Het derde Deel. Het tvvaelfite Boeck. 



éti&c Daerom booj tiljabcIijtH / iaebijnae booj bcrgiftigïi 

 niöe DooDtlijcn göeljouben WoiDt : tnDe Dat bc iilcpnt 

 beter té oft mm (nnDctlijcB balt. pot Ijtanjs bcbtnDtmcn/ 

 Dat DcïSlcpne ban ftherphtpt cnDe Hratjjtenm't nurgeten 

 rnbc tjet Ucljacm tt beroeroi/m gljccnber bocgïjen on (tere - 

 fcrr cu is Dan De <©rootc. - 



13oo:tsfoo5t)nI)cpDrDtfc foojtcn ban «Cjitla götbjcl- 

 DtgliliJf&en bJann enDe Djoogljv retjerp/bijtenbe cnoc mm- 

 ujarïts ctenbe/ enDeDe magije uptermatcn lafiiglj cubc 

 liinDCïlricIi ballenDf ; enDe/ aio «Balcnud bctupgtjt/ öt %A? 

 tntunaUtn oft gtjcflatljtcn ban UDolfp-inclcu Dies aen= 

 nacnDcfoo fecïjjljehjcRcnbe / Datmenfe met rcrljt booj 

 incDc-foo' ten Datr ban plee gij enDe bcljoojt te foouDen. 



tpcgb/neDicDcfcIjojffenoft frtjcHcn ban bf biojtclen 

 ban Dele bcpDc foojten ban<Cfnla gijebrnpeken in fietst en* 

 De gcb'cnc ban'Sntbitliin alle Die Compofitirn oft mttt* 

 öiinmgen Dactmen Den 'Surbitfj in plcegh, te Doen/en jijn 

 niet alleen ueircbuDoolt ; macr Doen oorfe feee qualncfe/ 

 Dat fp anDcte/Dtc lirtjtelijthen gljelooben / in groote DUia= 

 Imghe IcpöciucnDe Dacromcn 3tm fp gfjeenfins tcpjtjfen/ 

 tnüc beei mm nactcbolgljen. 



BIIVOEGHSEL. 



VanBcfcttottmipDm tooibt bttfiacn betBhtmtpnlatfjiifcJii 

 Bt)t6irl)t Efula laftefcir, fine latte Linanaerctcit; BatiB/<?ftlIa 

 Bhttft mtlth ofr mtltfcathtigh fap ban bacr/matr WulDt Blaa oft 

 Linana groept fonDct mtltk. ilnbtro ;pn Ocfc trupDcn Dan blaDc* 

 ttnmalhaiiDerrii ecmgljfins gijclijek. 



jTiattbioIua/ alsbooifepDtia/ bouDtDtPityufa boö: DcAlfcbra 

 jnaiuSjtnDf Ijct «CppjeB-ltDoIfo-mcltlt booi Sccbia minus. 



;pc ■Gtoottiboitcüan «Cfula isDanlobtl B!ccOcrbtfclj:cbtn/ 

 tnDt Groote Duytfche Efula , in't £.atfjn Efula maior Gcrmanica 

 gljtljftttll/ Oft OOtb Pltyufa pragrandis truticcferns Diofcorldis i in't 



franfct)Turl)uhiioir;in't3taiiatiift!ir/i.i<m^<or«,in't^patnftt) 



Efularruyn ; tnDe ja Turbith adulterinum & nigrum. «OtbJOJttl 18 

 bictbt mot mcnigbBulCtgh/Dick tnDt Broot/rattctn bjnptie fttjeuffe 

 bthlceDt:. Daet lipt fpjupteti fett bcel ftttltn/omtrcnr tenen hltpncii 

 luiiBlict bitk< bip boeten hoogb/ gbtbetlgrorn; atn Dt tocfekt liccle 

 blaüerstoafrcniDitban^pnngh-crupiitoftboomathtiglilBolfB- 

 melcb gticlpth : bet faebt stoept op kroonkena / Bi; niet foo bittbt 

 noch roiiD en ;ijn. SnBetB en iBfp be anDrtt fooittn ban lüolfo- 

 mtltknictonghclijth. 



satlilcpnt efula/ ftpbt ïobtl/ iam'tlarijngchtcttnTiihyma- 

 lus pmca j tnbt ia ben <Cpp:ta ■ ur-olfa mtlch ban ghcD.iemc foo 

 Sljclnth/ öatmen (trljtelijtft D'cttiBoojD'aiiberfouDentmen. 

 '33c bmtbt laDjijBouüigh/ enbemet gbcUjtbBc linft / atafom* 

 miglitnpt Dt bebojbtn bocthtn ban ■Oiofcojibc» gualijih bcrlïncti 

 tjebbcn. ijttis Tutpcrum mgrum pan attuatiiiB / tnDt ben op!ttö> 

 ten Tithymalus Cyparidias PanCtaguo s m 't épattiftj) Efula »i- 

 j»r>in't'enst)elftftPyiiefpoui»e: toantljatt blabtrtn-.ijnOitSan 

 ben pijnboom oft WHIDt ülaa fcet gcljlth : anbcttnotmcnfe Klry- 

 nc S porie* 



, Kleyne Efula van Tragus, in 't ïfltim Efula exigua Tragi , is Dé 

 alöuftlconfre ban allebtfooïttnbanlBolfB-meltk /fcpbtlobeli 

 tnDt toall inthoitnintBalfcj /2cDet(anot cnDe <Cnst)tIanDt / ctn 

 fitcllitn btbbenDtban een palmc oft anDetljalf langl) / mtt luttel 

 blaDtra bit ban het «rppjea-llDolfs-mclth Bbtlijcft / matt hofttr 

 tnbt bttl hlepntt : bttft ooth geelt bloemhenB npt ben groenen . 

 'C fatBtiBblrpntnDtDnjhaniigh. S'pbttBactalIcbJititct. 



Iacrigh Wolfs-melck met ghedaente van Efula.in't latijn Tithy- 

 malus annuus Pityufir facie.ljooit bp Dt fOOitctl banUaolfamtleft / 



baniaDt<efuIag!)tlntft : matthttbttftluliBm Dctoontl ; oic mtt 

 fcrttpptnbt en io enDtmDtblotmtn/ be totlthc op bctle fttoonktna 

 groepm ara ttntn ficel anütttialbtn boet lioogli . 



Kleyne Efula met roode bloemen, in't tatnnPityula minor altera 

 flonbusrubris.toafreciifpanne boogl) / ftlp.iift iobtl/oft üiat booi 

 Btjcr/mttblaDcthcnsDttbaiibtliltpne <ëfulaghcluth. TcrooDc 

 SlotmittnBtnDe't facDt ?tjn bit ban het 'EupbclB-mtltft gbtlntlt / 

 BtotptnDt in fthottHttns. 



SoeteE(ula,bl'ti.atunEfuladul<is , moiDt foo Sbtrjttttn ((ipDt 

 tmftlbtu tobcl i om bat fp min ftbarp labanb'anbcte / tnDcia 

 banatnlïenhct <OiipbclB-mcItftBhtlrjtk: Ctnftttlia anotrhalbtn 

 bott lanfll|:be bloemt ai Ot'tfaröt ia oocl; ala bit ban bet duppcla- 

 mtleh matrbe ölabttB^tmtoatlanBtt- Httliettin'tgoorjrjDitptftb. 

 bp tragus Safz Wolfsmilch. ^ommigbebttmotDcnbat het fou* 

 be Dtn EtinosoftïBattt Safilttom ban T'tofroiiDtB toefen : to«nt 

 be b lat cvo ;|jn bic ban Dtn Gafilicom gtitlgth in 't atnl'icn / matt 

 langütt 33t tooittla ;pnhnoopathtigb;iiimalhanDtrtiibtrb)ttrct/ 

 ener Diep in b'attbt looptnbt.^a Dit Ittt opitttplBatit -iöaftiitom 

 ban <Diafto:iDcB/ foo rjteft het Dtfcnatmtn/ Erinos, oft Echinos in't 

 OiictftBi Ennusin'tt.atim s Caprificusoft Erinos pan piinina; 

 YipcraoftEchinusban<GalmuB; in't$ipaenfc!)^iiiJj<K^iir<nT03Kii. 



Tweede Wilde Elula,San CtnguB Wolfsmilch walden flljtljtt^ 

 ten ia ben Baülitom met fijn ronbc tnDe b: tcDer bUDtrs / Die glie* 

 Bttft wn/natD et komenbt/ban Dt boo'.BatnDtgiotte «Cfiria .iEatt 

 uitltkt ban btft rtetc in ktactjt tnDe ghtDatnte btft obtr teti komt 

 met btnopjttjttn Erinus ban a^ioftoiibta/ ftactona t'onbttfoet- 

 rien i tnbt Daet ban is bojen in Ijct «apittl ban UStlbt aafilitom 

 bjetber Bhefpjoken. 

 Vremd» Eful», ban iobtlbtfthstbtn/ tnbt Efulararaètio Vcnc- 



Goc) 



torum mfula flhthtetrn / BDtlncktOe tJOO!bcfe!ijfUfno3toott<£ ! fii> 

 lamtl.nibt lobanfommiaDtBttthoiiOtnghctoetitUoO! liet Aiypum 

 JJniiOiofeo!iOea/bananOtrcbooï£.toart turblrt). t-r> Stoept 

 bnot Dip botttn tjoosh / DcbbeiiDt tmettanglst ftctltn l Dit Booo / 

 gtltrimpclttnbe bmpii »nn/ centn klcriim bingljet Dick /ghcDtplt m 

 uecic taeUalicna Ban tenen uoet langl) : Dt blantta fUtn noct tt 

 gaDtr D tra bobtit D'anDtt / Ditbau tialiffirliautfetr Bbelnck; Die 

 tatn tnDe btt umshtlndt Dit ban De «bpmtlta. Ot blotmen kan» 

 Biitn booitoatrta / imt Den bctfloibcii bmpiicn rooDattpiah Ban 

 btra); ; Ban ghcDatnttDic BanDt »nitolat!)ia oft *>toalu -tooi tel 

 B!)tlijtk. :Oc ujoittliaBniibiipttnatrDlittDielj/cüDt ban binnen 

 liapraeljtiBhtbcUektiiBijtbbtnDc/afcöBtrttiiglj'tuDtanDtrli.ilBcn 

 tubitiiB langl) /ttntn blcpntn bingher Ditk tnDe bolfaps.iOit 

 Bamfcljcgtteaaiaintlchachtigli/ niOetieflgUtliick tittxtt UJoIFa- 

 mtltb; bphcttotlckDat altijDtsglictonCtiitooiDt: martnrrjtteiiB 

 tn too:0t Ijtt bctl gbtfttn/Dan arn bt otbeta tnDt in ot cplanDrn oan 

 bt ztt bp Otntgttn / tnbt m't tplanbtkm Dat fp Lm in hun tatle 

 noemm. 



Ghemeyne Efula van Tragus , in 't latijn Efula vul»aris Tra»i 

 ta het fitoonkma-ttupDt oft Tithymalus hel-ofcopius. 



Ronde Efula, in't iatljn Efularotunda ,ia Ijtt ShlPbtie-mtltk/ 



bat tophittnar bttl btciuatmlijtket btfclptJBtn fulltnimatt £/«/.« 

 ntcmli Ban Dt Jttaliatntn ia btt ttnobbtiatimgij tüolfamtlch; 

 boicn Ban ono bcfel!)cbtn. 



Aerd , Kraclit endc Werckinghc. 3Dt UJOItel Ban «StOOtc «?fulfl 

 too:Dt ghtujtpthtm a?un / fcpDtï.obtl; om hatt ujcteliiugljc tt 

 bttbat(len ; enOe te beletten De ömDttniffcn Dicmotibcn komen atu 

 btt mghtüjatuDoo: hact groote Ipttc/als fpSerajtim 't lijf blpft. 



«OtfelbtUjoitcl/bcrtpDtmct aiijn tnDtmtleli-'totpoeDet gtffoo? 

 mi/ plctgl)men ban 1 1. tot i «. grtpnen tftfftus m Ce klpftttirn tt 

 botn; tnbt in Dt gljcnetB-miDDtlcn Dit De hcett gallathtight boel;* 

 tigtitben iiptbiengljtn/ plceghmtti tt Dotn fts of t acht gtrpntn fon* 

 btt pijnt ofr ghctiutl;matt moe kouDcbothtigljcDtn ia futen toep; 

 nigtj t rj Dt o moeptlntk / mtDts Dat Dt felbe bothtiabtücn foo I ir rj tc> 

 lijckniettnttjftn oft uptghcDjeBtnVooiDtn. " 



<ï?t fthojfft ban Btft Cfula ( ala ootk ban Ot liltpne) in a;tjit tt* 

 totptktiijnDt/tnDtsttepHtghtbanhact bmiitnfiehoutacbtigtjtpt/ 

 tooiDt in bc .Ipotehen bttoatrt. 



33e Ultpnt <?fula I ftpbt Jüücfuc / ia btft / fonbcrltngfj als Dt 

 fchoifft baiiDttnoittl/ Diebim / litut/ biooaenDe tooaatljtiBljiB/ 

 gljclijek BeCaffie oft ■Santé 1/ obtr fta manibtn btrgaDtir tairbant 

 Brotn 5PnDt ia qiiatDt bt felbe matiiDt Dat fp uptgbf trothtn icn gt> 

 IrjehootbDtfioartttooittlbaitbitftlbtBhttoaBiCnOtOitgbttoaffcii 

 tabp BtbaDtu.lJefemott Bhtphitkt toojDeniirrbcgljmfrl BanDt 

 itntc : matt Ijtt fap/ oft mclck ( 'tvutlcit hcetcr / fchttptt enOe 

 hratljrtgbtf is) toojDt btrsaDtrt in't cpnbtbanDt Itnte. JBcn go 

 bnijitktfc oock fomtiiote ftfltjeu be bagljtlDtRfflje koitft/ tnDe 

 'tflcrtijn/'tnDtalIt pijnt in Dt Botttn tiiCchanOru. 



3?cfc liIfpntJ?fiilai8httttnDtDioogl)totm'tbi'(rt)™ftl banbtn 

 bcrDtn Btatb / niDciafinibanfloffc/Bittigy ertte fehtrp, Dooifnn* 

 benbt/ DunmatchciiDt/fmiltcnDt/BiooshtnDtciiDt opnmiDt, enDt 

 ootk atrbattjtiglj/ 1' famciitrttkcnbt / tnDt bt Ditpghclegtienboch* 

 tigljcDcn brrtccrtnDcoÏT'bcrDjooghtnDt. 



ê>P fiipbttt Dcubiipth tnDtinghttoant ban alle quabcbothtiglj' 

 ijeben / ban 'ttoatcr/ tnbtban mtlantolntbt humtuttn / ftlfa trttht 

 iiptDtbtrrt ItDen, enDt bacrom isfp gotbt tcghm be pijnt ban Dt 

 ltbtn/ tube ttghen De toatttfutht. 



jtw'tkoitgljtfcpDt/ bcpDtbt gtjrtlartjten ban <?fula ?gn gantf 

 ftljclDtk De Cithpmalltn Ban hratljtcu tnDe tocrckitiBljtn Bhclnek / 

 OientnDttnDt IjinDtttnbt in alle faetfeenoacr bt UDolfa-mtlcktn 

 bitnfttlnck oft hinDtrlytfc in «jn. 



!De tcoitel banlJitpufa ( ftpbt ïDioftoubtB ) rtuct Djasbmtn 

 ftoaermctïjontBh-toatèt inghenomen/ maetktDtnbuptk totttk 

 tnDt fupbtr: DcfgbelntkB Dott ootk ttn Oiergljmc ban 't facDt iiight* 

 nomtn. 'Cfap met mtel gijettinpert/ ttncnlcptlbol/ too;Dtgyt« 

 hjth pillen inghtghtbcn : matt ban bt blabtra gljcb!uptktmtnB?p 

 bjaflljmtn. 



<?tnhalf loot fatDta biin ■Crnuie f Dieujtlfoiibc mogben bjtftn 

 belOilDt oft *iocte •efula) Bhcmenshtmttbonigl)/ ftpDtï>iofto:i* 

 bta/ beneemt tjttloopcn Ban Dtoogljtn/ Datr op gbefirthen. Ün 

 fap met solfer enOe J5itmm BDcmtngljt / (tilt ft pijnt Btt oojen / 

 bacr in ghtD: uppt ;rjiiOc. 



T)ieBan ( 3encsien ghebjnpeken bun b'.cmbt 4?fula Ban Jet tp* 

 Ianbtï.io mlicbtban Dt opittbtt oft öhtmtpnt «efula/itrfoiibcr* 

 btptmDebtrtpDiiijhrtianOtBenedifta-eitOtpHTgtrtnDtptlltktna: 

 ujantfppurgtcrtalfaaftettli ais De Obtmtpnt «efula. 



Hinderiiiife.Ge «Eful» i ala booifepbt ia/ is 'tbitte/ bt maBb« 

 tnDtDtltbtrfcbaDtlijch i fptmctft DtDarmeu/ tnDt bittckt Dt mon* 

 ben banbtaDtta i cnDe fp Djooght btt Iitljaem al tt fetr/btrttert Ijtt 

 fatot/aiDtontfttktnDtBctüjctktfpkoitftH/infonDwhtpthctmtltk» 

 atlittgljfapbanbtfclBt. 



Bcteringhc. ftttrom / alfmen be 4?(ïi!a sb'bHiptbtn toil/motttn 

 bact bp Böebacn tooiDen bingtjen Die 't tjertt / magljc tnDt Itbtt 

 fertktn/ tnOtbttt'famtntrtckcn tnbt klcbtn/ gljtlnth «Oomme 

 SE lagant/ Sbtllium/btttigbtpt ban ©lop-trupDt/tnbr fap ban^oi* 

 ttlepn/ ttn lattften ootk btnatn Dit btrhotltn tnbt bt tjittt Icffthen. 

 aaatromfalintnfcintDitk lesgheii/ in foiuiteijept ala Datr<Quctap* 

 pelein gbcfaDcnsijnoftstjtbitptkt/ .tubt in fap ban tirmeptoft 

 ïOauto-DiftelB/oft IMittltpn l oft 33athtftbaDc : matt ala batt bn 

 BhfbarniBO!DtniRprobalantnenDta.lfftn/ foomoiDtfp btter. 



4?tn3oBt btterDt D» <efula/oft tjaet fap / miDta De ftlbt m tbitft 

 oft mtltk (tBBhtnbt, enüt bit bitHtoijlBBetanbctcnOtenoeflioo* 

 gbtnDt. 



3s't bntbt «efula u tt (eet dtn buptfe omfitlt/ tnbc groorm 

 blotitberooifatcht/foo'fitmhouDtu)atct/alfflWu*o«8taeot. 



M£T 



