gtjenoeint. 



®at btfrn ïBonbcrboomoftÖicinus biergbcliicbghc= 

 toaBis/als'tgcnetoas/'ttocltb ben #jophect 3dnas/ban 

 C'Obts-tocghen bp be ftabt fimiüc tot ecu frimötfcl enbe 

 fchabutoe/ om hem ban be hitte bet tonnen te betoaeren/ 

 tjheftelt ïijnbe feer gaeftelijcft enbe onberfiensbanecneu 

 toojm booj-gl)ctrn enbe gheboojt mierbt/ enbe tcr^erben 

 ballenbe Ijem onbebecfit liebt; bat toojt Blacrlnch en metts 

 bcbicli ghcnoegb betoont ban beu tont-bermaerben enbe 

 feer hoogh-gclcerbcn tDortooi ®cuebtrtuiS»riaslEontaj 

 nusinfiine Coinmentaria oftlBtlcgghinghenbie/ hpop 

 bat boeeb ban 3onas gljcfcb^eben heeft/ in bet bierbe dLa- 

 pttfl : altoaer bP oocb frhinft / bat het in't ^ebjccufcl) Kl- 

 kaïon ghciionntts; bjclcben naem feer nae bp ben naein 

 Cici oft Kiki bomt ; met bcntoelcften top gbefepbt hebbm 

 bat bit gbetoas in tf*gpptenlanbt btbent pleegt) te jnn* 



Aerd, Kracht cndeWetckinge. 3Ê>erttgh faben oft bojcru 

 6tnS ban ÏDonbjrboomfupberflhemaetbtenbtupt Jjatt 



597 



rebellen oft luiptcnfte fchoiffe gfjtbaeu / blepn gbeftooten 

 enbe met ccmgljen bjanch inghenoimn / ïnabeu hanter^ 

 gangb, enbe boen biaccbcii. cnbci.iQbcn foo uptbm Iufbe 

 nllc t.upe heubc flumnen/ enbe geele tbolernchc enbe doch 

 toaterarbtigbe bocijtiglicben / be fclbe nvt het btnntnPe 

 beo lithacuis cnbc bcrrcabcIcgbcnlcbnibcsingljcUiants 

 nacljun trcdienbe/ enbe bacr nae upt ben liifucöjnocnöc. 

 Jüacr beren ajanrb 10 feer onlicffeiijtb enbe mocpclncb om 

 in te nemen/ enbe is een purgatte bie groote beroerte tnbe 

 ontftcltcniffe in be maghemaerkt/ enbe be ftlbegantfrö 

 oiubftrt ; tae fp tocrebt met grootcn flrbrnbt enbe bcr> 

 moepthepbt ban hetghchcclchrhann/ foo 5DiofrojiDcs 

 ons leert. 



55e fclbe Beernen gbeftootcii oft blej'n geftampt 5iinb£/ 

 enbe op bc fpjoeten/placben/toctrcn/ fonnc piipjieii/toen= 

 ben/ enbe op anbere upt-toafftn enbe gljctyeken beshupts 

 gljebatn/ fupbcicn bie / enbeboenfcbcrbtonncn/fcljjnft 

 ben fclben 5?iofcojibes. 



05rjnae 'tfelbe berbaelt 3oanncs JBcfue ban bcfe beer* 

 nen oft fabtn ban ben TOonbcrbooinoocb; maerbpen 

 raebt nieinanbt bertigl) beernen feffen» in te nemen : enbe 

 fepbt batbnfoftfeben/ ofttcnljoogöftenbiiftienbanbe 

 fclbe ghcnocgh3im omfcffens ban binnen tcgebjupclicn. 



$p ftpbt ooth bat be fclbe beernen met fop ban een oubt 

 hoen gbëbjont hen/goebt jijn tot bc Cobca/batis pjjnern? 

 betoccboiu m ben bupth / enbe oocb tegjjen het (Utöjn oft 

 pijne inbe heupen/ biemen ibriattca noemt. 



"•-SEfelbc faebt inetllDcp oft met depten JRclrft gefioo^ 

 ten enbeiiighcnainciv iacghtaf alle obcrblocbigljcb'atcr; 

 nchtigljt humeuren bes lirnacms: enbe is mibtp Dien goebt 

 ben gijenen bie toatcr labcn oft bie ban be 43cclfucl)t fiecb 

 3!Jn. 



gDcblabertn ban ïE»onbtrboom/ groen gljdiooten/ oft 

 biooghtotpocbcrgbcb'ogbt/ enbe nut itócelbanC'ctJ 

 ftcn mout/bat is Polenta, nerineitaljt/bcrfoftrnbrbcrJ)it« 

 tiiigjhen mbe ftoecringhrn ban be ooghrn/enbc boen ïttQti 

 rujollrn bojfien fmrbcn enbe platter biojben/ oftfliiicj 

 hen. 



©e felbe blaberen 't3P alleen / 't?p met <?bicfi ban bup* 

 ten on bat toilt bier eii biergclncbe ijeete gcbi eben gebaen/ 

 gljenefen bic/ghcbjeb ben fclben 3?iofconbcs bertjaelt. 



3^ e <©lie bie ban ben faebc ban IBonbcrboom rtljr Hagen 

 tooibt/ is toarmer enbe bunner ban bcclcn ban bc gcmcr>' 

 ne <dlie ban «Qlijben; batr-cn-bobcn fop ban fr oocb 

 bigereren/ontbotnenbtberteeren/foo «©alcnus bctnpgüt; 

 enbe bacrom pleegh fp in oube tiiöcn in Ogpptculanbt 

 beel gl>emaecbt enbe in anbere lanben betfonben tc toou 

 ben/ om bie bp be falben enbe placfteren te boen / foo top 

 «Pt plinius te bojen oocb bertjaelt hebben. 



, f Ander ghebruyek. 5Dt <©lie ban ÏPonberboom 

 pleeg!) in «Cgpptcn'lanbt I)icr boouuads in bc lampen 

 in fttbe ban anbere -Olie ban Hnnfaebt oft <®lnbcn te 

 btcnen. 



ïDonbcrboom tooibt in be hoorn ban fommighe lief; 

 hebbers bercrupben ghcplant/ foototlbitrte lanbe alom 

 13jancbnjch enbe ^ooghbuptfcljlanbt/ niet alleen om be 

 nicutoigljcpbt oft bicmbightpbt ban ben fclben/ maer - 

 oocb om bat fp gheloobcn bat tjp fulrbcn cpgfjenttjcpDtin 

 flth heeft/ bat bc JBollmUan f)«m feer berre plegyen te 

 blicbeu/ enbe nimmermeer nae bp Ijem tojoeten oft be ho? 

 ben moepelrirft ballen en fullen. 



f Hinderniflè. T>c beernen ban ben TOouberboom iijii 

 bentagljefeer laftighcnbronacngbcnacm : enbetocrtbm 

 met groot gtjctoelt enbe beroerte ban het gantfth lichatm. 

 53aerom talmen tn het gebiupcb ban bien beel terbelee» 

 ringheban 3oanncs JWcfue ban ban 33ioftoiiörstiols 

 gtjen: bat is / top tn tullen ban bic faben oft beernen nopt 

 meer ban bnfy fes oft ten hooghften bijftien ( en bat in feet 

 ftettbc lithaemnt : feffensnietecnighcnbiancfi ingbtbtn; 

 anbers boenbe/ foubemen ben brancben eer frjn Sccütt 

 berargbeten ban toegb nemen . 



BIIVOEGHSEL. 



DJX Bttoasb^tt fomtijOtS Kctua oft Chmia maior,tnOt Gra,. 

 ocllom Regis 1 m't 3taüatnfcti Miw/o!t oft G.'r^i/ejtnot &■(<<- 

 fu<cUm*igicTt -. ctnnacm Pcntadaftyion , alsofmcn üiifuinnlitt- 

 crupbt (tpOt/t)«ft bctomnat Ot blabtttn ttntn uroottn ©anfert- 

 bottoftupt-Befp'-cpOtt(ani)tgt!(Jthen. ®t3tnUncnnit)tcttnlif« 

 ooch tutl HtrbaiUlaite.ota is XRclch-nupbtiomDat otblaDtttn 

 mtlcb in Ot boifttn Boen homtn : Dt IJoogljauptftötn tittttti't 

 OOri» Orcnbaum ; in53tbttlnnotoocft/.<ït)H(IuB palmHoom. 

 SBtoIitbantiitfacDtgeniaKht/arfmtiiöatftoot/ttuwiiafuprin»» 



pttfl 



