Het derde Deel. Het tvvaelfitc Boccte. 



«[ Plaetfc. tpcn -alutbitli toaft omtrent beu nrcliant/ 

 boft) niet foo nae lip De jee bat öc yabaxta bat gbcnalicn 

 oft beruiocprn foube mogljcn : lae liet tooibt fomtnbtd 

 gjjcüonben bp bc ttoee oft b;p miilru betre ban be jet/ 

 enbe bat in engljeboutobe enbe Iitcl toilbc/maer eet bot 1> 

 teöanö?oogl)c flbetoeftcn. 



ütooitp foo toaft ben 'üntbitfiin «Êambapa / in feur* 

 rate/in l)ct tplanbt ©io/inJSaïaim/cnbe ou anbere baer 

 bp liggljcuDc gljctoeflcm macr iuccfienbccl in <©ujaratc/ 

 ban toaer bat feluemet groote menigljtc in $crftct»/?lra= 

 bten / lilcpn afin» enbe ^ojtugaei gljcbtogljt enbebcr= 

 fonben toojbt. jBacr beugenen/ bitm «Sanibapa ton ft/ 

 bjojbt booi ben beften ^nrüitlj gljeljoubcn. 



f Naem. 'üïurbit Jj toojbt bit getonis meeft ober al glje? 

 beften ; te toetnifootori mStrabien/ ^etfien enbe -Slurcs 

 itiicn / als m bcfe lanben: bat» in <©U3arate noenitmcn't 

 Bucaman: enbe in't laiibtfchan <£anarn/ int vuelrlie be 

 ftaDt <£oa lepbt/tooibt bet Tiguargijefoeeten. 



^ Aerd,KrathtendcWctcKinge. 3TC 3,nbiacnfrlje füt- 

 biennn» Ijoubcn bé Ettrbirt) booj een bjatcrloffenbe Dtnofi ; 

 twelrh alle toaterarljtigljc enbe nijmeriglje borlitigijeben 

 purgeren/ enbe ban onber afiaegljen ban : nibealjicen 

 jner.ffyc/Bttiiitnbatingljtbtnroil/gljeenIio?tfeenljceft/ 

 plccglnucn baer gember bp te boen : aubnjï gljcrftintn 

 bat fóubct «öember / niet Ijet fou oft afficbtfel ban en» 

 ïongi) boen/ oft alleen met Wat toaterss te bimrhen. 



jDefue bcrnnelt/ bat ben 'SEiirbitlj üiariti 10 in ben ben 

 beu graeb/ciibc be birftc tatpe pïtuitnifc bor Ijtigljcben npt 

 ben li;bebjiibcn/ciibc befclbetipt bc magc/bojli/jnniei»/ 

 enbe oocli bcrücre lebcn Ijaelen enbe uptlcpbcnban: ban 

 Dat bic tent tracgbaeijtigl) in't tocrrucniBV enbe bat Ijt' 

 bacroni De niagljc fomtiibts beroert enbe omfceert : enbe 

 baerom raet ij» ons/ bannen baer «©embct/j Daftirfic eu= 

 bc anbere üicrgljcliir I;c Djoglicn oft ftjcrcrijen foube b»i boe= 

 gl',eii:enbe bermaent oocli Datiiirn baer 4?lir ban iboctr 

 SUtiauDclcn bpulccglj te boen/ oftDcJCinanbclcnfclbe/oft 

 oorb fupcfict/ on bat Ijet Itrfjacm Dooi Ijctgliebiurch ban 

 ben 'STurbttlj niet te flau / te magfjet oft te onfterek en 

 bJOjbc: Ijpfrfjwft oocli/ bat fomnughc anbere ben ^ur= 

 bit Ij met ©nepen, lotte Jlinanbclen enbe meer anbere öm - 



f ben btrmcngbeii / enbe baer af maliën oft btrepben en» 

 kftuarium bat in be Jluotrüen bcclg))cbonbcn/enbcban 

 De erbatene meDicijnd btchtoiirfl gbebiuntht tooibt booi 

 een leer iirarlingl) enbe nut KnttBotunr, 'ttoclcfe ou fnn 

 «©jictlifcll ober al Diaphccnicon AixfomyM,mbt «üonferbe 

 ban ©nepen bp ben gnemepneu man gbciicetn» tuojöt. 



laooitpfooiDojbtbanbcn'Surbitij ftlbe omtrent een 

 bjagljme ftoaer / min oft meer (nac ben cpfelj enbe ftrari> 

 ten ban ben branrlicn oft ban be fietbtt) fcffens ingljegije; 

 ben/ ten ijooghft en ttoee biagljmcn/ bat io een lialf loot; 

 jBacralfmcnbatficbtofttctoepcKen ftclt/ombat toater 

 ban te gljebjupcben enbe in te gljebcii/ ban maglimcu baer 

 tori bjp oft bier bjagljmen feffens ban nemen. 



BI1VOEGHS EL. 

 Cn binbt foo Betl bwftl)tpBtn mepningbm atsgatnbt Btn 

 •ïurbith/ bat men qualuck foube ftomicn Btcfcfecrcn/iijat btt 

 cpoticnrliich boni cm ctupDt 10 : Dactorn fa! uit biet 'tcbcnt bat 

 ïobtl cnot andttt Datttiaii fcrj'.tjticn/m't hoit bttbatlcn. 



Turbiih , Turbctum, oft Tcrbith van Scrapm ende Avicchna ia 



bc too:ttl ban Ctipolium / ató ia blijchmDc upt Be befcb-.yuinslic 

 bact batt. 



Turb.th van Menie ia bt tooittlban etnBcncKelacbtigl) ttupö/ 

 bat bol mcltfta ia : cnDt ia imffcbitn Oc t emla filnefitu , Tha]>i"ia 

 oft Ferulago gbcgtcttn i enöc bit ia 'teörnt batmen in De Jï)c- 

 Buiiiicn Ban JÏücflit rjljtojBonmcrt in D'iCpottfeta btboojt te glit* 

 fcuipthcn/ Datc'tnotlj ttc tgBt / immcra tptt re lanBi/ onbtltttie 

 ia: tDiint oiiBccbennatmban€iirbit!)inb'Jlpottfttn bxnbt gr; 

 biapcBC Bic njo'.tcl ban ttn gcdaclit ban ■arubpmallm oft ÏOolfa- 

 mdth/Bat blaBctcn beeft gl)cl»tti"Po»rtlcpne." 



Wit Tiubirh ran AAiiantis ïa 'tgljtnt Batlobcl fcpBt tt ;jjn btt 

 Atypum Ban 3DioftouB:a / ala ïSoBoncua in't BooigamBe Capv 

 ttl ooeft Bctmatnt tjeeft. 



Swart Turbiih ban 3tcmatius fa Bt Pityufa oft Groote Efulai 

 tnBc Bat ia in't f tanfclj Turbiih noir gttjtcttn/in't latpn Tutbith 



aldultcriinim &: nr«riTm. 



Vcncers tndc Aletantlrins Turbith , oft ©tjemtpn Turbiih 

 ban tic 'Xpotciun (fepbt ïobtl) öteftono langt) gljegutlt : raam 

 fommistjt frgglj.'n Bat Tuibith Vcnctum aut Alcxandtinum an> 

 bet» niet en ia Ban tj'tt CtoctDe HDolfB-mtlch TOtjf ben : Bah list 

 en ia foo nier. IBant Bt. too:tcl Ban Ben Tithymahis fetratus Ban 

 jTJontpct'iera ( Bt toflsht Ben "ïucbittj Ban SlcvanBiim mec|i 

 BiJtlgelt io ) hteft een BÖtcimpcIBt ftgonTc / enBc niet foo lufliglj 

 om Ti;n / Boofactjtigber enOc liettcr cnBc fenniiigtjct Ban fmactl>; 

 oocb niet foo taf*/ cnot Bit licb'ttbjt!; fplrjt / maet niet (puntcra- 



619 



M 



Bllttotio oft opbcnBjnetin Bt IcngnBe : ooth en io Bic niet batB 

 noch en pucgectt foo fttrch met aio tjtt Ciitlnth : teatr aften 

 ttcmpcl magl) ghcnomin too?Btn 111 Bc laeertnDt BcncJic'.a 1 mrt 

 Bt Bjclchc gijcmcnglit tuoiBt Bt teo;tclBan<Ofula : tnBc noch* 

 tano tooiBt Bit QhcbGiiBcit Boot ten foert glictrr.cBncc put* 

 gartt. 33an hip mepnen/ ftpBt lobt! / Bot Bt ycimmono 

 ban Xntiocl>ni teiiigljfiné B001 Turbiih tt hci.crn ia / ala 

 blncht upt Bt btfibinBmght Ban £icaraincii:a bti Ben felbcn 

 lobtl. 



Alchvtrwigh Turbith van de Apotekcn ia Bt tDOItcl Ban Bt ght* 

 mrpnc Thaplu; tnBt Bat ia Turbiih Gallicum tnCc Turbr.h cmt- 

 ticium officinarum ghtlletttn. 



Swart Turbith van de Apoteken ie Rct dtthtfit Ban alltn 1 natt 

 ïa ooch ttn mtbtfooite Ban Beu Cnrfaitb Ban .lunochitn, oft Ban 

 ètammonea. 



Turbiih minerale tn ia ghttn ctupBt/ mat: Bt ïlcijnnrtiïtn ma* 

 hm Bat Ban t'alcft/ sCalch;<ümchfilBtt tnBt mm anbtrt Birwtn: 

 'tvotlcfi fp m Bttrttjtpocr, fierhtm ghcb:!mthcn. 



aSanBtmttftctaBaniitabicn; fcpBtïob:!/ liebbcn Turpiih 

 gficnotmt alltrljat'.bt trtipBt Bat'Bt Ëupmcn cnDt "üumetnc Ea:h> 

 tigbcBcn tcBclijdicn afiatgljt. 



Herbt Terrible Ban JLangiiebóch / fcpBt lobel/ fouBt mifchitn 

 ooth moghen boo; ttn foout Ban Aiypum oft 'Ctivbitl) ghetthent 

 luojBcn : Ban Bat fulicn bjp bp het Hippogloiïum nut nat b:> 

 ftliitjBm. 



Pleudo-Turpetum Garganicum ia rnjtcBtrljanBc ! alle bcpBt 

 oncpgtjeiie fooittn Ban Curbitt) / op Ben bctgU öatgano oft 

 ê'ant-atigtio in 2lpu!itn BooithomcnBc / tnOe Booi ap:c;t)t 

 f utbitb fu anattc l.inBcn BbcfotiBcn : ijctctn ïaimtbt Bjo.tci 

 Ban 'Ctjapfta gljcnomcn / tnOe io Bich cnoc ftoatt : ijet anftcv ia 

 untBe tooitclcn ban Bc Jiiitj'iifa/ cnoc Bat ia Dunner tnBcnrt 

 foo füjatt. 



Aerd, Kracht endc Wcrckinghe. ISatllua «Cgilllta ftljlljffi fiat 

 •Turbit!) bccttnOt Bioogl) ia 111 Ben BctBcn gtacB. 



■Curliit') tn purgeert ritet fett in fubftantit 1 fcpDt lobtl / ghc* 

 Iijthmtn fict in hrt Diaturbiih cnBc Diaphccnicon, rr.Bc 111 ftct Elc- 

 ftuanurn de citro folutiuo. ^och Uip hebben gcftci'./fcnt ttn mfiifit 

 ban Dip oft Biet tnngljmcn ■Curbith anBtra iittt Dan tal lilcptic 

 tammtlingbe tn Dm biipth en macclttc : inett nlfmcn Baer to.it 

 Happcr cnDt onlctclicr purgcrcnDc Dingijm bp Doet ,' Dan tucetht 

 DcnCiitbitlifctcBJCli 'tlntitR 111 Bc fljamtlia mfic T-cc-hoolt 

 ooch gfjebturt. 



/Katc Ijtt t»rtft mccrBtt htacljt gbtfoBcn ;ijnBt Dan r.lleeti te 

 Uirpcft gbtliftn licbötnDt. 



Dan Delen «Curbltb macchrmen fn De JCpotcrnn nocjj Crochi* 

 fchen/mtic Bcclt onDetc glitncrfiiitnglKliughm/rmors Batt Oioltt* 

 ttn- blociitcn bp BocnBc cusc ftipthcr/om Lm bupcli fonDct mocp* 

 tt hjetch tt matchen. -ïnBtrc mtiiabtlcn tien Beden Curfcittj/bn,' 

 Bctlcn Otngtmbtc / cnBc ttBintigS Bttlm fupthcr/ente cm toep* 

 mghsftcn jRnffir. 



Om t)tt ftctrtn tt ahtntfcii / fatmtn 'furbitr) in fap Ban TOilDt 

 "Contommcta fchiabbcn; tnBt Date tn ticrcntteitmg!) urm latten 

 flam/ tnBt Ban Bjooghcritot onftn gljcb:up:!tt. 



■CutbttljcnfalingcciicilicCicijiiigliL-bcfight tooiBcn Ban al3 

 bp gljebctctt oft gneremt cnoc BhcrctijttKrBigljtin.'aPt ftbojffen 

 ban Btft tooitclcn falmcii hoBcn af fdjabtn tot am b« tuft : tnBt 

 Bacc nat falmtn Bt|c tooitcl inraahm met hlatrt olie ban iman* 

 Dtlctt. «?nDt alfmtn't nutttu tol!/ foo falmtn t met <ötugebcr b'r* 

 mcugljcn : cnüc Dan benttmt l)p tint Btn lijBtDit gtobi bachtigh* 

 htpBtycnDt Bihft Dit upt Dooi Dm hamtrgahg!). 



piatcatiuo ftpet Dat <Ciuljith fit maghc fiiplctt/cuDc Bt boifl 

 tupmt. 



53 it Btft tooitcl rct maciiDt cena nut / tntooiDniict mclactfth: 

 ban alfmenfe trfnttiht /' aan falmcn toachtm booi bifch cnBc booi 

 ftoljnrn-Blccfth. 



lurbittj met (iipcfttt tnBt «Otngembtt Btrmtng!;t/ia gotbt rt* 

 ghen bt pijnen cnBc öithnghcBcn Btt armen/ Oer boeten tnae Btt 

 hanDen'POBagra möe JTIjiragca gbenoemc. 



Cutbith gbcpotoctr/ mot mtt hontgh Bermtnghr btrttttt bit 

 bnp! blctfclt 111 Bctooiiocn. 



iRra gbtbiuptht Den Curbith ooch btel met iTltc tnBe <Qutt'- 

 bletfcö/ om fonBtt mcieptt te uierthtn. 



HETXX1V. CAPITEL 

 Van Hadich oft Ebulus. 

 . , Ghelhcht. 



AS. is t rabe bat ben i?.iDtiij booi een tooitc ban Blier 

 gljcboubentooiDt/ nofl,tans booi bten to aüeiaer 

 betgaet enbe fcer leegi, bb)ft/ Hebben top i"n fdb „ «er 



10 «ntmpW/ hebbenbe tecre enb oup r Ö f t f eVcn ' be 

 S^kfr?2S? m tn£ L c öfrfl ^fel)enm be tornt rf e ," aen^ 

 ts"; ith J u , (ltn 3"" tonhrt) eiiöc gljetjoerüt/nut ttcr be e 

 leben enbe finoopen bnbccfrl;epQeii/be n è itoé frf r,.r^n<< 

 enbe berfrüe uptTpjuptfcIt^ tomben » StSriS 



8 nfanbè'»'e„ , te,^ , ; n ï? ^'^^nUffentSSe,, 

 ön» attbcien ftacnbe tonbc eroent blabercn / banbeeien 



fff 4 ac" 



